Ðổi mới phương pháp dạy học, nâng cao chất lượng giáo dục

Ðổi mới phương pháp dạy học trong nhà trường phổ thông là một yêu cầu cấp thiết trong quá trình phát triển giáo dục và đào tạo, trên cơ sở pháp lý, lý luận và thực tiễn. Ðổi mới phương pháp dạy học (gồm phương pháp giảng dạy và phương pháp học tập) là kế thừa có chọn lọc các phương pháp dạy học truyền thống kết hợp với các phương pháp dạy học hiện đại, trên cơ sở áp dụng công nghệ tiên tiến như Internet, phần mềm, công cụ hỗ trợ, phòng học bộ môn... Ở nước ta, vấn đề đổi mới phương pháp dạy học được triển khai từ lâu với nhiều hình thức, quy mô khác nhau, góp phần phát huy được truyền thống hiếu học trong nhà trường. Theo TS Trần Ðình Châu, Giám đốc Ban điều hành Dự án phát triển giáo dục THCS II thì, chỉ riêng chương trình dự án phối kết hợp với các vụ, viện nghiên cứu giáo dục cùng các nhà trường, nhằm hỗ trợ việc chỉ đạo, đổi mới phương pháp dạy học trong trường THCS những năm qua đã đạt được kết quả khả quan. Cả nước có hơn 3.600 hiệu trưởng các trường THCS và các giáo viên được tập huấn về nội dung, phương pháp giảng dạy tích cực. Bên cạnh đó, hơn 20 nghìn bộ tài liệu cho môn học của cấp học THCS và hàng nghìn tài liệu về ứng dụng công nghệ thông tin... được triển khai đến các địa phương, góp phần hỗ trợ tích cực việc đổi mới phương pháp dạy học trong cả nước. Quá trình đổi mới phương pháp dạy học được thực hiện với việc người dạy đóng vai trò chủ đạo tổ chức quá trình học tập, thúc đẩy phát huy vai trò tích cực của người học một cách hợp quy luật. Giáo viên làm chủ lớp học, thiết lập bầu không khí thân thiện, tích cực chủ động giải quyết mọi tình huống bất thường, bảo đảm yêu cầu sư phạm. Người học được giáo dục để tự thân vận động đạt trạng thái hứng thú, chủ động, tích cực tiếp nhận kiến thức, rèn luyện kỹ năng đạt kết quả tốt nhất. Trong quá trình dạy và học, cả thầy và trò đều sử dụng sách giáo khoa và thiết bị học tập một cách sinh động, hợp lý và có hiệu quả nhất. Giáo viên truyền đạt được nội dung kiến thức học tập cho học sinh thông qua hệ thống sách giáo khoa, sách tham khảo, phương tiện hỗ trợ, phòng học bộ môn, giáo cụ trực quan... theo nhu cầu tìm hiểu kiến thức, kỹ năng và những vấn đề học sinh quan tâm, phù hợp với chương trình. Học sinh trong quá trình học tập, nhận thức những điều đã học là cần thiết, bổ ích cho bản thân và cho sự phát triển xã hội.

Những nỗ lực trong đổi mới phương pháp dạy học thời gian vừa qua của các thầy giáo, cô giáo, các cấp quản lý giáo dục đã mang lại hiệu quả đáng kể trong nâng cao chất lượng dạy và học. Tuy nhiên, trước nhu cầu phát triển và hội nhập hiện nay, việc đổi mới phương pháp dạy học ở nước ta vẫn còn tồn tại tình trạng dạy học thụ động, nặng đối phó với thi cử. Nhiều giáo viên sử dụng kém hiệu quả, lạm dụng trực quan và máy móc trong giảng dạy. Hiện tượng đọc chép và nhìn chép vẫn còn phổ biến, thậm chí nhiều giáo viên còn chưa nắm vững chuẩn kiến thức, kỹ năng của chương trình, ít chuẩn bị học liệu, sưu tầm tư liệu phục vụ việc dạy học... Chính vì vậy, việc đổi mới phương pháp dạy học không thể là một sớm, một chiều và cũng không thể chỉ một vài cá nhân hoặc một vài nơi triển khai, mà cần có sự đồng bộ và ý thức trách nhiệm của từng thầy cô giáo, nhà trường, địa phương và ngành giáo dục. Theo Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Ðào tạo Nam Ðịnh Nguyễn Công Thành, từ thực tế triển khai đổi mới phương pháp dạy học của địa phương cho thấy hoạt động dạy học đòi hỏi quyết tâm của cả hệ thống chứ không phải của riêng lẻ từng giáo viên. Mặt khác, cần có sự đồng bộ trong các hoạt động chỉ đạo chuyên môn (như hội giảng, hội thảo chuyên môn, thanh tra, kiểm tra, thi cử, đánh giá, xếp loại...) ưu tiên cho hoạt động đổi mới phương pháp dạy học một cách tích cực, hợp lý và hiệu quả. Cũng từ thực tế chỉ đạo đổi mới phương pháp, Nhà giáo Nhân dân Phạm Ngọc Quang (Thanh Hóa) nhận định: Ðổi mới phương pháp dạy học không chỉ ở các trường phổ thông, các cấp quản lý mà ở các trường sư phạm cũng cần đổi mới một cách căn bản về chương trình và phương pháp đào tạo sinh viên để đáp ứng yêu cầu sinh viên ra trường không bị lạc hậu với phương pháp dạy học. Tại một cuộc hội thảo về đổi mới phương pháp dạy học mới đây, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Giáo dục và Ðào tạo Nguyễn Thiện Nhân khẳng định: Ðể đổi mới phương pháp dạy học hiệu quả phải có sự vào cuộc đồng bộ của toàn ngành giáo dục và cộng đồng xã hội. Các cấp cần tạo động lực cho giáo viên, tạo quá trình chuyển biến từ ý chí thành tình cảm của các thầy giáo, cô giáo về đổi mới phương pháp dạy học. Ngành giáo dục từ Bộ đến các sở, phòng và hiệu trưởng nhà trường phải hướng dẫn cho các thầy giáo, cô giáo trong quá trình đổi mới, tránh tình trạng giáo viên tự tìm tòi, đổi mới phương pháp một cách riêng lẻ. Việc giáo viên đổi mới phương pháp dạy học cần có sự cộng tác, hỗ trợ và góp ý của bạn bè đồng nghiệp trong trường, trong địa phương về những ưu, khuyết điểm. Bên cạnh đó, cần khen thưởng, động viên những giáo viên mạnh dạn, có tâm huyết trong đổi mới phương pháp dạy học. Ðáng chú ý, giáo viên cần lấy ý kiến của học sinh để nắm bắt xem học sinh tiếp nhận phương pháp mới như thế nào.

Cùng với những giải pháp chung thì mỗi cấp cũng phải xác định rõ nhiệm vụ trong đổi mới phương pháp dạy học. Ðối với giáo viên, phải biết được nguyên tắc đổi mới phương pháp và nguyên tắc hướng tới học sinh tự học. Ðồng thời, trong hoạt động nghiệp vụ phải nắm bắt được những điển hình về đổi mới phương pháp dạy học. Với mỗi bộ môn, phải có giáo viên đầu đàn trong đổi mới phương pháp, tổ chức dự giờ và đánh giá tập thể về đổi mới phương pháp dạy học. Bên cạnh đó, hiệu trưởng các trường học phải là người tiên phong trong đổi mới, tránh tình trạng cán bộ làm công tác quản lý lạc hậu, cản trở quá trình đổi mới phương pháp của tập thể, giáo viên. Tổ chức lấy ý kiến thực tế của phụ huynh và học sinh về giáo viên trong trường để có những điều chỉnh kịp thời. Với các sở giáo dục và đào tạo, cần tổ chức bồi dưỡng về đổi mới phương pháp, cung cấp những nguyên tắc về đổi mới phương pháp, phải kết tinh được cả lý luận và thực tiễn đổi mới phương pháp dạy học. Sở phải là đầu mối giới thiệu các điển hình đổi mới phương pháp dạy học để trao đổi kinh nghiệm, tạo phong trào thi đua ở mỗi địa phương. Bộ Giáo dục và Ðào tạo cần công bố các tài liệu chính thức để nêu rõ ý nghĩa, nguyên tắc hướng dẫn đổi mới phương pháp dạy học. Tài liệu hướng dẫn trên cơ sở lý luận, thực tiễn khái quát và tổ chức phong trào thi đua, hỗ trợ các địa phương về cơ sở vật chất, nhằm phát triển sâu rộng công tác đổi mới phương pháp dạy học, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo, đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội đất nước.