Khơi thông vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa từ dữ liệu và dòng tiền

Theo bà Nguyễn Thị Bích Thủy, Phó Trưởng phòng Hỗ trợ doanh nghiệp, hộ kinh doanh, Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể, Bộ Tài chính, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện nay có nhiều nội dung liên quan đến thuế và kế toán nhằm giảm gánh nặng đầu vào, đơn giản hóa hoạt động của doanh nghiệp, hộ và cá nhân kinh doanh.

Trong đó có việc bãi bỏ phương pháp tính thuế khoán, lệ phí môn bài, các chính sách về thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập cá nhân và chế độ kế toán đơn giản dành cho doanh nghiệp, doanh nghiệp siêu nhỏ, hộ và cá nhân kinh doanh.

Tuy nhiên, vấn đề được cộng đồng doanh nghiệp đặc biệt quan tâm hiện nay là định hướng chính sách phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa trong giai đoạn tới, nhất là những giải pháp tháo gỡ khó khăn về tiếp cận tài chính, tín dụng.

Sau gần 10 năm thi hành, Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017 đã bộc lộ một số bất cập, trong đó tiếp cận tín dụng là một trong những hạn chế đáng chú ý. Trước yêu cầu mới, phương án ban đầu là sửa đổi, bổ sung luật hiện hành, sau đó được chuyển sang xây dựng một đạo luật thay thế.

Một thay đổi đáng chú ý là dự thảo được định hướng đổi tên từ Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa thành Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa. Bộ Tài chính đang phối hợp với các cơ quan của Quốc hội, Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước, các bộ, ngành và hiệp hội để hoàn thiện dự thảo, trình Chính phủ trước khi dự kiến trình Quốc hội tại kỳ họp tháng 10/2026.

Tạo điều kiện để doanh nghiệp tự nâng cao năng lực

Theo bà Nguyễn Thị Bích Thủy, dự thảo luật được thiết kế theo hướng hỗ trợ có trọng tâm, trọng điểm, gồm hai nhóm chính sách: chính sách hỗ trợ chung và chính sách hỗ trợ trọng tâm đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Quan điểm xuyên suốt là tạo điều kiện để doanh nghiệp tự thân phát triển, thay vì chỉ tập trung vào việc doanh nghiệp sẽ được Nhà nước hỗ trợ những gì. Chính sách của Nhà nước đóng vai trò tạo điều kiện để doanh nghiệp nâng cao năng lực, mở rộng quy mô và từng bước trưởng thành.

Mục tiêu được đặt ra là hỗ trợ doanh nghiệp siêu nhỏ phát triển thành doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp nhỏ lớn lên thành doanh nghiệp vừa và doanh nghiệp vừa có thể trở thành doanh nghiệp lớn. Đối với hộ và cá nhân kinh doanh, chính sách hướng đến thúc đẩy chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp.

Cùng với việc xác định lại mục tiêu, dự thảo luật đang tiếp cận theo những phương thức hỗ trợ mới. Thay vì Nhà nước có nội dung gì thì cung cấp nội dung đó, việc hỗ trợ có thể được thực hiện thông qua cơ chế đặt hàng, giao nhiệm vụ hoặc cung cấp phiếu hỗ trợ cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Các giải pháp được xây dựng theo hướng bao quát nhiều mặt hoạt động, từ tiếp cận tài chính, tín dụng đến mở rộng thị trường trong nước và quốc tế, thúc đẩy khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo, tham gia chuỗi giá trị và chuyển đổi từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp.

Trong đó, tiếp cận tài chính, tín dụng là một trọng tâm. Dự thảo không chỉ hướng đến đa dạng hóa nguồn cung vốn mà còn đề xuất các chính sách giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực, minh bạch sổ sách và chuẩn hóa thông tin tài chính, tín dụng để thuận lợi hơn trong tiếp cận vốn.

Từ phía cầu vốn, chính sách dự kiến hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa minh bạch sổ sách, chuẩn hóa thông tin tài chính và tín dụng, qua đó nâng cao khả năng tiếp cận các nguồn vốn. Cùng với đó là các giải pháp nâng cao năng lực sản xuất, kinh doanh, mở rộng thị trường, ứng dụng khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và tham gia chuỗi giá trị.

Khi năng lực hoạt động được nâng lên và thông tin trở nên minh bạch hơn, nhu cầu vốn của doanh nghiệp cũng sẽ tăng. Qua đó, các tổ chức cung ứng vốn có thêm điều kiện mở rộng dư nợ cho vay đối với khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Theo đại diện Bộ Tài chính, yêu cầu đặt ra là luật khi được ban hành phải khắc phục những điểm nghẽn hiện nay và nhanh chóng đi vào cuộc sống. Bộ Tài chính đang phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, Ngân hàng Nhà nước, VCCI, các hiệp hội cùng các bộ, ngành liên quan để tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo.

Cấp vốn theo phương án kinh doanh, dữ liệu và dòng tiền

Một trong những định hướng đáng chú ý của dự thảo luật là tiếp cận vấn đề vốn đồng thời từ phía cung và phía cầu.

Về phía cung, Nhà nước dự kiến có các chính sách nhằm đa dạng hóa và đồng bộ nguồn vốn trong nước và nước ngoài dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nguồn lực không chỉ đến từ tín dụng mà còn từ thị trường vốn, các quỹ đầu tư, tổ chức tài chính trong nước và quốc tế.

Các tổ chức tín dụng và tổ chức cung ứng vốn được khuyến khích phát triển sản phẩm, phương thức cấp vốn phù hợp với đặc điểm của từng nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Nhấn mạnh yêu cầu đổi mới căn cứ cấp vốn, bà Nguyễn Thị Bích Thủy cho biết: “Làm sao để các tổ chức cung ứng vốn cấp vốn và tài trợ vốn dựa trên các phương án sản xuất kinh doanh, phương án trả nợ, doanh thu, dữ liệu, dòng tiền và các thông tin hợp pháp khác thay vì chỉ dựa trên tài sản bảo đảm”.

Theo định hướng được đưa ra, các tổ chức cung ứng vốn có thể xem xét tài trợ trên cơ sở phương án sản xuất, kinh doanh, phương án trả nợ, doanh thu, dữ liệu, dòng tiền và những thông tin hợp pháp khác của doanh nghiệp.

Cùng với đổi mới căn cứ cấp vốn, dự thảo hướng tới đa dạng hóa các hình thức tài trợ. Ngoài tín dụng thông thường, doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể tiếp cận những hình thức như bao thanh toán, cho thuê tài chính, tài trợ theo chuỗi cung ứng hoặc chuỗi giá trị.

Các biện pháp bảo đảm tiền vay cũng được định hướng mở rộng. Thay vì chỉ dựa vào bất động sản, việc bảo đảm có thể gắn với động sản, tài sản hình thành trong tương lai, quyền sở hữu trí tuệ, các khoản phải thu hoặc dòng tiền.

Để thúc đẩy cấp vốn dựa trên dữ liệu và dòng tiền, Nhà nước cần xây dựng cơ sở dữ liệu về doanh nghiệp. Theo bà Nguyễn Thị Bích Thủy, cơ sở dữ liệu phải cung cấp thông tin thực chất, phản ánh đúng hoạt động của doanh nghiệp, giúp các tổ chức cung ứng vốn có thêm căn cứ tin cậy khi xem xét cấp vốn.

Dự thảo luật cũng dự kiến đưa vào các quy định liên quan đến phát triển tổ chức xếp hạng tín nhiệm và tổ chức chấm điểm tín dụng dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Việc hình thành các tổ chức này nhằm tăng cơ hội tiếp cận nguồn vốn cho doanh nghiệp.

Bên cạnh tín dụng, dự thảo dự kiến quy định về quỹ đầu tư mạo hiểm tư nhân dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đây không phải nội dung hoàn toàn mới, bởi Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017 đã có quy định về quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo. Việc thực hiện Nghị quyết số 57 cũng đã có những quy định pháp lý liên quan đến hình thành quỹ đầu tư mạo hiểm ở cấp quốc gia và địa phương.

Trong dự thảo luật lần này, phạm vi được xác định là các quỹ đầu tư mạo hiểm của tư nhân. Quy định này nhằm hình thành thêm một kênh cung cấp vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, tập trung vào nhóm doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.

Một nội dung khác đang được doanh nghiệp quan tâm là đề xuất nâng ngưỡng doanh thu để được áp dụng phương pháp tính thuế đơn giản. Bộ Tài chính đang phối hợp với Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, Liên đoàn Thương mại và công nghiệp Việt Nam (VCCI) cùng các hiệp hội liên quan để nghiên cứu bổ sung nội dung này vào dự thảo luật.

Theo bà Nguyễn Thị Bích Thủy, phương án đang được hoàn thiện dự kiến áp dụng đối với doanh nghiệp có doanh thu đến 10 tỷ đồng ngay từ kỳ tính thuế năm 2026, nếu được cấp có thẩm quyền thông qua.

Những nội dung đang được xây dựng cho thấy dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa hướng tới sự thay đổi đồng thời trong cách thức hỗ trợ và cơ chế tiếp cận vốn. Trọng tâm là tạo điều kiện để doanh nghiệp nâng cao năng lực, minh bạch hoạt động, mở rộng quy mô và tiếp cận các nguồn lực phù hợp với quá trình phát triển.