Dạy nghề miễn phí cho người cùng cảnh ngộ

Tại cuộc triển lãm sản phẩm của các doanh nghiệp vừa tổ chức tại Bình Thuận, có một hiện vật thu hút rất nhiều người chú ý, đó là bức tranh bằng cát khổ lớn 1,2 m x 0,6 m, thể hiện rất sinh động hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh đang làm việc tại Phủ Chủ tịch. Ðể thể hiện được bức tranh độc đáo này, đòi hỏi người nghệ sĩ sự tài hoa khéo léo của đôi tay, sự mẫn cảm về nghệ thuật và lòng kính yêu vô hạn với Bác Hồ. Con người ấy là một thanh niên khiếm thính Ðỗ Ðặng Phi Long.

Lớp vẽ tranh bằng thìa

Nghe nói đã vẽ tranh bằng cát thì không cần cọ vẽ, không cần hộp mầu keo dán, mà dứt khoát phải bằng thìa cà-phê, vì không có thìa thì bó tay. Nhưng làm sao xếp được những hạt cát li ti kia lại thành tranh? Mà là tranh nghệ thuật độc đáo. Rồi không cần keo thì làm sao mà cát dính chặt vào nhau được? Những câu hỏi đó cứ đeo đuổi mãi và khiến tôi phải đến xem xưởng vẽ ấy, cho dù chỉ là "cưỡi ngựa xem hoa".

Có người mách cứ đến ngã ba Tôn Ðức Thắng - Thủ Khoa Huân mà hỏi lớp dạy nghề vẽ tranh nghệ thuật bằng cát của thầy Long thì ai cũng biết. Ðó là một gác gỗ khoảng 70 m2, với 40 học viên đang miệt mài.

Không khí yên tĩnh lạ lùng bởi cả thầy và trò ở đây đều là những người khiếm thính, họ trao đổi hoàn toàn bằng tay. Thầy Long là một thanh niên mới ngoài 20 tuổi, trắng trẻo đẹp trai, nhanh nhẹn. Vì tôi không biết ngôn ngữ của người khiếm thính, nên mẹ Long đã giúp tôi tất cả. Chị tên là Ðặng Thị Thu Hà, quê ở Thạch Hà - Hà Tĩnh, hiện nay giúp Long làm công tác quản lý và giao dịch với khách hàng.

Long sinh năm 1988, từ nhỏ đã là một đứa trẻ thông minh hiếu động, nhưng một cơn sốt quái ác đã biến cậu thành người khiếm thính khi mới hai tuổi. Tai họa này đã làm cho tuổi thơ của Long bị hẫng hụt thiệt thòi, nhưng khát vọng được làm một cái gì đó để bố mẹ khỏi buồn, đã khiến Long không nản chí. Không học được chữ ở trường thì tự học vẽ ở nhà, thích cái gì thì vẽ cái đó, quyết không tự ti mặc cảm.

Nhờ khéo tay nên tranh của Long vẽ rất đẹp, nhưng vẫn chưa thể kiếm được tiền giúp mẹ. Cho đến một ngày Long theo mẹ đến xem triển lãm tranh cát nổi tiếng của Nghệ nhân Ý Lan, chính những bức tranh độc đáo này đã làm cho Long thực sự say mê. Cậu xin mẹ vào TP Hồ Chí Minh học nghề.

Lần đầu tiên nhận một học trò khiếm thính, Nghệ nhân Ý Lan không khỏi băn khoăn. Nhưng trước sự quyết tâm mạnh mẽ và chỉ sau một tuần học thử, cậu học trò Phi Long đã làm cho cô giáo rất hài lòng, và chẳng bao lâu đã trở thành một học trò vẽ khá nhất của lớp.

Một năm sau, Long trở về Phan Thiết mở lớp dạy hoàn toàn miễn phí cho những người cùng cảnh ngộ. Từ năm 2006 đến nay, thầy Long đã dạy được 5 lớp, với 80 em cả nam lẫn nữ, có em ở tận Nha Trang, Vũng Tàu, Ninh Thuận, nhưng chủ yếu là người Bình Thuận. Do bị khiếm thính từ nhỏ nên phần lớn các em không biết chữ, sống cô lập và tự kỷ, có em quậy phá, bố mẹ bất lực. Tiếng lành đồn xa, các em đến học rất đông, lớp học phải mở thêm ở ba nơi, nơi xa nhất là Hòn Rơm - Mũi Né.

Những ai chưa tận mắt nhìn thấy, xin đừng nghĩ là tranh của người khuyết tật thì chất lượng có phần dễ dãi và người mua cũng thông cảm cho qua. Trái lại, tranh của các em được gửi bán ở rất nhiều cửa hàng lưu niệm trong tỉnh, do đó phải hấp dẫn và độc đáo thì khách du lịch mới chịu mua. Các em đã sống được hoàn toàn từ nghề này, với những em thạo nghề thì được hưởng lương mỗi tháng từ 1,5 đến 2 triệu đồng, những em đang học nghề thì cho hưởng theo sản phẩm.

Thấy các em dùng thìa xúc từng chút cát một, trông thật dễ dàng, tưởng dễ ăn, tôi đã xin làm thử, nhưng chỉ mới vài thìa đã thất bại hoàn toàn. Dù lớp học còn chật chội, nhưng lâu nay đây đã là một địa chỉ quen thuộc của nhiều đoàn khách du lịch, người ta đến đây vừa mua được một bức tranh cát ưng ý, vừa được tham quan một phòng tranh nghệ thuật độc đáo và hơn thế là một không gian giàu chất thơ, thấm đẫm tình người.

Ðam mê vẽ tranh Bác Hồ

Ngay từ nhỏ Long đã thích vẽ phong cảnh và chân dung, mà nhiều nhất là chân dung Bác Hồ, đến khi mở lớp dạy nghề miễn phí, Long vẫn dành nhiều thời gian để thể hiện hình ảnh Bác. Những bức tranh như Bác Hồ chuẩn bị lên ngựa đi công tác ở Việt Bắc, Bác vẫn cùng cháu hành quân, hay Bác đang cho cá ăn ở Phủ Chủ tịch, đều chinh phục được người xem bởi mầu sắc tươi tắn, sống động.

Tuy nhiên chưa có bức nào làm Long thật ưng ý. Ðến năm 2006, Long vinh dự được ra Hà Nội dự Ðại hội những người khuyết tật Việt Nam, được vào Lăng viếng Bác, thăm nơi ở và làm việc của Người, được chụp ảnh chung với Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết. Chuyến đi đã làm cho Phi Long hiểu một cách đầy đủ hơn về Bác Hồ kính yêu. Ðồng thời, qua các phương tiện thông tin đại chúng, biết rằng cả nước đang học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, khiến Long càng hiểu sâu sắc hơn công lao to lớn của Bác Hồ đối với sự nghiệp giải phóng dân tộc, nhất là tình thương yêu bao la mà Bác đã dành cho thanh thiếu niên và nhi đồng.

Từ đó Long quyết định vẽ một bức tranh cát thật lớn để dâng lên Bác kính yêu vào dịp kỷ niệm 118 năm Ngày sinh của Người. Và em đã thành công. Ðược biết bức tranh sau khi dự triển lãm, sẽ được Ban tổ chức cho đem ra bán đấu giá để lấy tiền ủng hộ những người khuyết tật trong tỉnh. Ðể thực hiện bức tranh này, Long đã miệt mài hơn ba tháng, với khoảng 20 kg cát và 30 mầu cát khác nhau, tất cả được đặt trong một khung kính (dày 10 ly) trong suốt, mặt trước là hình ảnh Bác đang làm việc trong vườn Phủ Chủ tịch, mặt sau là phong  cảnh đồi cát Mũi Né hiện lên trong sương sớm. Bức tranh khiến người xem xúc động.

Có lẽ tiếng lành đồn xa, nên số em đến xin học lớp thầy Long ngày một đông, không chỉ các em khiếm thính, mà ngay những em có khuyết tật khác, thậm chí cả những em lành lặn cũng đến xin thầy vào học. Có em thì được cha mẹ chở đến với những lời gửi gắm hết sức cảm động, nhưng cũng có em tự đến bằng xe ôm, có em đến nay thầy Long chưa hề biết mặt bố mẹ. Biết em nào đến đây cũng có hoàn cảnh éo le, cũng có một khát vọng làm việc, nhưng hiện tại thầy Long chưa dám nhận thêm, bởi vì mặt bằng không đủ chỗ và thầy cũng chỉ mới nhận người khiếm thính mà thôi. Hiện nay thầy và gia đình đang có dự định sẽ mở rộng hơn nữa về diện tích lớp học, mở thêm cả nghề thêu, hàng thủ công đan lát, và đối tượng vào làm là người tàn tật và lang thang cơ nhỡ.

Nếu như trước đây khi lớp học mới khoảng 15 em, thì không những các em được học miễn phí, mà còn được thầy Long bố trí ăn ngủ không mất tiền. Nay vì lớp học lên đến 80 em, em nào hoàn cảnh quá khó khăn thì được miễn, các em khác phải góp thêm 300 nghìn đồng/tháng. Ðiều rất đáng quý là hiện nay, lớp học đã được Sở LÐ-TB và XH tỉnh Bình Thuận hỗ trợ mỗi em 240 nghìn đồng/tháng. Số tiền này được đưa tận tay các em để chi tiêu cá nhân.

Ðể biểu dương tấm gương tật nguyền vượt khó, biết nâng đỡ người cùng cảnh ngộ, trong dịp đầu tháng 7-2008 vừa qua, Bí thư Tỉnh ủy tỉnh Bình Thuận Huỳnh Văn Tý đã đến thăm lớp học. Xúc động trước việc làm đậm tính nhân văn của Long và gia đình, đồng chí đã chỉ đạo các ban, ngành trong tỉnh tìm cho lớp học đặc biệt này một mặt bằng rộng rãi hơn, đẹp đẽ hơn, xứng đáng với những gì mà bản thân lớp học đã mang đến cho cộng đồng và cho xã hội.

Thật rất xúc động và bất ngờ, khi chia tay, Long đã viết tặng tôi bài thơ Giã Gạo của Bác Hồ: "Gạo đem vào giã bao đau đớn/Gạo giã xong rồi trắng tựa bông/Sống ở trên đời người cũng vậy/Gian nan rèn luyện mới thành công".

Long tâm sự: "Chính bài thơ này đã làm cho em vươn lên trong cuộc sống". Nét chữ của em tuy chưa đẹp và còn sai chính tả, nhưng vẫn thể hiện được ý chí của con người biết vượt lên hoàn cảnh, để trở thành người có ích cho gia đình, xã hội, còn giúp được nhiều em khiếm thính nhìn thấy tương lai.

PHAN CAO THÔNG (119/51 Lê Hồng Phong, Phan Thiết, Bình Thuận)