Ðưa nước về vùng khô hạn ở Bình Thuận

Nước đã về!

Ðó là tiếng reo vui, lan nhanh khắp xã Hồng Liêm, huyện Hàm Thuận Bắc (Bình Thuận) vào ngày 21-1 vừa qua, khi tuyến kênh 812 - Châu Tá thông dòng kỹ thuật, dẫn nguồn nước mát về vùng đất khô khát này. Ðã 27 tháng Chạp, nhưng hầu hết bà con đều tạm dừng việc chuẩn bị đón Tết, cùng "trực chỉ" tuyến kênh để xem nước về, thỏa lòng mong đợi.

Chị Võ Thị Thanh Hà ở thôn Liêm Thái, xã Hồng Liêm không giấu được niềm vui: "Bữa nay thấy Nhà nước đưa nước về mừng quá. Lần đầu tiên, bà con Hồng Liêm chúng tôi thấy mùa nắng mà có nước về nhiều như vậy".

Anh Ninh Viết Dũng, cùng ở thôn Liêm Thái, nghĩ chuyện xa hơn: "Lâu nay, gia đình tôi chỉ biết trồng cây mì (sắn) vì không có nước tưới, nên thu nhập không cao. Có nước rồi, gia đình tôi dứt khoát sẽ chuyển sang trồng các loại cây khác, hiệu quả kinh tế cao hơn".

Sau Tết Kỷ Sửu, nhiều bà con ở gần tuyến kênh đã tận dụng ngay nguồn nước mới về bơm tưới rau, màu, thay vì sử dụng nguồn nước giếng như những năm trước. Theo Phó Chủ tịch UBND xã Hồng Liêm Nguyễn Thìn, toàn xã có gần 3.600 ha đất sản xuất nông nghiệp, nhưng lâu nay chỉ có khoảng 130 ha chủ động một phần nước tưới, nay thì chắc chắn đã khác. Sắp tới, xã sẽ sắp xếp lại dân cư dọc theo tuyến kênh, điều chỉnh lại kế hoạch sử dụng đất, khuyến khích bà con phát triển mạnh cây thanh long và bông vải để hình thành những vùng chuyên canh tập trung.

Nước đưa về vùng căn cứ kháng chiến cũ Hồng Liêm trong những ngày cận Tết vừa rồi được lấy từ nguồn Thủy điện Ðại Ninh. Từ tháng 4-2008, Nhà máy Thủy điện Ðại Ninh chính thức đưa cả hai tổ máy vào hoạt động với tổng công suất 300 MW.

Khi nhà máy phát điện với công suất cao nhất, thì lưu lượng nước xả của hai tổ máy tương ứng là 55,4 m3/giây. Nguồn nước này tiếp tục được sử dụng cho Nhà máy Thủy điện Bắc Bình ở phía hạ du với công suất thiết kế của hai tổ máy là 33 MW và tiếp tục được sử dụng làm thủy lợi. Do dự án tưới Phan Rí - Phan Thiết chưa hình thành, nên phần lớn lượng nước sau Thủy điện Ðại Ninh đã theo dòng sông Lũy đổ ra biển, trong khi nhiều vùng đất ở hạ du vẫn đang khô khát chờ nước.

Nhằm tận dụng nguồn nước quý giá này, từ giữa năm 2008, tỉnh Bình Thuận tiến hành xây dựng tuyến kênh dài gần 20 km, dẫn nước từ đập 812 trên dòng sông Lũy đưa về Châu Tá ở xã Hồng Sơn, huyện Hàm Thuận Bắc và kết nối với tuyến kênh tưới của hồ sông Quao. Với kinh phí đầu tư xây dựng gần 100 tỷ đồng, nhưng công trình này bảo đảm cấp nước tưới cho 8.500 ha đất sản xuất nông nghiệp; bổ sung nước chống hạn cho khoảng 12.000 ha đất canh tác của hai huyện Bắc Bình, Hàm Thuận Bắc, khu tưới của hồ sông Quao, đồng thời giải quyết nước sinh hoạt, phục vụ chăn nuôi cho các địa phương dọc theo tuyến kênh và các vùng phụ cận thành phố Phan Thiết.

Trước đó, vào năm 2007, Bình Thuận cũng đã hoàn thành tuyến kênh chuyển nước từ sông Lũy về hồ Cà Giây ở huyện Bắc Bình với lưu lượng từ 4 đến 6 m3/giây, nâng dung tích hữu ích của hồ này từ gần 37 triệu m3 lên hơn 52 triệu m3. Nhờ đó, hồ Cà Giây đã cung cấp đủ nước tưới cho 5.300 ha đất canh tác trong vụ đông xuân 2007 - 2008, tăng diện tích chủ động tưới lên hơn hai lần so với các vụ đông xuân trước đó.

Ðó là kết quả từ sự nỗ lực của tỉnh và sự giúp đỡ của T.Ư. Nhưng, nhiều vùng đất ở Bình Thuận vẫn đang "khát nước" và mảnh đất cực nam Trung Bộ này vẫn đang cần thêm nhiều công trình thủy lợi mới.

Công trình nối tiếp công trình

"Xuất hành" đi cơ sở vào mồng 4 Tết, Bí thư Tỉnh ủy Bình Thuận Huỳnh Văn Tý chọn điểm đến là công trình thủy lợi hồ sông Móng đang được thi công ở xã miền núi Hàm Thạnh, huyện Hàm Thuận Nam. Ðó không phải là ngẫu nhiên, mà vì đây là một trong những công trình thủy lợi trọng điểm của Bình Thuận, luôn nhận được sự quan tâm, mong đợi của Ðảng bộ, chính quyền và nhân dân địa phương.

Nhận thức được ý nghĩa, tầm quan trọng của công trình này, Công ty cổ phần xây dựng phát triển hạ tầng Bình Thuận, đơn vị trúng thầu thi công hồ sông Móng, luôn luôn huy động cao nhất lực lượng, phương tiện để đẩy nhanh tiến độ xây dựng, nhưng vẫn bảo đảm chất lượng công trình. Trong ngày đầu ra quân thi công đầu Xuân, đơn vị đã huy động hơn 80 công nhân, 50 phương tiện làm việc với quyết tâm đạt năng suất, chất lượng cao nhất. Kỹ sư Vũ Việt Cường, Chỉ huy trưởng Công trường hồ sông Móng, cho biết: "Mùa khô năm nay, đơn vị quyết tâm hoàn thành đắp đất thêm 150 nghìn m3, bảo đảm đến cuối năm sẽ tiến hành chặn dòng sông Móng, dự kiến đến năm 2010, công trình sẽ phát huy hiệu quả.

Theo thiết kế, hồ sông Móng có sức chứa hơn 37 triệu m3 nước, bảo đảm tiếp đủ nguồn nước cho đập Ba Bàu ở phía hạ lưu tưới cho khoảng 2.700 ha đất canh tác; mở rộng diện tích tưới cho khoảng 1.500 ha đất nông nghiệp ở xã miền núi Hàm Thạnh; cung cấp nước cho khu công nghiệp Hàm Kiệm (huyện Hàm Thuận Nam); bổ sung nguồn nước sinh hoạt cho TP Phan Thiết và góp phần cắt giảm lũ ở hạ lưu sông Cà Ty (Phan Thiết).

Sau hồ sông Móng, nhiều dự án thủy lợi khác ở Bình Thuận đang chờ được khởi công xây dựng và nhiều vùng đất ở vùng khô hạn này còn tiếp tục trông chờ dòng nước mát. Tính đến cuối năm 2008, toàn tỉnh Bình Thuận có 283 công trình thủy lợi với năng lực thiết kế tưới cho 53.415 ha đất canh tác.

Dù đã có nhiều cố gắng, nhưng hệ thống thủy lợi ở Bình Thuận mới bảo đảm nguồn nước tưới chủ động cho một phần nhỏ diện tích sản xuất nông nghiệp của tỉnh. Riêng cây lương thực (lúa, bắp), diện tích gieo trồng cả năm 2008 ở Bình Thuận hơn 121 nghìn ha, nhưng chỉ có hơn 64 nghìn ha có nước tưới chủ động.

Theo Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN - PTNT) Bình Thuận, ngoài 15 hồ chứa vừa và nhỏ cùng hệ thống trạm bơm, số công trình thủy lợi  còn lại chỉ là các đập dâng, ao, bàu nhỏ, khả năng trữ nước phục vụ sản xuất ở mùa khô rất hạn chế. Vào mùa mưa, một số địa phương nằm dọc theo sông La Ngà ở huyện Ðức Linh, Tánh Linh thường xảy ra lũ lụt, gây thiệt hại lớn. Cùng với đó, hệ thống kênh, mương chưa hoàn thiện, tỷ lệ kiên cố hóa thấp, nên lượng nước bị thất thoát còn khá lớn.

Trong các dự án thủy lợi chờ đầu tư xây dựng, thì niềm hy vọng lớn nhất của Bình Thuận là dự án tưới Phan Rí - Phan Thiết và đập dâng Tà Pao do T.Ư đầu tư.

Theo thiết kế, dự án tưới Phan Rí - Phan Thiết (hai giai đoạn) sử dụng nguồn nước sau Thủy điện Ðại Ninh phục vụ tưới cho hơn 40 nghìn ha đất canh tác đang hoang hóa ở hai huyện Bắc Bình và Hàm Thuận Bắc, đồng thời cấp nước cho các nhu cầu dân sinh và cải tạo môi trường trong khu vực.

Giai đoạn một của dự án này sẽ cung cấp đủ nước tưới cho 15.700 ha đất canh tác, đang được thi công. Ðối với đập Tà Pao ở huyện Tánh Linh với năng lực tưới theo thiết kế 20.340 ha, một dự án được Bình Thuận chờ đợi hàng chục năm nay, cũng vừa được Bộ NN - PTNT phê duyệt dự án đầu tư.

Tuy nhiên, đến khi hai dự án trên phát huy hiệu quả, thời gian chờ đợi của người dân Bình Thuận chắc là không ngắn...

Thủy lợi là một trong những cơ sở hạ tầng quan trọng bậc nhất cho những vùng khô hạn có điều kiện phát triển kinh tế - xã hội. Với Bình Thuận, tập trung phát triển hệ thống công trình thủy lợi chính là sự đầu tư đúng hướng cho tương lai. Quan trọng hơn, phải khai thác hiệu quả nhất, bền vững nhất nguồn nước từ các công trình thủy lợi, biến nó thành nguồn lực trực tiếp góp phần xóa đói, giảm nghèo cho nông dân; nâng cao chất lượng sản xuất nông nghiệp và xây dựng các vùng nông thôn ngày càng giàu đẹp, văn minh.