Diễn biến thời tiết ngày càng bất thường và khó dự báo

Quan chức khí tượng thủy văn cho biết thời tiết năm nay ở Việt Nam vẫn nằm trong giới hạn cho phép song cũng thừa nhận tình hình ngày càng “đỏng đảnh”. “Đúng là thời tiết có chiều hướng diễn biến bất thường mặc dù mấy tháng đầu năm vẫn dao động trong phạm vi trung bình của nhiều năm”, ông Hoàng Đức Cường, Trưởng phòng Khí hậu, Trung tâm Nghiên cứu Khí tượng - Khí hậu, Viện Khí tượng Thủy văn, nhận định.

Để “yên dân”, ông Cường đưa mấy dẫn chứng như nhiệt độ trung bình tám tháng qua tuy nóng hơn so với năm ngoái nhưng mức độ vượt chuẩn không nhiều. So với năm 1998, nhiệt độ năm nay vẫn chưa ghê gớm. Và đến thời điểm này, có thể thấy dự đoán của Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA) cho năm 2005 là năm nóng nhất trên hành tinh không đúng thực tế.

Về xoáy thuận nhiệt đới - cơ sở hình thành nên áp thấp nhiệt đới và bão, số lượng xoáy thuận nhiệt đới đến thời điểm này vẫn đang ở mức chuẩn, tức 6 –7 cơn/năm. Dự báo trong năm 2005, xoáy thuận nhiệt đới ảnh hưởng tới Việt Nam sẽ vượt chuẩn một chút. Điều đó có nghĩa là chúng ta còn phải đương đầu với khoảng ba xoáy thuận nhiệt đới nữa.

So với một số thời điểm trong lịch sử, dù có thêm ba xoáy thuận nhiệt đới hay ba cơn bão nữa vẫn chưa có gì nghiêm trọng. Theo thống kê ở Viện Khí tượng Thủy văn, trong các năm 1964, 1970, 1971, và 1989, Việt Nam hứng chịu 11 cơn bão. Tàn khốc nhất có lẽ là năm 1973 với 12 cơn bão.

Ngược lại, có những năm xoáy thuận nhiệt đới hụt chuẩn, việc phòng chống bão lụt lại rất nhàn. Năm 1976 chỉ có hai cơn bão đổ bộ vào Việt Nam. Các năm 1969, 1977, và 1987 có nhỉnh hơn chút với ba cơn bão nhưng cũng không ghê gớm.

Năm nay, mọi người bất ngờ về việc nhiều cơn bão đổ bộ vào Việt Nam có lẽ là bởi, mấy năm qua, chúng ta quen với tình trạng mưa thuận gió hòa. Từ 2000 đến 2004, Việt Nam chỉ phải chịu từ 3 - 4 cơn bão/năm. “Bốn năm sống với tình hình hụt chuẩn, khi bão trở về dạng chuẩn, nhiều người lại tưởng bất thường - Ông Cường giảng giải - Xét về góc độ ảnh hưởng của thiên tai, ai cũng mong hụt chuẩn. Ít bão hơn thì ít bị thiệt hại về con người, tài sản. Nhưng hụt chuẩn lại là dấu hiệu báo động cận kề El Nino, hiện tượng thời tiết nguy hiểm gây lũ lụt, hạn hán trên toàn thế giới”. Vậy là “trong cái rủi cũng có cái may và ngược lại”.

Coi chừng bất thường cực đoan

Chỉ nói đến hai cơn bão gần đây nhất là bão số 6 cấp 9 –10 với đường đi kinh dị và bão số 7 với cấp gió mạnh nhất trong vòng 9 năm qua, cấp 11-12, cũng có thể thấy xu thế bất thường đó. Xem xét lại các dự báo khí hậu từ đầu năm đến nay ở đơn vị nghiên cứu khí tượng thủy văn mạnh nhất nước ta, tịnh không hề thấy nhắc đến nguy cơ bão mạnh hình thành ở ngay trong biển Đông cũng như nguy cơ bão lớn đổ bộ vào miền bắc. Rồi mới đầu năm, Hà Nội “tiếp nhận” hai trận mưa đá - hiện tượng hiếm khi xuất hiện ở vùng đồng bằng. Cuối tháng 4, nắng nóng gay gắt cộng với lũ tiểu mãn đến muộn, làm nhiều hồ cạn trơ, miền bắc thiếu điện trầm trọng, miền nam không đủ nước tưới nông nghiệp.

Trên quy mô toàn vùng châu Á- Thái Bình Dương cũng vậy, không cơ quan khí hậu nào dự đoán năm nay sẽ có một trận bão kinh hoàng như Katrina tốc độ gió 350km/h hoặc bão Rita, Nabi đổ bộ vào Mỹ, Nhật Bản, và bão Long Vương vừa đổ bộ vào Trung Quốc, Đài Loan cách đây hai ngày. Đành rằng các nhà khí hậu đều thống nhất cảnh báo nguy cơ diễn biến khí hậu toàn cầu ngày càng phức tạp, họ hầu như không lường được mức độ phức tạp của diễn biến đó đến đâu. Một mặt thừa nhận tỷ lệ các cơn bão mạnh trên toàn cầu tăng gần gấp đôi trong một thập kỷ qua, mặt khác, người ta tranh cãi nhau khá nhiều nguyên nhân của hiện tượng bất thường này.

Cách giải thích “dễ chịu” nhất có lẽ là sự lặp lại chu kỳ nhiều bão của trái đất. Tuy nhiên, trường phái “chu kỳ” lại không đưa ra được lý giải thuyết phục tại sao có chu kỳ 20 năm đó và bản thân họ cũng không chắc chu kỳ sau sẽ xảy ra bao giờ và xảy ra ra sao.

Trường phái khác có vẻ thực tế hơn. Lý giải cho tình trạng bão lớn xuất hiện ngày càng nhiều và phức tạp, không chỉ các nhà khoa học ở Viện Công nghệ Georgia chỉ ra mối liên quan với tình trạng ấm nóng toàn cầu kéo dài trong vòng vài chục năm. Hiện tượng này bị nhiều người đổ riệt cho tình trạng phá hoại môi trường toàn cầu. Những tác động thiếu khôn ngoan của con người tới tự nhiên như tàn phá rừng, phát triển kinh tế thiếu bền vững tạo ra nhiều chất thải độc hại cho môi trường góp phần làm mất cân bằng sinh thái, mất cân bằng nhiệt vốn ổn định từ hàng triệu năm trên trái đất.

“Sự bất thường cực đoan chắc chắn sẽ còn gia tăng. Bão sẽ thường xuyên hơn và sẽ mạnh hơn. Chúng ta phải chuẩn bị để thích nghi với điều đó” - ông Cường lo ngại. Các số liệu thống kê cho thấy nhiệt độ mặt biển ở khắp các vùng biển nhiệt đới đang tăng, ấm hơn khoảng 0,5 độ C trong mùa bão so với thập kỷ 70 của thế kỷ trước. Gia tăng nhiệt độ chính là điều kiện tốt để hình thành bão mạnh. Lý giải nguyên nhân hình thành hai cơn bão “đặc dị” số 6 và số 7, các nhà khí hậu cũng cho rằng, nhiệt độ bề mặt biển Đông và vùng biển phía bắc quần đảo Phillipines thời gian qua đúng là tăng, lên đến 28-30 độ C.

Chỉ cần nhiệt độ bề mặt đại dương đạt trên 26 độ C, lượng hơi nước bão hòa bốc lên thừa sức hình thành xoáy thuận nhiệt đới. Các chuyên gia khí hậu cảnh báo, những cơn bão có sức hủy diệt tương đương Katrina với tốc độ gió trên 200km/h có thể xuất hiện thường xuyên hơn trong một thế giới ngày càng ấm nóng. “Thời tiết ngày càng đỏng đảnh”-Ông Lê Văn Thảo, Trưởng phòng Dự báo Hạn ngắn, Trung tâm Dự báo Khí tượng – Thủy văn Trung ương nhận định.