Đánh thức đồng muối Sa Huỳnh

Sau hơn hai năm triển khai dự án bảo tồn đồng muối truyền thống gắn với phát triển du lịch cộng đồng, nghề làm muối Sa Huỳnh (Quảng Ngãi) đang đứng trước cơ hội hồi sinh. Qua đó, giá trị di sản được gìn giữ, đồng thời tạo sinh kế bền vững cho người dân địa phương.

Từ dự án bảo tồn, nghề làm muối Sa Huỳnh đang hồi sinh mạnh mẽ.
Từ dự án bảo tồn, nghề làm muối Sa Huỳnh đang hồi sinh mạnh mẽ.

Bảo tồn đồng muối truyền thống

Phường Sa Huỳnh là cái nôi của Văn hóa Sa Huỳnh cổ đại - Di tích quốc gia đặc biệt. Nơi đây không chỉ được thiên nhiên ưu đãi với cảnh quan sinh thái đầm nước ngọt An Khê, bãi biển nguyên sơ mà còn sở hữu cánh đồng muối truyền thống Sa Huỳnh có hơn một thế kỷ hình thành và phát triển. Với giá trị văn hóa và hệ sinh thái độc đáo, cuối năm 2024, “Nghề làm muối Sa Huỳnh” được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Chu Hồi, Trưởng ban Chỉ đạo Quốc gia Chương trình tài trợ các dự án nhỏ-Quỹ Môi trường toàn cầu (UNDP/GEF SGP), Phó Chủ tịch Thường trực Hội Thủy sản Việt Nam, quá trình đô thị hóa nhanh đang đặt đồng muối Sa Huỳnh trước nhiều thách thức: Thế hệ trẻ bỏ nghề, tình trạng ô nhiễm môi trường do rác thải sinh hoạt và vi nhựa, diện tích rừng ngập mặn suy giảm và biến đổi khí hậu ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của 550 hộ diêm dân.

Tháng 5/2024, Hội Nông dân phường Sa Huỳnh triển khai dự án bảo tồn đồng muối truyền thống gắn với phát triển du lịch cộng đồng, có sự hỗ trợ gần 1,2 tỷ đồng (50.000 USD) của Quỹ Môi trường toàn cầu thông qua Chương trình tài trợ các dự án nhỏ tại Việt Nam (UNDP-GEF SGP). Dự án nhằm bảo tồn đồng muối truyền thống, phát huy Văn hóa Sa Huỳnh và phát triển du lịch cộng đồng bền vững.

Bà Nguyễn Thị Thu Huyền, điều phối viên quốc gia Chương trình tài trợ các dự án nhỏ Quỹ Môi trường toàn cầu cho biết, để thực hiện hiệu quả, Ban điều hành dự án tập trung vào ba vấn đề cốt lõi: Nâng cao nhận thức cộng đồng, phát triển nghề muối gắn với văn hóa môi trường và xây dựng điểm đến học tập, trải nghiệm nghề muối kết nối chuỗi di sản văn hóa.

Đánh giá kết quả bước đầu, ông Trần Phụng Duy, Chủ tịch Hội Nông dân phường Sa Huỳnh khẳng định, với sự phối hợp của Hội Nông dân phường, các chuyên gia và sự hưởng ứng của cộng đồng, sau hơn hai năm triển khai, dự án cơ bản hoàn thành các mục tiêu đề ra, góp phần tạo động lực cho địa phương phát triển kinh tế-xã hội.

Từ sự tham vấn và tập huấn, hướng dẫn của Ban điều hành dự án cùng các chuyên gia, nhóm nòng cốt, các hộ dân đã tham gia cam kết phân loại rác thải tại nguồn, lan tỏa hành động bảo vệ môi trường. Nhờ đó, tình trạng rác thải trên đầm nước mặn và đồng muối giảm đáng kể; rác thải sinh hoạt, nguy hại trong dân dần được phân loại, thu gom, xử lý an toàn. Ngoài ra, hệ sinh thái ngập mặn quanh đầm nước mặn đang được phục hồi.

Thành quả nổi bật của dự án là giá trị nghề muối truyền thống dần được nâng cao và tạo sinh kế bền vững cho người dân trong vùng. Dự án đã kết nối 30 diêm dân với doanh nghiệp xây dựng mô hình sản xuất hoa muối giá trị cao; ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm, thu mua với giá ổn định, giúp gia tăng doanh thu và nâng tầm giá trị thương hiệu muối Sa Huỳnh trên thị trường thực phẩm sạch. Cùng với đó, hoạt động du lịch, học tập cộng đồng và kết nối di sản, bảo tồn văn hóa dần hoạt động ổn định và có chiều sâu, thu hút đông đảo du khách, nhất là học sinh, sinh viên đến trải nghiệm thực tế.

“Trải nghiệm đồng muối Sa Huỳnh không chỉ hiểu rõ quy trình làm muối và đời sống của diêm dân mà còn được hòa mình vào không khí biển và cuộc sống mộc mạc, hiếu khách của người dân địa phương”, sinh viên Nguyễn Nữ Bình An (Trường đại học Phạm Văn Đồng) chia sẻ.

Phát triển nghề muối gắn với du lịch nông thôn

Theo Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Sa Huỳnh Nguyễn Viết Thanh, những kết quả của dự án bước đầu đã tạo nền móng vững chắc, cho thấy bảo tồn di sản, bảo vệ môi trường hoàn toàn có thể song hành và thúc đẩy phát triển kinh tế, nâng cao đời sống Nhân dân. Để phát huy thành quả dự án, thời gian tới, phường Sa Huỳnh tiếp tục duy trì mô hình liên kết “bốn nhà” (Nhà nước-nhà khoa học-doanh nghiệp-diêm dân), lấy dịch vụ-du lịch làm mũi nhọn; đồng thời bảo tồn, phát huy các làng nghề truyền thống và giá trị di sản văn hóa, tạo sinh kế bền vững cho người dân.

Theo đó, địa phương đang khẩn trương hoàn thiện hồ sơ, thủ tục đề nghị cấp có thẩm quyền công nhận sản phẩm OCOP 3-4 sao đối với dịch vụ du lịch cộng đồng muối Sa Huỳnh; đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân duy trì thói quen phân loại rác tại nguồn, giữ gìn vệ sinh môi trường đồng muối và đầm nước mặn, không xả rác bừa bãi; bảo vệ cây ngập mặn đã trồng; tham mưu rà soát, tích hợp quy hoạch không gian bảo tồn đồng muối và vùng ven đầm An Khê, đầm Nước Mặn vào quy hoạch phát triển đô thị-du lịch chung của phường.

“Dự án bảo tồn đồng muối truyền thống và gắn với phát triển du lịch cộng đồng tại phường Sa Huỳnh là điểm khởi đầu cho một chặng đường phát triển mới. Với quyết tâm của cả hệ thống chính trị, sự đồng lòng của Nhân dân và sự đồng hành của các tổ chức quốc tế, các chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp, cánh đồng muối truyền thống Sa Huỳnh sẽ mãi giữ vững màu trắng tinh khôi, những dải xanh từ rừng ngập mặn; trở thành điểm đến du lịch, học tập cộng đồng hấp dẫn, góp phần xây dựng quê hương Sa Huỳnh ngày càng giàu đẹp, bền vững”, ông Nguyễn Viết Thanh tin tưởng.

Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ngãi Đỗ Tâm Hiển cho biết, tỉnh đã ban hành kế hoạch phát triển sản xuất, chế biến và tiêu thụ muối giai đoạn 2026-2030, với mục tiêu ổn định diện tích đồng muối Sa Huỳnh quy mô 100 ha, sản lượng đạt hơn 5.800 tấn/năm. Điểm nhấn của kế hoạch là 100% diện tích sản xuất muối sạch; ứng dụng khoa học, công nghệ trong sản xuất, chế biến muối và xây dựng mạng lưới thị trường tiêu thụ ổn định và bảo đảm có lãi. Đồng thời, đa dạng hóa các sản phẩm từ muối, xây dựng và phát triển mô hình nghề muối gắn với du lịch nông thôn.

Khai thác du lịch trên đồng muối là hướng thúc đẩy dịch vụ gắn với sinh kế bền vững của người dân Sa Huỳnh. Trong tương lai, nơi đây có thể trở thành điểm sáng về du lịch cộng đồng, du lịch làng nghề, tạo động lực mới cho nghề làm muối truyền thống hơn một trăm năm.

Có thể bạn quan tâm