Giải thưởng Loa Thành lần thứ 16 - năm 2004: Vắng bóng những đồ án xuất sắc, vì sao?

Tại lễ trao giải, không ít người thắc mắc, vì sao trong danh sách Giải thưởng Loa Thành năm nay không thấy bóng dáng một sinh viên nào của hai trường ĐH Bách khoa và Học viện Kỹ thuật quân sự? Đây là những "đối thủ" khá mạnh, có truyền thống giật các giải thưởng lớn ở hầu hết các cuộc thi. Trong khuôn khổ Giải thưởng Loa Thành, họ luôn được đánh giá cao bởi có những đồ án tốt, luôn đoạt giải cao trong những năm trước. Câu hỏi này đã được Hội đồng giải thưởng giải đáp, vì lý do không chọn được đồ án đủ tiêu chuẩn. Rồi tiếp đến, một khoa mạnh của một trường lớn (hội đồng giấu tên) có truyền thống đoạt giải cao cũng không gửi đồ án dự thi. Những trường tham dự cũng chỉ gửi dè dặt với số lượng hạn chế. Phải chăng do "sự cố" của Giải thưởng Loa Thành năm 2003, khi tác giả của đồ án tốt nghiệp được trao giải đã "mượn" đồ án của người khác gửi dự thi? Hay đang có một thực trạng báo động về chất lượng thực sự của các đồ án tốt nghiệp xuất sắc?

Nhận xét về các đồ án dự thi năm nay, GS.TS Nguyễn Tài, Ủy viên Hội đồng giải thưởng - người đã nhiều năm gắn bó với cuộc thi, thốt lên: "Chất lượng đồ án dự thi của một vài trường và một vài đồ án còn dưới mức trung bình. Cá biệt là đã sang thế kỷ 21 rồi mà vẫn còn không ít đồ án sử dụng các quy trình công nghệ của các năm 60-70 của thế kỷ trước. Chính vì vậy chúng tôi đã loại khỏi danh sách 24 đồ án". Còn một thành viên khác trong hội đồng cũng bức xúc không kém: "Đề tài giao cho sinh viên còn quá xa rời thực tế. Tôi thấy mấy năm nay, quanh đi, quẩn lại vẫn chỉ là những công trình văn hóa, công trình hồ, đập thủy lợi... Điều này chứng tỏ, việc cập nhật các tiến bộ khoa học trong các trường đại học còn rất hạn chế. Đã đến lúc chúng ta phải đổi mới cách giảng dạy đã lạc hậu, cũ kỹ. Nhà nước đang đầu tư lớn cho các công trình hạ tầng, vì vậy sinh viên phải được tiếp cận với cái mới như: kiến thức về quản lý - kinh tế, giao thông vận tải, công nghệ thông tin... Những cái đó sẽ rất thuận lợi cho công việc của các em sau này". Có lẽ, điều an ủi duy nhất của giải thưởng năm nay là các đồ án đoạt giải cao đều đề cập đến vấn đề thời sự cấp bách hiện nay. Ví dụ như: đồ án Nghiên cứu quy hoạch tổ chức và điều khiển giao thông mạng lưới nút giao thông TP Đà Nẵng của sinh viên Trần Thị Phương Anh (ĐH Kỹ thuật Đà Nẵng). Đây là đồ án mang tính thực tế, thời sự cao và rất cấp bách trong tình hình nạn ùn tắc giao thông và tai nạn giao thông ngày càng tăng. Để đưa ra những đề xuất, kiến nghị, Phương Anh đã phải dành cả tháng trời điều tra, tự đi quan trắc nhiều nút giao thông ở Đà Nẵng. Hay đồ án: Nhà máy Giấy Kon Tum của sinh viên Nguyễn Cẩm Vân (ĐH Xây dựng Hà Nội) - một đồ án hiếm hoi về đề tài kiến trúc công nghiệp. Theo lời GS.TS Nguyễn Tài, đã từ nhiều năm nay đề tài này không có mặt trong danh sách các đồ án dự thi và cũng là đồ án kiến trúc công nghiệp lần đầu tiên đoạt giải cao. Các công trình công nghiệp vốn khô khan về hình thức và chặt chẽ về dây chuyền công nghệ, vậy mà Nguyễn Cẩm Vân đã biết cách giữ được đặc tính chặt chẽ của công nghệ nhưng lại biết hình tượng hóa và chuyển đổi vẻ ngoài khô khan của công trình thành một tác phẩm kiến trúc hấp dẫn đồng thời vẫn đạt yêu cầu về sử dụng. Ý tưởng độc đáo, lấy đốt tre làm hình tượng cho cả công trình, kết hợp với hình ảnh mái nhà rông, chiêng đồng cách điệu đã tạo nên một kết cấu phù hợp. Nhìn vào đó, người ta có thể nhận ra văn hóa của vùng Tây Nguyên... Đây chỉ là hai trong số ít đồ án được đánh giá là vượt khỏi yêu cầu của một đồ án tốt nghiệp đại học.

"Sự cố" sao chép đồ án năm 2003, chất lượng cuộc thi năm nay và "số phận" của những đồ án đã đoạt giải những năm trước chưa được áp dụng vào thực tế là một câu hỏi khiến nhiều người suy nghĩ. Sau cuộc thi này, Hội đồng giải thưởng và các trường ĐH sẽ ngồi lại với nhau để rút ra bài học kinh nghiệm cho những năm tiếp theo, mong rằng họ sẽ tìm ra được những giải pháp để Giải thưởng Loa Thành thực sự là cuộc thi vừa để động viên phong trào học tập vừa nhằm chọn ra nhân tài thực sự cho xã hội đúng như tiêu chí cuộc thi đề ra.