Cuộc cách mạng Ai Cập – cơ hội vàng cho những kẻ cướp mộ

Có hàng tá giai thoại được những người dân sống gần các Đại Kim Tự tháp ở Giza nói rằng kể từ sau cuộc cách mạng, có rất nhiều chiếc hố cực lớn đã xuất hiện trên nền đất ở gần các kim tự tháp. Các phóng viên của hãng tin BBC đã tiến hành một cuộc điều tra và đã nhanh chóng tìm ra được chứng cứ về những gì mà người dân nói tới.

Gần một con đường mòn trên sa mạc, vượt qua một dãy đá sa thạch nhỏ và với các kim tự tháp hiện ra lờ mờ ở phía xa, các phóng viên đã phát hiện ra một cái hố lớn, với các vách được đào thẳng đứng xuống dưới. Cái hố này có đường kính ít nhất là 1,5 mét và sâu tới mức không thể nhìn thấy đáy của nó.

Cách không xa đó là một đường hầm khác, khởi đầu với một độ dốc thấp hơn có miệng hầm khá rộng, cho phép một người có thể chui vào bên trong. Và ở sâu vào bên trong hầm, người ta có thể thấy được các dấu vết của các công cụ đã được sử dụng để khoan xuyên qua các tảng đá, trước khi đường hầm ngoặc dốc xuống dưới nền đất.

Tiến sĩ Osama al-Shimi, một nhà khảo cổ học phụ trách địa điểm này, nói: “Rõ ràng là người ta đang đào bới để tìm kiếm các kho báu khảo cổ. Họ mơ mộng rằng nếu họ đào bới và tìm thấy vàng, họ sẽ giàu lên rất nhanh”. Nhưng TS al-Shimi nói rằng việc xử lý những người đào trộm sẽ là rất nguy hiểm bởi những người này thường mang theo vũ khí.

Phong cảnh mặt trăng

Nạn đào bới bất hợp pháp không chỉ xảy ra ở Giza. Trong thực tế, chỉ cách Cairo một giờ lái xe, ở Dahshur, một địa điểm gần với Kim Tự tháp Bent của Pharaoh Sneferu, có một số khu vực trông như cảnh một miệng núi lửa trên mặt trăng bởi mật độ các hố mà dân đào trộm tạo ra.

Những tên tội phạm trang bị súng ống còn tấn công vào các nhà kho ở các địa điểm khảo cổ gần đó, ở Saqqara và Abusir. Chúng cướp đi những đồ cổ từ những điểm đang khai quật, nhưng do những đồ cổ này chưa được đăng ký và đang được nghiên cứu, bởi vậy không ai biết được đã có bao nhiêu đồ cổ bị chúng cướp đi trong các cuộc tấn công.

Nạn đào bới trộm các lăng mộ còn lan cả tới tận miền nam Ai Cập, tới Luxor, một thời từng là thủ phủ cổ đại với cái tên Thebes. Gần Thung lũng của các vị Vua và vô số các đền đài kỳ lạ, mặt đất nơi đây thấm đẫm sự giàu có về khảo cổ học.

Nhưng chỉ trong vòng hai năm qua, giới cảnh sát ở đây đã phải đối đầu với hàng loạt các vụ đào bới tìm kiếm cổ vật bất hợp pháp táo tợn. Lực lượng an ninh đã cho các phóng viên xem các đoạn băng video mà họ đã quay được trong các mạng lưới đường hầm khổng lồ mà họ đã phát hiện được.

Ở Luxor, việc đào bởi thường được bắt đầu trong một khu nhà gần với địa điểm khảo cổ hoặc thậm chí nó còn có thể được bắt đầu trong một ngôi nhà khiến cho việc phát hiện trở nên khó khăn hơn.

Ông Kent Weeks, một giáo sư chuyên về Ai Cập cổ đại tại trường ĐH Mỹ ở Cairo, nói rằng nạn đào bới cổ vật bất hợp pháp đang tồi tệ hơn bao giờ hết.

Còn ông Hosni Hussain, chỉ huy lực lượng cảnh sát du lịch và cổ vật ở Luxor nói: “Nạn đào bới bất hợp pháp vẫn luôn xảy ra nhưng nó đang ngày một gia tăng kể từ sau cuộc cách mạng. Bọn tội phạm nghĩ rằng giờ đây không còn lực lượng an ninh nữa”. Nhưng viên chỉ huy cảnh sát đã cố làm nhẹ vấn đề và bác bỏ giả thuyết cho rằng vẫn còn nhiều đường hầm khác chưa được phát hiện. Ông cũng khẳng định rằng cho đến nay tất cả những cổ vật bị đánh cắp đã được tìm thấy. Ông nói: “Chúng tôi biết rõ điều gì đang xảy ra. Và tôi có thể nói với các bạn rằng nhờ nỗ lực của chúng tôi, cuối cùng thì không có thứ gì bị đánh cắp ở bất cứ nơi nào trên đất Ai Cập”.

Thị trường chợ đen bùng nổ

Thật không may là điều này không đúng. Và cũng không có gì khó khăn để chứng minh. Những điểm khai quật không có giấy phép và việc buôn bán các cổ vật là bất hợp pháp ở Ai Cập. Và hệ quả là có hàng loạt các tay buôn bán các cổ vật chợ đen ở Cai-rô.

Một nhà báo người địa phương đã tới gặp một tay buôn lậu nổi tiếng và nói rằng mình đại diện cho một khách hàng là một chuyên gia về Ai Cập cổ đại người Anh. Tay buôn lậu này tin tưởng người phóng viên tới mức đã giới thiệu cho ông này một cái sọt mà hắn nói rằng trong đó chứa các cổ vật 3.000 năm tuổi, từ thời Trung Cổ Ai Cập.

Phần lớn số cổ vật này dường như là tượng những người hầu, vốn thường được phát hiện trong các lăng mộ. Tay buôn lậu còn nói rằng chỉ cần không quay mặt gã thì người phóng viên có thể thoải mái quay video các cổ vật. Gã nói rằng nếu muốn thì gã có thể mời các nhà khảo cổ học tới để xác minh các mảnh cổ vật tại cuộc gặp tiếp sau đó và rằng giá khởi điểm của cả lô cổ vật này chỉ là 5.000 USD.

Tất nhiên là nạn cướp bóc lăng mộ đã xuất hiện từ thời cổ đại và vẫn thường xuyên diễn ra từ đó tới nay. Nhưng ông Kent Weeks, GS về Ai Cập cổ đại tại trường ĐH Mỹ ở Cai-rô nói rằng dạng tội phạm này đã tăng một cách đáng kể trong vòng hai năm qua. Ông nói: “Kể từ sau cuộc cách mạng Hoa Hồng, cộng với việc chính quyền trung ương thiếu quan tâm tới việc kiểm soát các địa điểm khảo cổ của, cướp bóc các lăng mộ đã trở thành một vấn nạn nghiêm trọng hơn bao giờ hết”.

Di sản bị tổn hại

GS Weeks tin rằng tình trạng này cũng có một phần nguyên do từ nền kinh tế Ai Cập. Ông nghĩ rằng, trong suốt thập kỷ qua, người Ai Cập đã hiểu được tiềm năng tài chính của các khám phá khảo cổ học. Và kể từ cuộc cách mạng, lực lượng cảnh sát đã không thể thực hiện hiệu quả công việc của họ.

Sự xuống đốc về luật pháp và trật tự xuống dốc đã trở nên rõ ràng trên khắp đất nước, trong lúc các lực lượng an ninh cũng đã đánh mất đi sự sợ hãi và tôn trọng của người dân mà họ từng có được trước những sự kiện năm 2011.

GS Weeks tin rằng trong môi trường này sẽ gây ra những thiệt hại nghiêm trọng kéo dài cho các di sản Ai Cập, mà thực tế là các di sản thế giới. Ông nói: “Có thể hàng ngàn cổ vật đã bị đánh cắp. Chúng tôi không thể biết rõ được. Những cổ vật đó sẽ được lưu giữ và bảo vệ bởi những tên kẻ trộm, bởi chúng kiếm tiền từ các cổ vật đó, và bởi những nhà sưu tập muốn có những cổ vật này trong bộ sự tập của họ. Bởi vậy những cổ vật này sẽ tương đối an toàn”.

Nhưng ông cho rằng cái thực sự mất mát chính là bối cảnh lịch sử và khảo cổ của các đồ tạo tác mà ông tin rằng thậm chí còn có giá trị hơn cả chính những cổ vật đó. Ông giải thích: “Nó từ đâu tới? Nó được phát hiện trong lăng mộ nào? Đồ vật nào đi cùng với nó? Đây là những thông tin sẽ bị mất hoàn toàn và vĩnh viễn, ngay ở thời điểm một cổ vật bị đánh cắp”.

Những người dân sống ở gần các kim tự tháp ở Giza kể với các phóng viên rằng các đường hầm mới vẫn liên tục xuất hiện, và đôi khi họ còn nhìn thấy các xe tải đỗ gần các cửa vào đường hầm trong sa mạc. Và bất chấp sự đảm bảo của các nhà chức trách Ai Cập rằng cảnh sát vũ trang vẫn đang giám sát các địa điểm khảo cổ và ngăn chặn nạn đào mộ bất hợp pháp diễn ra, người ta vẫn không thể nhìn thấy được chứng cứ nào về việc này.