Định vị vai trò của dược bệnh viện

Tại các cơ sở y tế, cùng với đội ngũ y, bác sĩ, điều dưỡng thì những người làm công tác dược có vai trò quan trọng trong quá trình điều trị cho người bệnh. Để bảo đảm an toàn, nâng cao chất lượng; công tác dược cần chuyển mạnh từ tư duy cung ứng sang quản trị toàn diện việc sử dụng thuốc, đưa dược sĩ lâm sàng trở thành thành viên của nhóm điều trị…

Thuốc là một trong những can thiệp phổ biến trong y học, nhưng cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ, nếu thiếu một hệ thống quản trị chặt chẽ. Nhằm hạn chế thiệt hại sai sót do liên quan đến thuốc, Tổ chức Y tế thế giới đã phát động sáng kiến “Medication Without Harm - Sử dụng thuốc không gây tổn hại”, với mục tiêu giảm 50% các tổn hại nghiêm trọng, có thể phòng tránh. Nhiều quốc gia đã chuyển đổi tư duy quản lý thuốc, đưa dược sĩ vào nhóm điều trị, tham gia theo dõi liệu trình, quản lý kháng sinh, giám sát thuốc nguy cơ cao và tư vấn cho người bệnh…

Tại Việt Nam, công tác dược bệnh viện từng bước được quan tâm, dược sĩ là thành viên trong đội ngũ điều trị, đảm nhiệm công tác dược lâm sàng. Từ khi Chính phủ ban hành Nghị định 131/2020/NĐCP, nhiều bệnh viện đã đưa dược sĩ xuống khoa điều trị, triển khai thông tin thuốc, cảnh giác dược, quản lý kháng sinh, theo dõi nồng độ thuốc...

Tuy nhiên, đến nay kết quả triển khai công tác dược tại các bệnh viện vẫn chưa đồng đều. Ở nhiều cơ sở, nguồn lực của khoa dược vẫn tập trung chủ yếu cho cung ứng, mua sắm thuốc và thủ tục hành chính; tại nhiều nơi, dược sĩ lâm sàng chưa là thành viên thường xuyên của nhóm điều trị. Nhân lực và điều kiện thực hành còn chênh lệch; dữ liệu phân tán; chưa có bộ chỉ số thống nhất để đo lường kết quả... Nếu không giải quyết đồng bộ những vấn đề này, dược lâm sàng rất dễ dừng ở việc có bộ phận, có kế hoạch, có báo cáo, nhưng chưa tạo ra thay đổi thực chất đối với người bệnh.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Thành Suôl, Trường đại học Y Dược Cần Thơ cho biết: Kết quả khảo sát 44 bệnh viện tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long năm 2026 cho thấy, hoạt động dược lâm sàng tại các bệnh viện mang tính phổ cập rộng nhưng đối mặt với bài toán tối ưu hóa nguồn lực cho các dịch vụ chuyên sâu. Cơ sở hạ tầng và pháp lý đã sẵn sàng, nhưng nguồn nhân lực là điểm nghẽn cốt lõi khi 36,4% số bệnh viện, trung tâm y tế qua khảo sát chưa có nhân lực dược lâm sàng chuyên trách toàn thời gian… Các bệnh viện trong khu vực cần một mô hình can thiệp lâm sàng có tính mở rộng cao, tối đa hóa tác động với số lượng nhân lực tối thiểu.

Theo Tiến sĩ Vũ Thị Thu Hương, Trưởng phòng Quản lý chất lượng (Bệnh viện E): Việc ngành y tế xây dựng tiêu chuẩn chất lượng bệnh viện nâng cao chính là yếu tố thúc đẩy dược bệnh viện thay đổi. Phó Vụ trưởng Bảo hiểm Y tế (Bộ Y tế) Vũ Nữ Anh chia sẻ: Các chính sách mới về bảo hiểm y tế sẽ tạo thuận lợi cho công tác dược bệnh viện. Tuy nhiên điều này cũng đặt ra yêu cầu cho các cơ sở y tế nâng cao hiệu quả quản lý, triển khai các quy định mới; nâng cao hiệu quả đấu thầu, mua sắm, bảo đảm cung ứng thuốc; nâng cao hiệu quả giám sát, tư vấn kê đơn chỉ định thuốc; nâng cao trình độ, năng lực của dược sĩ bệnh viện để đáp ứng các quy định ngày càng chặt chẽ hơn...

Giáo sư, Tiến sĩ Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế, Chủ tịch Hội đồng Y khoa Quốc gia cho rằng: Trong giai đoạn tới, công tác dược bệnh viện và dược lâm sàng cần có những thay đổi. Theo đó, phải chuyển mạnh từ quản lý cung ứng thuốc sang quản trị toàn diện quá trình sử dụng thuốc. Bảo đảm đủ thuốc, đúng chất lượng, kịp thời vẫn là nhiệm vụ nền tảng, nhưng thước đo cuối cùng không phải đã mua và cấp phát bao nhiêu thuốc, mà là thuốc có được sử dụng đúng, an toàn, hiệu quả và mang lại giá trị tốt nhất cho người bệnh hay không. Các bệnh viện cần đưa dược sĩ lâm sàng trở thành thành viên của nhóm chăm sóc, điều trị cho người bệnh. Người đứng đầu cơ sở khám, chữa bệnh phải tổ chức dược lâm sàng theo nhu cầu và mức độ nguy cơ, tránh dàn đều, hình thức. Trước mắt cần ưu tiên cho hồi sức cấp cứu, ung bướu, tim mạch, nhi khoa, ghép tạng và người cao tuổi có đa bệnh lý, đa thuốc. Cần thực hiện tốt đối chiếu thuốc khi nhập viện, chuyển khoa và xuất viện; giám sát thuốc nguy cơ cao; phát hiện tương tác, chống chỉ định, sai liều; theo dõi đáp ứng và tư vấn người bệnh.

Theo Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn, các bệnh viện cần lấy dữ liệu và chuyển đổi số làm nền tảng đổi mới dược bệnh viện. Bộ Y tế sẽ giao các đơn vị chức năng chuẩn hóa dữ liệu thuốc, kết nối với bệnh án điện tử, xét nghiệm, chẩn đoán và thông tin bảo hiểm y tế; các bệnh viện phát triển hệ thống hỗ trợ quyết định lâm sàng, cảnh báo tương tác, dị ứng, trùng lặp, sai liều và thuốc nguy cơ cao. Trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ phân tích dữ liệu và cá thể hóa điều trị, nhưng phải bảo đảm dữ liệu đúng. Công nghệ có thể hỗ trợ chuyên môn, nhưng không thể thay thế phán đoán và trách nhiệm nghề nghiệp.

Từng cơ sở y tế gắn dược bệnh viện với hiệu quả điều trị, bảo hiểm y tế và kinh tế y tế. Các đơn vị liên quan của Bộ Y tế phối hợp Bảo hiểm xã hội Việt Nam và các đơn vị đánh giá hiệu quả của hoạt động dược lâm sàng; nghiên cứu cơ chế tài chính khuyến khích các can thiệp giúp giảm sai sót, giảm sử dụng thuốc không hợp lý, rút ngắn thời gian điều trị và hạn chế nhập viện lại. Việc lựa chọn, sử dụng và thanh toán thuốc cần dựa trên bằng chứng, đánh giá công nghệ y tế, kinh tế dược và kết quả điều trị thực tế. Mục tiêu không phải thuốc có giá thấp nhất, mà là phương án mang lại giá trị sức khỏe tốt nhất trong khả năng nguồn lực của đất nước.