Giúp học sinh vùng cao vững bước đến trường

Tiếp sức học sinh đến trường

Năm nay là năm đầu, em Sùng Thị Thu học sinh người Mông được làm quen với Trường PTDTBT THCS Quý Quân (huyện Hà Quảng, Cao Bằng). “Mấy ngày đầu, em rất nhớ nhà. Nhưng khi được thầy cô và bạn bè giúp đỡ, coi như người trong gia đình, em thấy thoải mái hơn nhiều”, Thu chia sẻ. Bước vào lớp 6, hành trang xa nhà, xa bản làng của học sinh 12 tuổi gần như không có gì ngoài vài lời dặn dò của cha mẹ. Sùng Thị Thu giống như hàng trăm bạn đồng trang lứa khác tại Cao Bằng đang nỗ lực vượt khó để theo đuổi ước mơ học tập, nhờ thụ hưởng những chính sách hiệu quả mà ngành giáo dục thực hiện nhiều năm qua.

Những năm trước, ở nơi có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn như xã Quý Quân, việc huy động học sinh đến trường của các thầy giáo, cô giáo rất vất vả. Một bộ phận học sinh khi đến trường phải trèo đèo, lội suối cả chục cây số, vất vả, cực nhọc khiến các em đi học thất thường và bỏ học. Tuy nhiên, khi Quyết định số 85/2010/QĐ-TTg (Quyết định 85) của Thủ tướng Chính phủ về một số chính sách cho học sinh bán trú, trường PTDTBT, hỗ trợ tiền ăn bằng 40% mức lương tối thiểu; Quyết định số 36/2013/QĐ-TTg (Quyết định 36) nhằm hỗ trợ 15kg gạo/tháng/học sinh các trường ở khu vực có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn được triển khai như luồng gió mới giúp cho học sinh vùng cao vững bước đến trường. Phó Hiệu trưởng Trường PTDTBT THCS Quý Quân Mã Thị Thủy tâm sự: Kể từ khi có mô hình trường PTDTBT, học sinh ở xa không phải đi về trong ngày, được hỗ trợ ăn ở tại trường được hỗ trợ chi phí, trang thiết bị học tập... Tại trường, các em được chăm lo chu đáo từ bữa ăn, giấc ngủ đến việc học tập. Ngoài giờ học, các em cùng thầy giáo, cô giáo tăng gia sản xuất để cải thiện bữa ăn hằng ngày, cho nên học sinh không còn bỏ học. Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng Trịnh Hữu Khang, hiện nay toàn tỉnh đã có 38 trường PTDTBT với gần năm nghìn học sinh bán trú. Ngoài ra, nhiều học sinh không học ở trường PTDTBT nhưng không thể đi về trong ngày cũng được hỗ trợ theo quy định học sinh bán trú. Quy định tại Quyết định 85 và 36 đã đáp ứng nhu cầu thực tế của giáo dục vùng dân tộc thiểu số, miền núi, thật sự mang lại hiệu quả to lớn trong việc duy trì sĩ số, tăng tỷ lệ đi học chuyên cần, giảm tỷ lệ học sinh bỏ học, nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện.

Không chỉ ở tỉnh Cao Bằng, mà ở phần lớn các tỉnh miền núi phía bắc, chính sách hỗ trợ học sinh bán trú được triển khai đã thúc đẩy học sinh dân tộc vùng cao đến trường. Ðiển hình như tỉnh Sơn La, năm học 2015 - 2016, toàn tỉnh có 52 trường PTDTBT với hơn 11 nghìn học sinh ở bán trú tập trung; 229 trường phổ thông có học bán trú. Hiện nay tất cả các trường tổ chức nấu ăn tập trung tại trường cho học sinh. Theo Phó Giám đốc Sở GD và ĐT Tuyên Quang Ma Quang Hiếu, toàn tỉnh hiện có 218 phòng ở bán trú cho học sinh, trong đó có 10 phòng ở kiên cố, 136 phòng ở bán kiên cố, 68 phòng tạm; hơn 1.500 giường nằm cho hơn ba nghìn học sinh bán trú ở trường. Nhờ có sự hỗ trợ kịp thời cho học sinh bán trú mà chất lượng xếp loại hai mặt của học sinh dân tộc thiểu số được nâng lên rõ rệt, giảm dần khoảng cách về giáo dục giữa các vùng trên địa bàn tỉnh.

Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục dân tộc (Bộ GD và ĐT) Trần Xuân Thủy cho biết: Năm học 2010-2011, toàn quốc chỉ có 127 trường PTDTBT với hơn 13 nghìn học sinh bán trú. Đến năm học 2015-2016, đã có 979 trường với gần 146 nghìn học sinh bán trú được hưởng chính sách theo Quyết định 85 và Quyết định 36. Ngoài ra, cả nước có 118 nghìn học sinh ở các trường phổ thông khác do đi học xa nhà được hưởng chính sách như học sinh bán trú. Sự hỗ trợ kịp thời từ Quyết định 85 và Quyết định 36 góp phần quan trọng nâng cao chất lượng giáo dục vùng cao. Tỷ lệ học sinh đi học chuyên cần tăng lên rõ rệt. Cảnh “đi từng ngõ, gõ từng nhà” vận động học sinh đến trường không còn phổ biến. Tỷ lệ học sinh bỏ học ở trường PTDTBT cấp tiểu học còn 0,1%, cấp THCS còn 0,9%. Đáng chú ý, nếu như trước đây chỉ cần học sinh đến lớp đã là thành công thì năm học 2015 - 2016, nhiều trường PTDTBT ở Nghệ An, Điện Biên... đã có học sinh giỏi cấp huyện, cấp tỉnh...

Xã hội hóa giáo dục vùng cao

Không chỉ giúp trẻ đi học chuyên cần, nâng cao chất lượng giáo dục, việc triển khai hỗ trợ học sinh bán trú và xây dựng mô hình trường PTDTBT còn thúc đẩy sự chung sức chăm lo giáo dục vùng cao của toàn xã hội. Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng Trịnh Hữu Khang, nhiều địa phương trong tỉnh đã chủ động tham mưu với cấp ủy, chính quyền, các tổ chức doanh nghiệp, các nhà hảo tâm và nhân dân giúp đỡ kinh phí, vật liệu làm phòng ở, giường nằm, nhà bếp, hỗ trợ quần áo, chăn màn, sách vở, đồ dùng học tập cho học sinh. Điển hình như tại huyện Hà Quảng (Cao Bằng), giai đoạn 2011 - 2016 đã nhận được chương trình hỗ trợ kinh phí xây dựng 74 phòng ở bán trú, hỗ trợ chăn màn, quần áo, bát đũa và các vật dụng khác của Hội Chữ thập đỏ huyện, Hội Khuyến học huyện…

Tại tỉnh Sơn La, Giám đốc Sở GD và ĐT Hoàng Tiến Đức cho biết: Trong thời gian qua, các tập thể, doanh nghiệp, cá nhân hảo tâm đã tham gia ủng hộ giúp đỡ các nhà trường bằng kinh phí, vật chất như: Quỹ hỗ trợ miền núi phát triển huyện Mai Sơn tặng Trường PTDTBT THCS Nà Ớt nhà bếp ăn trị giá 191 triệu đồng; Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh giúp Trường PTDTBT THCS Phiêng Pằn xây dựng nhà ăn trị giá 272 triệu đồng; Quỹ Bảo trợ trẻ em Việt Nam giúp đỡ huyện Sông Mã làm nhà bếp cho các trường học trị giá 750 triệu đồng…

Ngay trong cộng đồng dân cư vùng cao cũng có sự nỗ lực chăm lo nhiều hơn cho việc học tập của con em. Nhiều nơi tại Lào Cai đã vận động cộng đồng nhân dân đóng góp theo nguyên tắc “có gì, đóng đó”, vận động nhân dân đến trường phổ biến, hướng dẫn giáo viên và học sinh cách trồng rau, chăn nuôi gia cầm, gia súc theo kinh nghiệm của địa phương. Trường PTDTBT THCS La Pan Tẩn (huyện Mường Khương) vận động xã hội hóa để bà con huy động sức người trong bản đổ cột bê-tông làm trụ giàn cho su su leo, nhờ thế, bữa ăn của học sinh thường xuyên có rau, quả xanh được thu hoạch từ chính vườn trường. Trường PTDTBT THCS Lùng Phình (huyện Bắc Hà) huy động kinh nghiệm của nhân dân các dân tộc quanh vùng kết hợp với tri thức, kỹ thuật hiện đại để làm vườn trường, nuôi lợn, gà bằng cách rào đồi, đào hào làm tường ngăn giữ vật nuôi, đào hang trên vách núi cho lợn, gà tránh nắng, mưa mà không phải đầu tư xây dựng chuồng trại tốn kém, tạo nguồn thực phẩm chăm lo đời sống học sinh bán trú. Đáng chú ý, ý thức chăm lo cho giáo dục còn được khơi dậy trong mỗi người dân. Điển hình như gia đình ông Lường Văn Pâng, ở bản Nà Ớt, xã Nà Ớt, huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La, dù kinh tế khó khăn nhưng vẫn hiến 3.800 m2 đất để làm nhà bếp, nhà bán trú và sân chơi cho trường học. Gia đình ông Giàng A Dua, xã Hồng Ngài, huyện Bắc Yên (tỉnh Sơn La) hiến 100 m2 đất để xây dựng trường…

Theo Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục dân tộc (Bộ GD và ĐT) Trần Xuân Thủy, trong điều kiện cơ sở vật chất phục vụ học sinh vùng cao còn khó khăn, nhiều địa phương đã thực hiện tốt công tác xã hội hóa cho thấy sự chuyển biến tích cực trong chăm lo cho giáo dục vùng cao của cộng đồng dân cư, các cấp, các ngành hiện nay. Để giáo dục vùng cao thật sự bứt phá vươn lên vẫn còn nhiều gian nan, vất vả do cơ sở vật chất, đường sá, điều kiện kinh tế người dân còn khó khăn. Tuy nhiên, những tác động tích cực trong việc hỗ trợ kịp thời học sinh vùng cao, nhất là các chính sách cho học sinh bán trú đã thúc đẩy giáo dục vùng dân tộc khó khăn ngày càng được nâng lên.