Cùng với Báo Nhân Dân và Tạp chí Cộng sản, năm cơ quan báo chí chủ lực hình thành một trục thông tin nòng cốt, giữ vai trò dẫn dắt dòng chảy thông tin chính thống, góp phần củng cố niềm tin xã hội và bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng. Đây là bước đi mang ý nghĩa chiến lược, thể hiện tầm nhìn dài hạn của Đảng, Nhà nước ta nhằm nâng tầm báo chí cách mạng trong giai đoạn phát triển mới.
Chủ trương tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị đã được Đảng và Nhà nước kiên trì triển khai trong nhiều năm qua, và lĩnh vực báo chí truyền thông không thể đứng ngoài yêu cầu đổi mới đó. Thực tiễn cho thấy sự phân tán nguồn lực, chồng chéo chức năng, thiếu cơ chế phối hợp hiệu quả trong một số giai đoạn đã làm suy giảm sức mạnh tổng thể của hệ thống báo chí, gây lãng phí nguồn lực, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng định hướng thông tin, khiến tiếng nói chính thống đôi khi chưa đủ mạnh, chưa đủ nhanh để chiếm lĩnh không gian truyền thông. Việc tổ chức lại theo hướng tập trung, chuyên nghiệp, vừa là nhu cầu nội tại, vừa là đòi hỏi khách quan.
Tuy nhiên, như thường thấy với những chủ trương lớn, việc sắp xếp này ngay lập tức bị một số đối tượng cực đoan, thiếu thiện chí lợi dụng để xuyên tạc, bóp méo. Trên không gian mạng, xuất hiện những luận điệu quy chụp đây là “bước lùi của tự do báo chí”, là biểu hiện của việc “siết chặt kiểm soát thông tin”, thậm chí bị suy diễn thành “động thái thanh trừng nội bộ”. Những lập luận có tính chất suy diễn, cố tình tách rời quyết định tổ chức các cơ quan báo chí khỏi tổng thể chiến lược đổi mới hệ thống chính trị, bỏ qua thực tế rằng việc sắp xếp báo chí đã được đặt ra từ nhiều năm trước, nằm trong một lộ trình rõ ràng, có bước đi thận trọng, nhất quán.
Ngày nay, mỗi cá nhân đều có thể trở thành một “nguồn phát tin” trên môi trường số, hoạt động truyền thông đang thay đổi sâu sắc cả về cấu trúc lẫn phương thức vận hành. Nếu thiếu một cơ chế chỉ đạo thống nhất, báo chí rất dễ rơi vào trạng thái phân tán, thậm chí cạnh tranh lệch chuẩn. Khi nguồn lực bị chia cắt, sức mạnh định hướng bị suy giảm, những khoảng trống thông tin sẽ xuất hiện, và đó chính là “mảnh đất màu mỡ” để tin giả, tin xấu độc lan rộng, gây nhiễu loạn nhận thức xã hội, tác động tiêu cực đến niềm tin của người dân.
Trước thực trạng đó, việc chuyển các cơ quan báo chí chủ lực về trực thuộc Trung ương Đảng cần được nhìn nhận như một giải pháp căn cơ nhằm khắc phục những hạn chế tồn tại, đồng thời tạo điều kiện để phát huy tối đa sức mạnh tổng hợp. Sự điều phối thống nhất giúp nâng cao hiệu quả truyền thông, bảo đảm tính nhất quán trong định hướng thông tin, hạn chế đến mức thấp nhất độ trễ tin tức tạo kẽ hở để thông tin sai lệch len lỏi và lan rộng. Do đó, đây là bước đi nhằm gia tăng năng lực dẫn dắt của báo chí, chứ không phải thu hẹp không gian hoạt động như những luận điệu sai trái cố tình xuyên tạc.
Từ thực tiễn lãnh đạo, quản lý báo chí cho thấy, vấn đề cốt lõi không nằm ở việc có hay không có sự lãnh đạo, mà là lãnh đạo như thế nào để phát huy tốt nhất vai trò của báo chí trong đời sống xã hội. Các quan điểm sai lệch thường cố tình đánh đồng “lãnh đạo” với “áp đặt”, “định hướng” với “kiểm soát”, nhằm tạo ra sự ngộ nhận trong nhận thức. Song nếu nhìn rộng ra thế giới, không có nền báo chí nào vận hành hoàn toàn ngoài khuôn khổ pháp luật và thiết chế chính trị.
Ở Việt Nam, báo chí cách mạng ra đời và trưởng thành trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Từ bản chất đó, báo chí bên cạnh việc phản ánh hiện thực còn thực hiện chức năng định hướng, cổ vũ những giá trị tích cực, đấu tranh với cái sai, cái xấu, góp phần xây dựng đồng thuận xã hội.
Ở Việt Nam, báo chí cách mạng ra đời và trưởng thành trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Từ bản chất đó, báo chí bên cạnh việc phản ánh hiện thực còn thực hiện chức năng định hướng, cổ vũ những giá trị tích cực, đấu tranh với cái sai, cái xấu, góp phần xây dựng đồng thuận xã hội.
Hiện nay, khi các thế lực thù địch gia tăng sử dụng không gian mạng để chống phá Đảng, Nhà nước ta, việc củng cố vai trò lãnh đạo trực tiếp của Đảng đối với các cơ quan báo chí chủ lực càng trở nên cần thiết, giúp báo chí thực hiện tốt chức năng nhiệm vụ, không bị cuốn theo những xu hướng lệch chuẩn, đủ bản lĩnh để thực hiện vai trò phản biện xã hội một cách xây dựng, có trách nhiệm.
Đồng chí Nguyễn Thanh Lâm, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Giám đốc Đài Truyền hình Việt Nam nhấn mạnh, việc chuyển các cơ quan báo chí chủ lực về trực thuộc Trung ương Đảng không chỉ là thay đổi về mô hình quản lý, mà còn thể hiện sự đổi mới trong tư duy lãnh đạo công tác tư tưởng, truyền thông trong tình hình mới; đồng thời đặt ra yêu cầu phải giữ vững các nguyên tắc nền tảng, phát huy vai trò kết nối giữa Đảng với nhân dân.
Đồng chí Vũ Việt Trang, Bí thư Đảng ủy, Tổng Giám đốc Thông tấn xã Việt Nam khẳng định, đây là sự chuyển đổi mang tính chiến lược về vị trí, vai trò, chức năng của các cơ quan báo chí chủ lực nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác thông tin tuyên truyền, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn mới. Sự thống nhất trong nhận thức của những người đứng đầu cơ quan báo chí phản ánh quyết tâm chính trị cao trong việc xây dựng một hệ thống báo chí chủ lực đủ mạnh, đủ tầm, đủ sức đảm đương sứ mệnh trong bối cảnh mới.
Tuy vậy, sắp xếp tổ chức mới chỉ là điều kiện cần, điều kiện đủ nằm ở khả năng chuyển hóa mô hình tổ chức thành năng lực thực tiễn. Cụ thể, các cơ quan báo chí chủ lực phải thật sự trở thành những trung tâm sản xuất nội dung chiến lược, nơi hội tụ trí tuệ, công nghệ và bản lĩnh chính trị. Điều này đòi hỏi sự đổi mới đồng bộ từ tư duy làm báo đến mô hình vận hành, từ quy trình sản xuất đến cách thức phân phối nội dung.
Trong sự cạnh tranh khốc liệt của truyền thông hiện đại, đang hiện hữu một nguy cơ là xu hướng chạy theo tốc độ, cạnh tranh lượt view, like, chạy theo những nội dung giật gân, dễ dãi. Nếu không giữ vững chuẩn mực, báo chí rất dễ đánh mất bản sắc và uy tín, suy giảm niềm tin với công chúng. Vì vậy, yêu cầu đặt ra với các cơ quan báo chí, nhất là cơ quan báo chí chủ lực là vừa phải đáp ứng thông tin nhanh hơn, hấp dẫn hơn, vừa phải chuẩn xác, có chiều sâu, đề cao trách nhiệm của những người làm báo. Bởi vậy, việc xây dựng đội ngũ người làm báo có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức nghề nghiệp trong sáng, tư duy hiện đại, năng lực tác nghiệp đa nền tảng cần được nhìn nhận là yếu tố then chốt, bảo đảm cho sự phát triển bền vững của hệ thống báo chí chủ lực.
Cùng với đó, mối quan hệ giữa báo chí và công chúng cần được củng cố trên nền tảng niềm tin. Báo chí không thể đứng ngoài đời sống, càng không thể xa rời những vấn đề thiết thân của người dân. Mỗi tác phẩm báo chí phải thật sự là kết tinh của trách nhiệm xã hội, của sự lắng nghe, thấu hiểu. Khi báo chí phản ánh trung thực hơi thở cuộc sống, đồng hành với những trăn trở, kỳ vọng chính đáng của nhân dân, thì sẽ tạo ra sức thuyết phục, tạo dựng niềm tin vững chắc trong xã hội. Đặt trong tổng thể chiến lược đổi mới hệ thống chính trị, việc xây dựng hệ thống cơ quan báo chí chủ lực theo hướng tinh gọn, tập trung, hiện đại nhằm kiến tạo một “hạ tầng tư tưởng” vững chắc trong kỷ nguyên số, đóng góp vào sự phát triển bền vững của đất nước.
