Èo uột thị trường phái sinh

Chưa thu hút được DN

Những năm gần đây NHNN Việt Nam đã cho phép các ngân hàng (NH) thương mại thực hiện nhiều nghiệp vụ mới, trong đó có các dịch vụ phái sinh. Theo đó, doanh nghiệp (DN) bán một món hàng trả chậm hoàn toàn có thể mua một dịch vụ phái sinh để tránh rủi ro tỷ giá hối đoái thay đổi khi đến ngày nhận tiền thanh toán. Điều này giúp các DN không bị bất lợi trong kinh doanh do biến động tỷ giá. Tuy nhiên đến nay, hầu như các NH không có khách hàng để triển khai các dịch vụ này.

Theo các chuyên gia, sở dĩ dịch vụ phái sinh chưa được phát triển là do hơn 90% DN xuất nhập khẩu ở nước ta thanh toán bằng USD mà chưa chịu thanh toán bằng các đồng tiền khác. Khi USD tăng giá, DN chọn USD là có lợi nhưng chưa chắc có lợi hơn khi bán USD để chuyển đổi sang các đồng tiền khác. Tuy nhiên, các DN lại không quan tâm điều đó! Ngoài ra, các DN khi thanh toán quốc tế cũng không quan tâm đến thời hạn giao dịch có ảnh hưởng đến lợi nhuận hay không. Dù giao dịch kéo dài ba tháng hay 12 tháng, các DN cũng chỉ chọn đồng tiền thanh toán là USD. Chính vì điều đó nên các dịch vụ phái sinh về ngoại tệ rất kém phát triển.

Theo ông Đào Hồng Châu, Phó Tổng giám đốc Eximbank, các dịch vụ phái sinh tại NH phục vụ chủ yếu theo mùa và khi gặp rủi ro thì các DN mới tìm đến dịch vụ này. Trong giao dịch kinh doanh khác, hầu như không có DN nào nghĩ đến việc sử dụng các dịch vụ tiện ích, an toàn này. Hiện nay future được DN sử dụng nhiều hơn option, riêng option vàng chủ yếu là khách hàng cá nhân sử dụng. Một nguyên nhân khác là do mức phí option hơi cao nên người dân vẫn chưa thấy hiệu quả thu được so với mức phí phải bỏ ra. Ở nước ta tỷ giá hối đoái chưa thả nổi như các nước khác cũng là lý do làm cho các DN ít quan tâm đến dịch vụ phái sinh.

Giám đốc một DN xuất nhập khẩu thủy sản phân tích: “Tỷ giá giữa VNĐ/USD thường xuyên dao động ở mức 16.150-16.250 đồng/USD vì vậy nguy cơ rủi ro về tỷ giá hối đoái không lớn. NHNN sẽ không để tỷ giá hối đoái biến động mạnh ảnh hưởng đến nền kinh tế nên việc sử dụng các nghiệp vụ phái sinh là không cần thiết!”.

Dịch vụ tiềm năng?

Thực tế một trong những lý do căn bản khác làm các dịch vụ phái sinh ở nước ta chưa phát triển là do hiểu biết về các dịch vụ này chưa nhiều. Kiến thức về những sản phẩm phái sinh còn quá mới và phức tạp, đòi hỏi khi triển khai các NH phải có một hệ thống thông tin dự báo tỷ giá hối đoái quốc tế nhanh, cập nhật liên tục và có một đội ngũ các nhà quản lý, các dealer chuyên nghiệp. Thực tế có NH được thực hiện nghiệp vụ option từ lâu nhưng đến nay vẫn chưa triển khai được. Riêng đối với DN, lại càng không dễ. Phần lớn các DN nước ta không hiểu hết các nghiệp vụ phái sinh. Chính trình độ thương mại quốc tế của các DN chưa cao cũng làm cho các hoạt động tài trợ thương mại của NH, trong đó có các dịch vụ phái sinh rất nghèo nàn.

Trước tình trạng này, thời gian gần đây các NH TMCP cũng đã tổ chức nhiều chương trình hội thảo tiếp cận các DN lớn, hướng dẫn các công cụ phòng chống rủi ro cho các DN. Tuy nhiên có nhiều DN thường xuyên có các dự  án lớn, đến vài trăm triệu USD và chỉ cần những biến động nhỏ của thị trường tiền tệï họ sẽ phải chịu những tổn thất về vốn, nhưng các DN này vẫn chưa tính đến việc phòng ngừa rủi ro bằng dịch vụ phái sinh. Theo các chuyên gia, thị trường dịch vụ phái sinh ở Việt Nam sẽ phát triển nếu có nhiều DN trở thành tập đoàn xuyên quốc gia.