Chuyện hai nữ thạc sĩ đầu tiên người Pa Cô, Vân Kiều

Hồ Thị Lệ Hằng sinh năm 1976, còn Hồ Thị Minh sinh năm 1977. Cả hai đều chưa ai lập gia đình. Hiện Hằng đang dạy ở trường THPT Hướng Hóa, còn Minh thì dạy ở trường THCS thị trấn Khe Sanh.

Chuyện của Minh

Bố em là người Vân Kiều. Bố vào bộ đội chính quy, đã từng tham gia đánh trận làng Vây nổi tiếng. Trong trận đó, bố em bị thương và phải ra Hà Tĩnh điều dưỡng.

Suốt cả 10 năm trời ai cũng nghĩ bố đã hy sinh. Có bằng Tổ quốc ghi công hẳn hoi. Bố lấy mẹ ở ngoài Hà Tĩnh (cũng người dân tộc) và sinh được chị đầu. Sau đó cả gia đình trở về quê. Bà con xóm bản ai cũng ngạc nhiên, bởi 10 năm trời họ cứ đinh ninh bố em là liệt sỹ.

Bố em trở về xã vùng sâu Ba Nang và sinh em ra ở đó. Đời sống của người dân tộc ở giữa ngút ngàn Trường Sơn ngày đó, không nói chắc các anh cũng hiểu, khổ cực và thiếu thốn trăm bề. Cả xã chỉ có ba chị em của em là chịu khó vượt đồi, vượt suối đi học. Giờ nghĩ lại, không thể tin nổi vì sao mình vượt qua được...

Học hết cấp 2, em được về học ở trường Dân tộc nội trú của tỉnh tại thị xã Quảng Trị và ở đây em gặp Hằng và hai đứa kết thân với nhau từ đó... Học hết lớp 12, em và Hằng rủ nhau thi vào trường ĐH Sư phạm Huế. Thi ngang ngửa và sòng phẳng đấy! Minh cười...  

Chuyện của Hằng

Em là người Pa Cô. Trong gia đình là con thứ hai. Trước em là chị, sau em thêm một em trai và một em gái nữa. Điều kiện nhà em thuận lợi hơn Minh rất nhiều. Bố em từng làm Bí thư Huyện ủy huyện này đến ba nhiệm kỳ. Mẹ em là Dược sỹ, vì bệnh tim phải nghỉ hưu sớm. Chị em bây giờ là Giám đốc Ngân hàng Chính sách của huyện.

Nói ra điều ấy để các anh thấy việc học của em có điều kiện hơn so với nhiều bạn cùng trang lứa. Em biết Minh và phục ý chí vượt khó của Minh nhiều lắm. Chúng em cùng đỗ vào ĐHSP Huế. Em học khoa Ngoại ngữ, còn Minh thì vào khoa Ngữ văn. Bốn năm trong trường, hai đứa sống cùng nhau, chia sẻ cùng nhau những vui buồn, đói no, sướng khổ. Đời sinh viên ai mà chả thế ! Hằng cười...

Chuyện của hai người

Tốt nghiệp ĐHSP năm1998 và hai người về dạy ở hai trường gần nhau. Công việc của người gieo chữ vùng cao luôn bận rộn, vất vả và đầy nhọc nhằn. Như trường của Minh, phải đỡ đầu thêm hai trường nữa, nên Minh phải thường xuyên xuống bản.  

Hàng trăm bản rải rác trên đỉnh Trường Sơn, cái chữ Cụ Hồ cũng phải qua bao mùa mưa nắng mới đâm chồi, kết hạt. Trải qua bốn năm như thế, rồi đến một ngày Sở GD-ĐT có chỉ tiêu tuyển giáo viên thi đầu vào làm thạc sỹ. Minh và Hằng cùng nộp hồ sơ. Chuyện của Hằng có vẻ “xuôi chèo, mát mái“ hơn, còn chuyện của Minh thì gặp sự cố. Vẫn là việc của tổ chức, chèn người, thay người. Nhưng cuối cùng cả hai đều có mặt ở giảng đường Đại học Huế.

Hai năm trở lại đi học, họ tiếp tục đối mặt với những khó khăn, thách thức. Minh tiếp tục theo chuyên ngành Ngữ văn của mình, còn Hằng đi theo chuyên ngành quản lý giáo dục. Minh tâm sự: Bọn em có đơn xin được vào ở nội trú nhưng không được chấp nhận. Thế là đành phải thuê nhà trọ. Như lương của em nếu đứng lớp thì được 850 ngàn đồng. Đi học, họ cắt khoản đứng lớp nên chỉ còn 550 ngàn thôi. Vừa thuê nhà, vừa tiền ăn, vừa tiền tài liệu, tiền học, tiền đi lại... Phải tiết kiệm đến tối đa mới cầm cự được.

 Hằng thêm: Trong thời gian học ở Huế, có những lúc em nghĩ chắc Minh không thể vượt qua được. Đó là đầu năm 2004, khi chúng em đã học được nửa chương trình, bố của Minh, leo cây để hái tiêu bị ngã gãy xương sống và từ đó nằm liệt giường. Mẹ Minh ốm yếu chẳng làm được gì. Chị và em gái đều ở xa. Thế là công việc đổ lên vai Minh. Minh vào ra Khe Sanh-Huế như con thoi.

Xác xơ và rộc cả người. Có lúc Minh tâm sự, chắc phải bỏ dở nửa chừng... Tháng 5 năm ấy, bố Minh qua đời. Đây là thời gian viết luận văn. Đối mặt với nỗi buồn đau và những khốn khó của đời sống, tưởng chừng Minh ngã quỵ. Nhưng không, sức sống của người Vân Kiều luôn tiềm tàng trong Minh và Minh đã chiến thắng. Minh đã bảo vệ thạc sỹ thành công với điểm 9,5.

Minh nhìn chúng tôi với đôi mắt đen nhức, đầy nghị lực, khiêm tốn: Nếu em không có Hằng thường xuyên bên cạnh, nói thật, nhiều khi em nghĩ mình khó gượng dậy nổi. Với Hằng, còn xuất sắc hơn em. Điểm tốt nghiệp của Hằng là 9,8, ở một lĩnh vực hoàn toàn mới mẻ. 

Tâm nguyện của Minh và Hằng bây giờ là những gì mà mình tích luỹ được mang ra truyền dạy cho những thế hệ con em người Pa Cô, Vân Kiều, để chính họ làm nên những sự đổi thay kỳ diệu trên quê hương mình. Họ yêu mảnh đất này và khát khao, những người mang họ Hồ trên đỉnh Trường Sơn sẽ không “thua chị kém em” trong đại gia đình 54 dân tộc đất Việt.