Cuộc đảo chính diễn ra trong bối cảnh Niger rơi vào khủng hoảng chính trị sau khi Tổng thống M. Tanjda năm ngoái đã giải tán QH, cải tổ Hiến pháp nhằm tăng quyền hạn cho mình và kéo dài nhiệm kỳ hai, lẽ ra hết hạn vào tháng 12-2009. Ngày 18-2 vừa qua, người dân Niger hoảng loạn khi tiếng súng máy và súng hạng nặng nổ kéo dài tới 15 phút, kèm theo các cột khói bốc lên tại Thủ đô Niamey ở khu vực gần dinh Tổng thống. Quân đội đã phong tỏa các tuyến đường chính ở Thủ đô và Văn phòng Thủ tướng, nơi các quan chức chính phủ đang chuẩn bị họp. Các binh sĩ quân đội Niger ập vào dinh Tổng thống và bắt giữ Tổng thống Tanjda. Theo nguồn tin quân sự, Tổng thống Tanjda hiện bị giam giữ tại một căn cứ quân sự ở Thủ đô Niamey.
Ngay sau khi tiến hành đảo chính, CSRD ban bố lệnh giới nghiêm và đóng cửa các chốt biên giới, đình chỉ Hiến pháp, giải tán toàn bộ thể chế hiện hành, đồng thời kêu gọi người dân Niger bình tĩnh và ủng hộ các ý tưởng "khôi phục dân chủ và năng lực lãnh đạo" của quân đội. Quân đội Niger chỉ định ông S.Djibo làm người đứng đầu chính quyền quân sự. Một ngày sau đảo chính, lực lượng quân sự đã gặp quan chức cấp cao các bộ, thành lập một "hội đồng tư vấn", dỡ bỏ tình trạng giới nghiêm và mở cửa trở lại các cửa khẩu biên giới ở Niger. Lực lượng đảo chính tuyên bố cuộc đảo chính lần này tương tự vụ đảo chính năm 1999 lật đổ tổng thống nhằm tiến tới một cuộc tổng tuyển cử "minh bạch hơn" để ổn định tình hình đất nước. Tuyên bố trước công luận, người đứng đầu chính quyền quân sự Niger S.Djibo cho biết sẽ ưu tiên giải quyết vấn đề thiếu lương thực và khủng hoảng tài chính ở nước này. Ðây cũng là cuộc đảo chính thứ ba trong vòng 18 tháng qua ở khu vực Tây Phi. Theo các nhà trung gian hòa giải thuộc Cộng đồng Kinh tế Tây Phi (ECOWAS), chính quyền quân sự Niger chưa đưa ra thời gian cụ thể cho việc chuyển giao quyền lực cho chính quyền dân sự.
Dư luận quốc tế chỉ trích mạnh mẽ và áp dụng các biện pháp trừng phạt Niger, song cũng cho rằng đây là thời điểm để các phe phái ở quốc gia Tây Phi này đối thoại, giải quyết cuộc khủng hoảng chính trị kéo dài. Liên minh châu Phi (AU) đã đình chỉ tư cách thành viên của Niger. Cao ủy phụ trách an ninh của AU, ông R.Lamamra tuyên bố, những gì đang diễn ra ở Niger "đi ngược lại mong muốn của AU về một châu lục không có đảo chính". AU cũng kêu gọi quốc gia Tây Phi này sớm lập lại hiến pháp, tổ chức bầu cử để lập chính quyền dân sự. ECOWAS cũng ngay lập tức đình chỉ tư cách thành viên của Niger, lên án vụ đảo chính, đồng thời bác bỏ mọi sự thay đổi quyền lực thông qua các biện pháp vi hiến và bạo lực. Tổng Thư ký LHQ Ban Ki-moon kêu gọi Niger nhanh chóng tìm một giải pháp hòa bình cho cuộc khủng hoảng chính trị và hiến pháp ở nước này, đồng thời phản đối bất kỳ nỗ lực nào nhằm duy trì quyền lực thông qua đảo chính. Pháp kêu gọi tất cả các bên liên quan ở Niger tìm giải pháp cho cuộc khủng hoảng chính trị thông qua đối thoại. Mỹ hối thúc Niger "nhanh chóng khôi phục dân chủ", trong đó có việc tiến hành các cuộc bầu cử công bằng, minh bạch sau đảo chính. Ðức kêu gọi nối lại tiến trình đối thoại ở Niger. Tổ chức giám sát nhân quyền ở châu Phi khẳng định Niger cần thành lập chính phủ chuyển tiếp dân sự và tổ chức bầu cử trong vòng một năm...
Niger là nước giàu urani, chiếm khoảng 7,5% sản lượng urani của thế giới và có nguồn tài nguyên dầu mỏ phong phú. Mặc dù rơi vào khủng hoảng chính trị trong năm qua nhưng nước này vẫn thu hút hàng tỷ USD trong lĩnh vực đầu tư từ các tập đoàn kinh tế nước ngoài. Cuộc đảo chính đã gây tâm lý lo ngại cho các nhà đầu tư, đồng thời tác động tiêu cực đến hòa bình và ổn định ở khu vực.
BẢO TRÂN
