Dòng tiền tìm hướng đi mới

Từ lâu, bất động sản và vàng vẫn được xem là những kênh tích lũy tài sản quen thuộc của nhiều gia đình Việt Nam. Tâm lý sở hữu những tài sản hữu hình, có khả năng bảo toàn giá trị qua các chu kỳ kinh tế đã hình thành nên một cấu trúc phân bổ vốn mang đậm tính truyền thống. Tuy nhiên, khi mặt bằng lãi suất thay đổi, chi phí vốn gia tăng và thị trường tài sản ngày càng phân hóa, cách thức nắm giữ và sử dụng nguồn lực tài chính cũng đang đứng trước yêu cầu phải điều chỉnh.

Khi dòng tiền thay đổi điểm đến

Theo ông Duc Tran, Quản lý Đầu tư và Quan hệ Nhà đầu tư tại Vietnam Investments Group (VIG), thị trường tài chính Việt Nam vẫn đang trong quá trình phát triển, các sản phẩm đầu tư chưa thật sự đa dạng, trong khi khả năng tiếp cận thị trường quốc tế của nhà đầu tư trong nước còn hạn chế. Những biến động và vấn đề niềm tin trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp cũng ảnh hưởng nhất định đến quyết định phân bổ vốn.

Đáng chú ý, theo một thống kê được ông Duc Tran dẫn lại, quy mô tài sản trong các sản phẩm quỹ tại Việt Nam mới tương đương khoảng 7% GDP, với chưa đến 0,5% dân số tham gia đầu tư thông qua các quỹ. Điều này cho thấy khoảng trống giữa nhu cầu đầu tư và khả năng cung ứng những sản phẩm tài chính phù hợp vẫn còn khá lớn.

Trong khi đó, sự thay đổi của môi trường lãi suất đang tác động trực tiếp đến hành vi nhà đầu tư. Ông Nguyễn Duy Linh, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Chứng khoán Sài Gòn-Hà Nội (SHS) nhận định, giai đoạn 2024-2025, khi nguồn vốn tương đối rẻ và mặt bằng lãi suất thấp, nhà đầu tư có thể mua bất động sản, cổ phiếu hoặc vàng rồi chờ đợi giá tăng. Tuy nhiên, từ cuối năm 2025 đến nay, bối cảnh thị trường đã thay đổi, khiến chi phí cơ hội của việc nắm giữ tài sản gia tăng. Theo đó, nhà đầu tư không chỉ cân nhắc khả năng tăng giá mà còn phải so sánh hiệu quả sinh lời của từng kênh với tiền gửi ngân hàng, đồng thời đòi hỏi mức lợi nhuận kỳ vọng cao hơn đối với những tài sản có rủi ro lớn.

Một thay đổi đáng chú ý khác là tâm lý thị trường. Nếu trước đây, nỗi lo bỏ lỡ cơ hội đầu tư có thể thúc đẩy dòng tiền chạy theo những tài sản tăng giá mạnh, thì sau các đợt điều chỉnh, xu hướng phòng thủ và yêu cầu kiểm soát thua lỗ ngày càng rõ nét.

Theo quan sát của ông Nguyễn Duy Linh, từ cuối năm 2025 đến nay, khoảng 80% số cổ phiếu giảm giá, trong đó gần 50% giảm hơn 20%. Diễn biến này khiến nhà đầu tư phải nhìn lại hiệu quả phân bổ vốn, nhất là khi tập trung toàn bộ nguồn lực vào một cổ phiếu hoặc một thị trường.

Tuy nhiên, sự thận trọng không đồng nghĩa với việc dòng tiền ngừng tìm kiếm cơ hội. Vấn đề là lựa chọn tài sản nào, phân bổ tỷ trọng ra sao và làm thế nào để duy trì khả năng thanh khoản trước những biến động khó lường.

Bà Nguyễn Thị Minh Thu, Giám đốc Điều hành Công ty Tư vấn Tài chính và Đầu tư Index Partners cho biết, trong hai năm qua, bà ưu tiên phân bổ vốn vào bất động sản có khả năng tạo dòng tiền, tiếp đến là nhóm tài sản có thu nhập cố định gồm tiền gửi tiết kiệm và trái phiếu; vàng chiếm tỷ trọng nhỏ nhất trong danh mục.

Theo bà Minh Thu, bất động sản vẫn có cơ hội, nhưng cần phân biệt rõ giữa tài sản có khả năng khai thác thực tế với tài sản chỉ được mua để chờ tăng giá. Trong bối cảnh chính sách quản lý bất động sản có thể tiếp tục thay đổi theo hướng hạn chế đầu cơ, những tài sản không tạo dòng tiền sẽ đối mặt với áp lực ngày càng lớn từ chi phí duy trì, chi phí cơ hội và nghĩa vụ tài chính. Rủi ro càng đáng lưu ý khi nhà đầu tư sử dụng đòn bẩy tín dụng.

Ngược lại, bất động sản có thể khai thác cho thuê, tạo nguồn thu ổn định sẽ giúp chủ sở hữu chủ động hơn trong việc thực hiện các nghĩa vụ tài chính. Đặc biệt, năm 2027 có thể xuất hiện cơ hội mua những tài sản chất lượng với mức giá hấp dẫn khi một bộ phận nhà đầu tư gặp khó khăn thanh khoản buộc phải chuyển nhượng.

Cùng với bất động sản tạo dòng tiền, nhóm tài sản có thu nhập cố định đang được nhìn nhận như một cấu phần quan trọng của danh mục đầu tư. Theo ông Nguyễn Duy Linh, tiền gửi ngân hàng giúp đáp ứng nhu cầu thanh khoản và tạo mức sinh lời tương đối dễ dự tính. Trong khi đó, trái phiếu có thể mang lại nguồn thu định kỳ, nhưng đòi hỏi nhà đầu tư phải đánh giá kỹ năng lực tài chính, khả năng trả nợ và chất lượng của tổ chức phát hành.

Từ nắm giữ đến quản trị tài sản

Nếu sự dịch chuyển giữa các kênh đầu tư phản ánh thay đổi về hiệu quả sử dụng vốn, thì yêu cầu quản trị tổng thể danh mục lại cho thấy một chuyển biến sâu hơn trong tư duy quản lý tài sản của người Việt.

Ông Nguyễn Duy Linh cho hay, điều nhiều gia đình thường bỏ qua trước khi đưa ra quyết định đầu tư là đánh giá đầy đủ năng lực tài chính, nhu cầu sử dụng vốn và những nghĩa vụ phải thực hiện trong tương lai.

“Một gia đình có thể sở hữu khối tài sản trị giá hàng triệu USD, nhưng vẫn đối mặt với khó khăn nếu phần lớn tài sản nằm trong bất động sản, trong khi các khoản nợ, chi phí sinh hoạt và nghĩa vụ tài chính liên tục phát sinh. Bởi vậy, trước khi tính đến lợi nhuận, nhà đầu tư cần bảo đảm khả năng chi trả những nhu cầu thiết yếu trong 6-12 tháng, xác định ngưỡng thua lỗ tối đa có thể chấp nhận đối với từng khoản đầu tư và đánh giá mức độ tương xứng giữa rủi ro với lợi nhuận kỳ vọng”, ông Nguyễn Duy Linh chia sẻ.

Theo ông Linh, việc thiếu những giới hạn rủi ro rõ ràng có thể đẩy nhà đầu tư vào tình thế phải bán tài sản tốt khi gặp áp lực thanh khoản, qua đó đánh mất thành quả tích lũy trong thời gian dài. Yêu cầu này càng trở nên quan trọng đối với nhóm gia đình sở hữu tài sản lớn, nơi nguồn lực không chỉ nằm ở tiền gửi, chứng khoán hay bất động sản, mà còn gắn chặt với hoạt động của các doanh nghiệp gia đình.

Ngoài ra, dẫn thống kê của UBS năm 2023, ông Duc Tran cho biết khoảng 60% Family Office trên thế giới có hội đồng đầu tư và hơn 50% có kế hoạch đầu tư dài hạn. Trong khi đó, tỷ lệ Family Office tại Việt Nam xây dựng kế hoạch dài hạn mới dưới 30%. Khoảng cách này cho thấy việc chuyển đổi mô hình quản lý tài sản không chỉ cần các sản phẩm đầu tư đa dạng hơn, mà còn đòi hỏi thay đổi về năng lực quản trị, cơ chế ra quyết định và tầm nhìn dài hạn.

Bà Nguyễn Thị Minh Thu cũng cho rằng, cùng với sự hình thành của Trung tâm tài chính quốc tế và định hướng phát triển khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa, Việt Nam cần quan tâm xây dựng khung pháp lý thuận lợi hơn cho hoạt động của các Family Office theo thông lệ quốc tế. Thực tế, tại nhiều gia đình doanh chủ, phần lớn tài sản vẫn gắn với doanh nghiệp, trong khi thiếu một tổ chức chuyên nghiệp chịu trách nhiệm xây dựng chiến lược đầu tư tổng thể. Điều này không chỉ hạn chế khả năng dịch chuyển vốn giữa các lớp tài sản, mà còn có thể phát sinh những vướng mắc về quản trị doanh nghiệp, nghĩa vụ thuế và tính minh bạch trong các giao dịch giữa cổ đông với doanh nghiệp.