Gỡ “điểm nghẽn” để ngành bán hàng đa cấp phát triển minh bạch

Ngày 15/7, Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức tọa đàm "Chính sách cho ngành bán hàng đa cấp - Vấn đề đặt ra trong thực tiễn và giải pháp thúc đẩy", tạo diễn đàn đối thoại giữa cơ quan quản lý, chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp nhằm nhận diện những bất cập trong quá trình triển khai các quy định pháp luật mới, đặc biệt là các chính sách về thuế.

Bán hàng đa cấp đã có sự thay đổi căn bản

Ông Bùi Trung Nghĩa, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam cho biết, sau quá trình siết chặt quản lý và hoàn thiện khung pháp lý, thị trường bán hàng đa cấp đã có sự thay đổi căn bản. Nếu trước đây có khoảng 100 doanh nghiệp hoạt động thì hiện chỉ còn 15 doanh nghiệp được cấp phép. Tuy nhiên, quy mô doanh thu toàn ngành vẫn duy trì ổn định ở mức khoảng 17.000 tỷ đồng mỗi năm. Sự thu hẹp về số lượng doanh nghiệp nhưng duy trì quy mô doanh thu cho thấy thị trường đang được sàng lọc theo hướng chuyên nghiệp hơn, tập trung vào các doanh nghiệp đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp lý và hoạt động minh bạch.

Bên cạnh đó, ngành hiện tạo việc làm và nguồn thu nhập cho khoảng 650.000 nhà phân phối trên cả nước. Đây được xem là một trong những mô hình kinh doanh có chi phí gia nhập thấp, không giới hạn về giới tính, trình độ hay độ tuổi, góp phần tạo cơ hội khởi nghiệp và tăng thu nhập cho nhiều nhóm lao động. Không chỉ tạo việc làm, ngành còn đóng góp đáng kể cho ngân sách nhà nước. Nghĩa vụ thuế của các doanh nghiệp chiếm khoảng 13,4% tổng doanh thu hằng năm. Riêng năm 2025, số thuế nộp ngân sách đạt hơn 2.300 tỷ đồng.

Những con số trên cho thấy, cùng với việc tăng cường quản lý, ngành bán hàng đa cấp đang từng bước chuyển từ hình ảnh nhiều tranh cãi trong quá khứ sang mô hình kinh doanh được quản lý chặt chẽ và có những đóng góp nhất định đối với nền kinh tế.

Tuy nhiên, trao đổi tại tọa đàm, ông Nguyễn Phương Sơn, Trưởng ban Đối ngoại và Truyền thông, Hiệp hội Bán hàng Đa cấp Việt Nam (MLMA) cho biết, dù hoạt động đã đi vào ổn định, hiện các doanh nghiệp triển khai các quy định pháp luật mới vẫn phát sinh nhiều khó khăn, đặc biệt trong lĩnh vực thuế. Một trong những vấn đề đầu tiên được nêu ra là sự chưa thống nhất về thuật ngữ pháp lý.

Theo đó, Nghị định số 137 sử dụng khái niệm "người tham gia bán hàng đa cấp", trong khi Luật Thuế lại sử dụng cụm từ "đại lý bán hàng đa cấp". Việc tồn tại hai cách gọi khác nhau đối với cùng một đối tượng khiến doanh nghiệp gặp lúng túng khi xác định bản chất giao dịch và áp dụng các chính sách thuế tương ứng. Theo các doanh nghiệp, việc thống nhất khái niệm không chỉ giúp bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật mà còn hạn chế những cách hiểu khác nhau trong quá trình thực thi.

Một nội dung khác thu hút nhiều ý kiến là chính sách thuế giá trị gia tăng (GTGT) đối với khoản hoa hồng trả cho mạng lưới phân phối. Các doanh nghiệp bày tỏ lo ngại nguy cơ phát sinh tình trạng thu thuế hai lần khi khoản hoa hồng này được chi trả từ doanh thu bán hàng vốn đã chịu thuế GTGT ở khâu doanh nghiệp. Từ thực tiễn đó, Hiệp hội kiến nghị khoản hoa hồng trả cho người tham gia bán hàng đa cấp nên thuộc diện không phải kê khai, tính và nộp thuế GTGT nhằm bảo đảm nguyên tắc đánh thuế đúng bản chất giao dịch và tránh phát sinh nghĩa vụ thuế trùng lặp.

Theo ông Nguyễn Phương Sơn , một "điểm nghẽn" khác được nhiều doanh nghiệp quan tâm là yêu cầu đăng ký hộ kinh doanh đối với người tham gia bán hàng đa cấp. Theo phản ánh, nếu toàn bộ khoảng 650.000 nhà phân phối đều phải đăng ký hộ kinh doanh thì sẽ tạo áp lực rất lớn cho cả cơ quan quản lý và doanh nghiệp. Đáng chú ý, hiện có hơn 209.000 người đã ký hợp đồng nhưng không phát sinh hoa hồng. Nếu nhóm đối tượng này vẫn phải hoàn tất các thủ tục đăng ký thì sẽ hình thành một lượng lớn hồ sơ không phát sinh hoạt động thực tế, vừa làm gia tăng chi phí tuân thủ, vừa gây lãng phí nguồn lực hành chính mà không tạo thêm nguồn thu cho ngân sách.

Liên quan chính sách thuế thu nhập, các doanh nghiệp cũng kiến nghị điều chỉnh ngưỡng khấu trừ thuế. Theo đó, Hiệp hội đề xuất chỉ thực hiện khấu trừ thuế khi thu nhập tại một đơn vị vượt mức 1 tỷ đồng mỗi năm. Lý do được đưa ra là nếu khấu trừ ngay từ những khoản thu nhập nhỏ sẽ khiến hàng trăm nghìn người phải thực hiện thủ tục quyết toán, hoàn thuế vào cuối năm, tạo thêm áp lực cho cả người nộp thuế và cơ quan thuế. “Theo các doanh nghiệp, việc thiết kế chính sách cần hướng tới mục tiêu vừa bảo đảm quản lý hiệu quả, vừa giảm tối đa chi phí tuân thủ và thủ tục hành chính không cần thiết- ông Nguyễn Phương Sơn nhấn mạnh.”

Hoàn thiện chính sách để tạo môi trường kinh doanh ổn định

Tại tọa đàm, bà Nguyễn Thị Thu Hà - Ban Chính sách, Cục Thuế (Bộ Tài chính) giải đáp nhiều nội dung mà doanh nghiệp quan tâm, đồng thời làm rõ định hướng triển khai các quy định mới. Một trong những điểm được nhấn mạnh là việc hiện đại hóa toàn diện các thủ tục hành chính về thuế. Theo đó, người nộp thuế hiện có thể thực hiện toàn bộ thủ tục đăng ký thuế bằng phương thức điện tử thông qua Cổng dịch vụ công hoặc ứng dụng eTax Mobile, không nhất thiết phải đến trực tiếp cơ quan thuế như trước. Việc đẩy mạnh chuyển đổi số được kỳ vọng sẽ giúp giảm thời gian, chi phí thực hiện thủ tục, đồng thời nâng cao tính minh bạch trong quản lý thuế.

Đối với vấn đề đăng ký hộ kinh doanh, đại diện cơ quan thuế khẳng định đăng ký kinh doanh là quyền của cá nhân. Theo quy định hiện hành, cá nhân vẫn có thể đăng ký thuế để thực hiện hoạt động kinh doanh mà không bắt buộc phải thành lập hộ kinh doanh. Thông tin này phần nào giúp làm rõ những băn khoăn của cộng đồng doanh nghiệp về phạm vi áp dụng quy định đối với người tham gia bán hàng đa cấp.

Đáng chú ý, cơ quan thuế cũng thông tin về một số chính sách mới sẽ có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Theo đó, ngưỡng miễn thuế sẽ được nâng lên 1 tỷ đồng. Đối với cá nhân có doanh thu hơn 3 tỷ đồng, việc tính thuế sẽ bắt buộc áp dụng theo phương pháp doanh thu trừ chi phí với mức thuế suất 17%. Đây được xem là những thay đổi quan trọng mà doanh nghiệp cũng như người tham gia bán hàng đa cấp cần chủ động nghiên cứu để bảo đảm thực hiện đúng nghĩa vụ thuế trong thời gian tới.

Riêng đối với kiến nghị về thuế giá trị gia tăng đối với khoản hoa hồng, đại diện Cục Thuế cho biết đã ghi nhận đầy đủ ý kiến của Hiệp hội. Theo quy định mới, doanh nghiệp bán hàng đa cấp sẽ thực hiện khấu trừ thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân 5% trước khi chi trả thu nhập cho người tham gia. Những nội dung còn có ý kiến khác nhau sẽ tiếp tục được tổng hợp, nghiên cứu trong quá trình hoàn thiện hướng dẫn thực hiện.

Qua các ý kiến trao đổi tại tọa đàm, có thể thấy phần lớn những kiến nghị của doanh nghiệp không nhằm thay đổi mục tiêu quản lý nhà nước mà tập trung vào việc bảo đảm tính thống nhất giữa các quy định pháp luật, giảm chồng chéo trong thực thi và hạn chế phát sinh thủ tục hành chính không cần thiết. Trong bối cảnh hệ thống pháp luật về thuế đang có nhiều thay đổi, việc cơ quan quản lý chủ động đối thoại, giải thích và tiếp thu ý kiến từ thực tiễn được đánh giá là giải pháp cần thiết để nâng cao hiệu quả thực thi chính sách.

Khi các quy định pháp luật được hướng dẫn thống nhất, thủ tục hành chính tiếp tục được số hóa và những bất cập trong quá trình triển khai được xử lý kịp thời, ngành bán hàng đa cấp sẽ có thêm điều kiện để phát triển theo hướng minh bạch, chuyên nghiệp và bền vững hơn, tiếp tục phát huy vai trò tạo việc làm, đóng góp cho ngân sách nhà nước và đáp ứng yêu cầu quản lý trong giai đoạn mới.