Giải pháp nào cho nghề trồng mía ở Tây Ninh

Người trồng mía thắc thỏm, lo âu

Vụ mùa năm nay, toàn tỉnh Tây Ninh có tổng diện tích mía 38.000 ha, trong đó khoảng 28.000 ha có hợp đồng với các nhà máy đường. So với vụ trước, vụ này hợp đồng tăng hơn 6.000 ha. Tuy vậy, mía không thể tồn đọng nhiều như hiện nay nếu các nhà máy chịu tăng công suất. Chỉ gần hai tháng sau ngày bắt đầu thu hoạch niên vụ mới, người trồng mía ở Tây Ninh lại thấp thỏm lo âu vì mía ứ đọng. Hầu hết nông dân đều muốn thu hoạch mía sớm bởi thời tiết đang nắng hạn gay gắt, nhiều ruộng mía bị khô, khiến cho năng suất, trữ đường (CCS) giảm mạnh. Hơn nữa, mía dễ bị cháy, gây tổn thất lớn cho nông dân. Theo khảo sát của chúng tôi, còn do người trồng mía lo bị rớt giá trước thông tin giá mía còn 170.000 đồng/tấn mía cây (TMC). Hiện nay, các nhà máy trong tỉnh vẫn giữ mức giá bình quân 330.000 đồng/TMC 10 CCS, có hỗ trợ tiền vận chuyển thêm 40.000 đồng/tấn. Nhưng trước áp lực của bà con, nhà máy không thể cho thu hoạch theo kiểu cuốn chiếu hết từng mảnh ruộng, mà phân chia nhỏ giọt, mỗi chủ mía chỉ được đốn một xe/ngày, tương đương từ 10 đến 15 tấn. Chính kiểu phân chia này gây khó khăn cho thu hoạch, nhất là việc thuê mướn, điều động công đốn mía phải chi phí cao hơn, đồng thời kéo dài thời gian, gây thiệt hại cho nông dân.

Tại xã Tân Hiệp, huyện Tân Châu, anh Trần Nuôi có 30 ha mía hợp đồng với Nhà máy đường Bourbon (SBT) đang bị khô, nhưng mới đốn hơn 10 ha. Vụ này, nếu ai trồng diện tích lớn, đạt năng suất 70 tấn/ha, có CCS cỡ 8,5 thì sau khi trừ các chi phí thu hoạch, chỉ còn hơn 200 nghìn đồng/TMC. Trừ tiếp vốn đầu tư trong quá trình trồng trọt, chăm sóc, một ha mía người trồng chỉ lãi 5-6 triệu đồng trong khi so với vụ trước cùng thời điểm, lãi đến 15-16 triệu đồng/ha. Nếu trồng diện tích nhỏ, hoặc mía bị khô, cháy, vụ này khó có lãi. Riêng diện tích trồng mới chắc chắc phải chịu lỗ. Nhiều nông dân ở xã Tân Hội (Tân Châu) phản ánh tình trạng nhà máy cấp lệnh đốn mía nhỏ giọt, lại đánh giá CCS thấp và trừ tạp chất cao, khiến người trồng mía bị thua thiệt. Nhìn chung, nếu năm trước cùng thời điểm này, mía thu hoạch không hề bị tồn đọng, cháy ít, CCS cao và giá tăng dần vào cuối vụ, thì nay ngược lại hoàn toàn. Ngoài những nguyên nhân khách quan như do thời tiết không thuận lợi, sản lượng mía tăng..., nhiều nông dân cho rằng, tình trạng nêu trên còn do các nhà máy lo giá đường bị giảm (đường nhập khẩu tăng), từ đó chủ trương thu mua hạn chế, kéo dài thời gian để nghe ngóng tình hình.

Lâu nay, khi giá đường tăng cao thì mía của nông dân được đánh CCS cao theo hướng có lợi cho người trồng mía. Nếu giá đường xuống thấp, CCS luôn là sự tranh chấp giữa nhà máy và nông dân, vì hầu như không có nhà máy đường nào chịu "cho" CCS cao cả. Ðiển hình nhất là vụ mùa 2005  - 2006, giá mía tính cả phần hỗ trợ có lúc lên đến hơn 400 nghìn đồng/TMC, một mức giá có lợi cho nông dân, thì CCS của các nhà máy trong tỉnh cũng được đánh cao theo ngay từ đầu vụ, bình quân cả vụ của ba nhà máy SBT, Nước Trong và Biên Hòa là từ 9,8 đến 10,1 CCS. Còn vụ này, nếu tính đến đầu tháng 1-2007, CCS của nhà máy SBT chỉ bình quân trên dưới 8,5 thấp nhất trong ba nhà máy và bình quân CCS của cả ba nhà máy cũng chỉ ở mức 8,85. Ông Nguyễn Mạnh Tường, người trồng 22 ha mía ở Tân Hội, cho hay, ông hợp đồng với cả hai nhà máy Biên Hòa và SBT, nhưng mía đốn trên cùng một diện tích như nhau, chia ra chở về hai nhà máy, kết quả của SBT lại thấp hơn của Biên Hòa khoảng 1 CCS. Tình trạng này khiến tỉnh phải có công văn gửi các nhà máy, đề nghị tiếp tục hỗ trợ người trồng mía, áp dụng bao CCS như các vụ trước, nhằm ổn định vùng nguyên liệu. Nếu giá mía thấp và CCS cũng thấp, nông dân sẽ bỏ cây mía, vụ tới các nhà máy sẽ thiếu nguyên liệu, và như vậy sẽ không có lợi cho cả nhà máy lẫn nông dân. Có lẽ nhận thấy sự bất hợp lý này, ngày 12-1, các nhà máy đã điều chỉnh CCS nhích lên chút ít, nhưng thấp nhất vẫn là SBT (8,8 CCS). Thử tính một con số: Theo giá mua cơ bản 330 nghìn đồng/TMC 10 CCS, nếu giảm đi 1 CCS so vụ trước, tương đương 33 nghìn đồng/TMC, thì 1 triệu TMC, những hộ trồng mía ở Tây Ninh sẽ mất đi 33 tỷ đồng, một con số không hề nhỏ đối với nông dân.

Giải pháp cho nghề trồng mía

Với tiềm năng phát triển mía trên diện tích lớn, Tây Ninh có nhiều thuận lợi để tăng giá cả về sản lượng và chất lượng mía đường, theo hướng thâm canh lâu dài cho hàng chục nghìn hộ nông dân trồng mía trong tỉnh. Thực trạng hiện nay cho thấy, cần có những giải pháp đồng bộ, nhằm làm cho người trồng mía gắn bó với loại cây này. Theo nhiều chuyên gia trong ngành, trồng mía vẫn có lãi cao, đặc biệt khi đưa cây mía xuống vùng thấp thay cho cây lúa một vụ. Thời gian qua, tỉnh Tây Ninh đã đẩy mạnh quá trình chuyển hơn 16.300 ha mía từ vùng gò xuống ruộng. Nhiều diện tích có năng suất hơn 100 tấn/ha. Tuy nhiên, cơ sở hạ tầng không theo kịp sản xuất đã gây khó khăn cho thu hoạch, nhất là trong vận chuyển làm tăng giá thành. Hơn nữa, vùng đất thấp cần có hệ thống kênh thoát nước (hiện nhiều nơi chưa đủ) để mía không bị úng, ngập. Vì thế cần có sự đầu tư cho thủy lợi để bảo đảm cho cây mía sinh trưởng bình thường, có thể thu hoạch trễ hơn vùng gò.

Về giống mía, hiện trong tỉnh có nhiều chủng loại khá phong phú, nhưng chưa đáp ứng yêu cầu rải vụ. Ngành chức năng và các nhà máy cần tổ chức nghiên cứu, giúp nông dân theo từng vùng các giống chín sớm, trung bình và muộn, nhằm kéo dài thời gian thu hoạch, tránh mùa vụ đông ken, đồng thời chuyển giao kỹ thuật canh tác tiên tiến để tăng năng suất, chất lượng và hạ giá thành. Việc này cần gắn liền với quy hoạch vùng chuyên canh cho từng nhà máy, để nhà máy yên tâm cùng Nhà nước đầu tư làm kênh mương, đường giao thông nội vùng. Hiện nay, một số địa phương có nhiều nhà máy cùng đầu tư trồng mía nhưng lại không quan tâm đến cơ sở hạ tầng khiến địa phương và nông dân đều thiệt thòi. Bên cạnh đó, Nhà nước cần có chính sách khuyến khích cho vùng chuyên canh mía, tránh tình trạng nông dân tự phát, thấy cây nào có giá thì chạy theo, ảnh hưởng xấu đến vùng chuyên canh và sự ổn định sản xuất lâu dài.

Mặt khác, trong thu hoạch, điều quan trọng nhất đối với nông dân chính là việc đo CCS của các nhà máy. Việc đo CCS vừa qua có độ chênh lệch cao khiến nhiều người trồng mía phản ứng, cho rằng, do các nhà máy "vừa đá bóng, vừa thổi còi" nên không thể có chuyện đo đúng CCS. Nhiều nông dân ở Tân Châu đã đề nghị Nhà nước can  thiệp bằng cách tổ chức trạm đo CCS độc lập, đối chứng với nhà máy, phần kinh phí do người trồng mía chịu. Tuy nhiên, về lâu dài, chỉ khi nào nông dân và nhà máy thật sự gắn bó với nhau thì điều bất cập này mới giải quyết được. Tức là khi nhà máy được cổ phần hóa, người trồng mía được ưu tiên tham gia bằng chính mảnh ruộng của họ, nhà máy đảm trách đầu tư từ đầu đến cuối theo đúng quy trình kỹ thuật. Nếu cứ theo cách làm cũ, đồng ruộng manh mún, không thể thâm canh, cơ giới hóa triệt để, ước mơ đạt năng suất mía bình quân hơn 100 tấn/ha sẽ vẫn là chuyện xa vời.