Chuyển đổi xanh: Từ áp lực thị trường đến lợi thế giảm chi phí

Phát triển bền vững không phải hành trình một doanh nghiệp có thể thực hiện đơn độc

Sáng 12/8, tại Nhà máy Prime Tiền Phong (Phú Thọ), ESG Company Tour 2026 với chủ đề “Chuyển đổi xanh và quản trị hiệu quả cho doanh nghiệp SME” diễn ra với sự tham gia của các chuyên gia, hiệp hội và doanh nghiệp. ESG Company Tour 2026 là hoạt động thuộc khuôn khổ Diễn đàn ESG Việt Nam 2026 do báo Dân trí khởi xướng, tổ chức, với sự đồng hành của Tập đoàn SCG và Prime Group cùng Hội Vật liệu Xây dựng Việt Nam. Chương trình hướng tới việc giúp cộng đồng doanh nghiệp tham quan, học hỏi mô hình thực tiễn, chia sẻ kinh nghiệm và kết nối trong quá trình thực hiện ESG.

Phát biểu khai mạc, nhà báo Phạm Tuấn Anh, Tổng Biên tập Báo Dân trí, Trưởng Ban tổ chức Diễn đàn ESG Việt Nam, cho rằng thực thi ESG, trong đó có chuyển đổi xanh, không còn là vấn đề chỉ các doanh nghiệp lớn quan tâm mà ngày càng trở thành yêu cầu đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Theo ông, nếu ESG chỉ được tiếp cận như một bộ tiêu chí hay yêu cầu báo cáo, doanh nghiệp có thể nhìn nhận đây là gánh nặng chi phí. Ngược lại, nếu bắt đầu từ những bài toán thực tế trong vận hành, ESG có thể giúp doanh nghiệp sử dụng năng lượng hiệu quả hơn, quản trị rủi ro tốt hơn và nâng cao năng suất.

Tại sự kiện, ông Tanakorn Theeramankong, Tổng Giám đốc Prime Group, nhấn mạnh phát triển bền vững không phải hành trình một doanh nghiệp có thể thực hiện đơn độc. Trong khi đó, ông Wichet Chuchaeu, Giám đốc Điều hành khu vực Việt Nam, ngành Xi măng-Vật liệu xây dựng của SCG, kiêm Phó Chủ tịch SCG Việt Nam, cho rằng chuyển đổi xanh không còn là một lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu thiết yếu đối với hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Khi các chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng ưu tiên phát triển bền vững, những doanh nghiệp bắt đầu thích ứng từ hôm nay sẽ có vị thế tốt hơn để cạnh tranh và tăng trưởng trong tương lai.

Trình bày chủ đề “Vật liệu xanh trong kỷ nguyên Net Zero thông qua thực hành kinh tế tuần hoàn (ESG) tại Tập đoàn Prime Group”, bà Nguyễn Thị Thanh Tâm, Trưởng Ban Phát triển bền vững Prime Group, cho biết, khi các thị trường ngày càng siết yêu cầu về dấu chân carbon và tiêu chuẩn môi trường, vật liệu xanh đang trở thành yêu cầu quan trọng đối với doanh nghiệp sản xuất.

Để thực hiện chuyển đổi xanh, Prime triển khai mô hình kinh tế tuần hoàn 5R, tập trung giảm tiêu hao nguyên liệu, tái sử dụng và tái chế chất thải. Doanh nghiệp ứng dụng IoT (mạng lưới Internet vạn vật) trong sản xuất, đầu tư lò khí hóa sinh khối, thu hồi nhiệt từ lò nung và từng bước sử dụng điện mặt trời, xe điện. Một số chất thải như gạch vỡ, tro than và nước thải được xử lý để đưa trở lại quy trình sản xuất. Bà Nguyễn Thị Thanh Tâm nhấn mạnh ESG cần được nhìn nhận như một chiến lược dài hạn thay vì gánh nặng đối với doanh nghiệp.

Cũng trong sáng 12/8, đại diện các doanh nghiệp, hiệp hội, diễn giả, chuyên gia tại sự kiện cùng đại diện báo Dân trí và Tập đoàn SCG tham quan Nhà máy Prime Tiền Phong. Là một trong những doanh nghiệp đang tích cực thúc đẩy chuyển đổi xanh trong ngành vật liệu xây dựng Việt Nam, Prime Group phát triển định hướng bền vững dựa trên ba trụ cột: Sản xuất xanh, Sản phẩm xanh và Không gian xanh.

Trong hoạt động sản xuất, doanh nghiệp từng bước thay thế than bằng nhiên liệu sinh khối, tái sử dụng nhiệt dư, đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà, ứng dụng IoT trong quản lý vận hành và triển khai hệ thống tuần hoàn nước thải sản xuất. Các giải pháp này góp phần giảm phát thải CO2, tối ưu sử dụng năng lượng và tài nguyên, đồng thời nâng cao hiệu quả vận hành. Song song đó, Prime tiếp tục phát triển các dòng vật liệu xây dựng xanh, hướng tới mục tiêu 80% sản phẩm là sản phẩm xanh vào năm 2030 và Net Zero vào năm 2050. Những kinh nghiệm thực tiễn này chính là nền tảng tham khảo hữu ích cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa đang tìm kiếm cách chuyển đổi xanh cho hoạt động sản xuất kinh doanh.

Chuyển đổi xanh có thể giúp doanh nghiệp tăng lợi thế cạnh tranh

Tại phiên thảo luận với chủ đề “Làm thế nào để SME thực hiện chuyển đổi xanh hiệu quả?”, Tiến sĩ Thái Duy Sâm, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hội Vật liệu xây dựng Việt Nam nêu quan điểm, trước đây nhiều doanh nghiệp chưa nhìn thấy rõ tính cấp thiết của chuyển đổi xanh và coi đây là câu chuyện dài hạn. Tuy nhiên, khi các tiêu chuẩn, điều kiện liên quan đến môi trường ngày càng rõ ràng, doanh nghiệp cần chủ động tìm hiểu và chuẩn bị phương án thích ứng.

Thực tế từ thị trường cũng đang tạo sức ép ngày càng lớn. Bà Đinh Quỳnh Trang, Founder Công ty Nestoria Việt Nam, cho biết xu hướng chuyển đổi xanh hiện nay đang được thúc đẩy bởi nhiều yếu tố từ thị trường. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng phải minh bạch hơn về các yếu tố liên quan đến chi phí, vật liệu, bao bì... trong báo cáo tài chính. “Những doanh nghiệp thực hành ESG sẽ có lợi thế hơn, bởi yêu cầu về truy xuất nguồn gốc ngày càng trở thành điều kiện tiên quyết. Đặc biệt, với doanh nghiệp có ESG, câu chuyện về trách nhiệm xã hội với cộng đồng cũng là một ưu thế”, bà Trang nói.

Từ góc độ doanh nghiệp vật liệu xây dựng, ông Trần Anh Tuấn, Giám Đốc Quản trị Năng lượng và ID4.0, Prime Group cho rằng: Xu hướng cạnh tranh trên thị trường trong nước đang buộc doanh nghiệp phải tìm giải pháp chuyển đổi xanh để có thể tham gia sâu hơn vào thị trường xuất khẩu. Trong nhiều trường hợp, chứng chỉ xanh đã trở thành điều kiện cần để doanh nghiệp đưa sản phẩm ra thị trường quốc tế. Doanh nghiệp phải tìm cách chuyển đổi để giảm chi phí, trong khi giá và chất lượng nhiên liệu vẫn chưa thực sự ổn định, tạo thêm rủi ro cho hoạt động sản xuất.

Tuy nhiên, theo ông Tuấn, không nên nhìn các áp lực này một cách riêng lẻ. Yêu cầu của khách hàng về sản phẩm xanh hơn, chuỗi cung ứng minh bạch hơn và áp lực giảm chi phí năng lượng, nguyên liệu thực tế có thể hỗ trợ lẫn nhau. Ví dụ, nếu giảm phế phẩm, doanh nghiệp không chỉ giảm chất thải mà còn tiết kiệm nguyên liệu, điện và nhiên liệu đã sử dụng để sản xuất phần sản phẩm bị lỗi. Hay khi tăng hiệu suất lò, doanh nghiệp vừa giảm tiêu hao nhiên liệu, giảm chi phí, vừa giảm lượng CO2 phát thải trên mỗi mét vuông sản phẩm.

Ở góc độ doanh nghiệp, bà Đinh Quỳnh Trang cho rằng, thực hiện ESG cũng có thể giúp giảm giá vốn thông qua tối ưu nguyên liệu đầu vào và giảm hao hụt. Khi tỷ lệ hao hụt giảm, doanh nghiệp giảm được vốn và tăng khả năng cạnh tranh về giá. Từ đó, chuyển đổi xanh không nhất thiết phải được bắt đầu bằng những khoản đầu tư lớn. Nếu được tiếp cận từ bài toán vận hành, doanh nghiệp có thể bắt đầu bằng việc tìm kiếm những điểm đang gây lãng phí và lựa chọn giải pháp vừa có tác động đến môi trường, vừa tạo ra hiệu quả kinh tế.

Theo Tiến sĩ Bùi Thanh Minh, Phó Giám đốc chuyên môn, Văn phòng Ban Nghiên cứu Phát triển Kinh tế tư nhân, khi Việt Nam ngày càng tham gia sâu vào các chuỗi cung ứng, doanh nghiệp trong nước cũng phải chuyển đổi để đáp ứng những yêu cầu mới. Tuy nhiên, Việt Nam hiện còn thiếu thị trường cho các sản phẩm xanh. Sản phẩm xanh có giá thành cao hơn khiến doanh nghiệp khó cạnh tranh trong ngắn hạn. Từ đó, ông cho rằng Nhà nước có thể đóng vai trò là người mua đầu tiên đối với sản phẩm xanh, qua đó tạo thị trường và khuyến khích doanh nghiệp chuyển đổi.

Các doanh nghiệp nhỏ và vừa nên bắt đầu từ số hóa dữ liệu

Tại phiên thảo luận, Tiến sĩ Bùi Thanh Minh, Phó Giám đốc chuyên môn, Văn phòng Ban Nghiên cứu Phát triển Kinh tế tư nhân cũng chỉ ra rằng, chuyển đổi xanh cần dựa trên dữ liệu và những kết quả có thể đo lường, thay vì chỉ dừng ở những câu chuyện hoặc nhận định chung. Các doanh nghiệp đã có kinh nghiệm thực hiện ESG cũng có thể hỗ trợ những doanh nghiệp đang bắt đầu thông qua chia sẻ kinh nghiệm, công nghệ và cách thức triển khai.

Từ thực tế đó, ESG có thể được nhìn nhận không phải như một hệ thống tiêu chí khiến doanh nghiệp phát sinh thêm chi phí, mà là một cách tiếp cận để rà soát lại toàn bộ hoạt động và tìm ra những điểm có thể tối ưu.

Với các doanh nghiệp nhỏ và vừa, thách thức lớn nhất là không thể cùng lúc giải quyết tất cả các yêu cầu ESG. Vì vậy, các chuyên gia cho rằng doanh nghiệp cần xác định đường cơ sở và lựa chọn những vấn đề có tác động rõ ràng nhất.

Trước thực tế nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa muốn triển khai ESG nhưng hạn chế về nhân lực và tài chính, ông Trần Anh Tuấn cho rằng doanh nghiệp không nên cố gắng làm tất cả cùng lúc mà cần xác định rõ ưu tiên trong giai đoạn đầu. Ông chỉ ra 3 việc cần xác định ưu tiên trong giai đoạn đầu triển khai thực thi ESG.

Thứ nhất là xác định đường cơ sở, tức đo lường các chỉ số như mức tiêu thụ năng lượng, phát thải carbon, nguyên liệu sử dụng và tỷ lệ hao hụt. Đây là cơ sở để doanh nghiệp biết mình đang ở đâu và cần cải thiện vấn đề nào.

Thứ hai là phân tích và xác định các cơ hội cải tiến có khả năng mang lại hiệu quả tiết kiệm cho doanh nghiệp. Theo ông, không cần triển khai quá nhiều dự án cùng lúc mà có thể lựa chọn khoảng 5-10 cơ hội có tính khả thi cao, đồng thời có tác động lớn đến việc giảm phát thải CO₂.

Thứ ba là triển khai ngay 2-3 giải pháp dễ thực hiện và có kết quả nhanh. Đây là bước quan trọng để tạo niềm tin trong doanh nghiệp. Khi người lao động và ban lãnh đạo nhìn thấy một dự án chuyển đổi xanh thực sự giúp tiết kiệm chi phí, cải thiện vận hành, doanh nghiệp sẽ có thêm cơ sở để đầu tư vào những dự án lớn hơn trong giai đoạn tiếp theo.

Theo Tiến sĩ Thái Duy Sâm, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Vật liệu xây dựng Việt Nam, trong bối cảnh nguồn lực có hạn, doanh nghiệp cần xác định rõ những nội dung ưu tiên, trước hết có thể bắt đầu từ quản trị doanh nghiệp và xây dựng chiến lược phát triển bền vững, với mục tiêu cụ thể và lộ trình từng bước.

Một trong những việc doanh nghiệp có thể triển khai ngay, theo ông, là kiểm kê phát thải khí nhà kính. Qua quá trình này, doanh nghiệp có thể nhận diện những điểm còn bất cập trong vận hành, chẳng hạn tình trạng rò rỉ, tiêu hao năng lượng, nhiên liệu và nguyên liệu chưa hiệu quả. Từ đó, doanh nghiệp có cơ sở để xác định từng vấn đề cần khắc phục, tối ưu chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh.

“Giảm phát thải khí nhà kính không chỉ có tác dụng đối với môi trường mà còn mang lại hiệu quả kinh tế. Khi kiểm kê và đo đếm đầy đủ, doanh nghiệp sẽ phát hiện được những khâu chưa tối ưu, nơi còn tiêu hao nhiều năng lượng, nhiên liệu, nguyên liệu, từ đó có chiến lược cải thiện rõ ràng hơn”, ông nói.

Bên cạnh đó, ông cho rằng chuyển đổi số và số hóa dữ liệu cũng đóng vai trò quan trọng, giúp doanh nghiệp quản lý, phân tích và nhận diện chính xác những khâu cần cải thiện. Dù còn nhiều khó khăn, doanh nghiệp có thể từng bước tháo gỡ từng vấn đề thay vì triển khai ESG một cách dàn trải.

Trả lời câu hỏi nếu doanh nghiệp nhỏ và vừa chỉ có thể làm một việc trong năm nay để bắt kịp xu hướng xanh của ngành, đó nên là việc gì, đại diện Hội Vật liệu xây dựng Việt Nam Thái Duy Sâm cho rằng, việc đầu tiên cần làm là số hóa các dữ liệu. “Có dữ liệu thì mới minh bạch được, mới được các ngành hàng tin tưởng được. Phải tận dụng AI để số hóa, tôi nghĩ là cần thiết nên làm ngay”, ông nói.

Cũng theo ông, việc kiểm kê phát thải khí nhà kính cũng là việc doanh nghiệp nên làm sớm, từ đó phát hiện ra những tồn tại trong sản xuất của doanh nghiệp để tối ưu thất thoát năng lượng làm giá thành sản phẩm đội lên.

“Ngoài những vấn đề về pháp lý yêu cầu, môi trường yêu cầu, hiện nay người tiêu dùng đều là những người tiêu dùng thông minh rồi nên họ muốn có sản phẩm thân thiện với môi trường, đảm bảo an toàn về sức khỏe. Vì thế xử lý vận hành ESG rất quan trọng”, ông nhấn mạnh.

Với các doanh nghiệp nhỏ và vừa, chuyển đổi xanh có thể không bắt đầu từ một dây chuyền mới hay một khoản đầu tư lớn, mà từ việc biết chính xác doanh nghiệp đang tiêu tốn năng lượng, nguyên liệu và chi phí ở đâu. Như nhà báo Phạm Tuấn Anh đặt vấn đề, câu hỏi đối với doanh nghiệp hiện nay không còn là có thực hiện ESG hay không, mà là bắt đầu từ đâu và ưu tiên thế nào cho phù hợp. Với các doanh nghiệp nhỏ và vừa, câu trả lời có thể bắt đầu từ những việc rất cụ thể: Đo lường mức tiêu hao, số hóa dữ liệu, giảm lãng phí và lựa chọn những giải pháp vừa giúp giảm phát thải, vừa tạo hiệu quả kinh tế.