Chú trọng bảo vệ và nâng cao chất lượng rừng

Hành trình phủ xanh

Báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho thấy, năm 1943, cả nước có khoảng 14,3 triệu ha rừng, độ che phủ đạt 43%. Đến năm 1995, diện tích rừng sụt giảm còn hơn 9,3 triệu ha, độ che phủ còn 28%. Trong vòng 50 năm, 5 triệu ha rừng đã biến mất cho thấy nguy cơ nghiêm trọng đối với môi trường, thiên tai cũng như chất lượng cuộc sống của Nhân dân.

Những năm kinh tế đất nước còn nhiều khó khăn, việc khai thác gỗ để sử dụng và làm kinh tế khiến cho diện tích rừng nguyên sinh, rừng gỗ quý bị tàn phá nặng nề. Bên cạnh đó, thói quen đốt rừng làm nương rẫy, ảnh hưởng của thiên tai, của bom đạn còn sót lại từ thời chiến tranh… cũng là nguyên nhân khiến diện tích rừng sụt giảm nhanh chóng. Những năm sau đổi mới, sự thay đổi trong tư duy quản lý và cách tiếp cận rừng từ khai thác sang gìn giữ và phát triển đã từng bước chặn đà sụt giảm diện tích rừng. Rừng dần không còn bị khai thác bừa bãi mà trở thành tài nguyên chiến lược trong mọi hoạt động kinh tế-xã hội, quốc phòng-an ninh, môi trường…

Năm 1992, Quyết định số 327-CT ngày 15/9 của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng (nay là Thủ tướng Chính phủ) về một số chủ trương, chính sách sử dụng đất trống, đồi núi trọc, rừng, bãi bồi ven biển và mặt nước (Chương trình số 327) đã đặt nền móng cho việc tái thiết và phục hồi rừng tại Việt Nam. Quyết định số 661/QĐ-TTg ngày 29/7/1998 của Thủ tướng Chính phủ về mục tiêu, nhiệm vụ và tổ chức thực hiện dự án trồng mới 5 triệu ha rừng (Dự án số 661) là chương trình lâm nghiệp có quy mô lớn nhất nước ta, triển khai đồng bộ các mục tiêu: Khôi phục diện tích rừng phòng hộ; khôi phục và bảo vệ rừng đặc dụng; phát triển rừng sản xuất; tạo việc làm cho người dân.

Phủ xanh những cánh rừng phòng hộ ven biển

29/09/2026 00:08

Những quyết định nêu trên cũng làm thay đổi tư duy của người được giao đất, giao rừng. Thay vì khai thác, người dân chuyển sang trồng, chăm sóc và hưởng lợi từ các hoạt động bảo vệ, phát triển rừng; được nhận tiền do Nhà nước chi trả từ dịch vụ môi trường rừng (PFES). Trong khi đó, các doanh nghiệp gây ảnh hưởng hoặc được hưởng lợi từ rừng phải nộp phí dịch vụ rừng.

Đối với rừng tự nhiên, rừng nguyên sinh, Chính phủ quyết định “đóng cửa”, cấm khai thác và thực hiện các biện pháp tăng cường bảo vệ những diện tích rừng còn lại. Đối với diện tích rừng đặc dụng, sau Quyết định số 1976/ QĐ-TTg ngày 30/10/2013 của Thủ tướng Chính phủ, cả nước đã quy hoạch được 167 khu rừng đặc dụng với hàng chục vườn quốc gia, khu bảo tồn, bảo vệ sinh cảnh, thực nghiệm khoa học lâm học và sinh vật học. Tổng diện tích rừng đặc dụng hiện có gần 2,4 triệu ha.

Hơn 30 năm sau khi triển khai thực hiện các giải pháp quyết liệt và đồng bộ, diện tích rừng của nước ta phục hồi trở lại mức hơn 14 triệu ha (trong đó có hơn 1 triệu ha là cây phân tán, rừng nghèo kiệt không được tính độ che phủ), đạt độ che phủ 42%. Cùng với đó, ngành công nghiệp chế biến và xuất khẩu các sản phẩm từ gỗ rừng mang lại nguồn thu không nhỏ cho đất nước với hàng chục tỷ đô-la Mỹ mỗi năm; việc bán tín chỉ carbon rừng hứa hẹn mang lại nguồn thu mới, tạo nguồn lực để phục hồi, tái thiết rừng.

Vì một tương lai xanh, bền vững

Mặc dù đã đạt được những thành tựu nổi bật, nhưng hành trình phục hồi rừng tại Việt Nam vẫn còn không ít hạn chế. Theo số liệu của Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cả nước chỉ còn 0,25% tổng diện tích rừng là rừng nguyên sinh; gần 4 triệu ha rừng tự nhiên. Đáng chú ý, chất lượng rừng tự nhiên (tính trữ lượng gỗ, mét khối/ha) chỉ bằng khoảng 1/10 so với rừng nguyên sinh, bằng 1/3 so với rừng tự nhiên trước đây.

Những thống kê cho thấy sự phục hồi về diện tích không đồng nghĩa với sự phục hồi hoàn toàn về chất lượng rừng. Chưa kể tỷ lệ lớn diện tích tăng thêm là rừng trồng sản xuất, chủ yếu gồm keo, bạch đàn và một số loài cây bụi, cây tái sinh…

Điều đó cũng cho thấy, việc phục hồi rừng nguyên sinh và rừng tự nhiên giàu trữ lượng còn rất khó khăn. Tây Nguyên, miền trung và một số địa phương miền núi phía bắc vẫn đang chịu áp lực mất rừng và suy giảm đa dạng sinh học. Biến đổi khí hậu, thiên tai, cháy rừng cùng các dự án phát triển hạ tầng tiếp tục đặt ra những thách thức mới trong việc bảo vệ và nâng cao chất lượng rừng.

Nếu nhiệm vụ của giai đoạn 1990-2025 là giữ lại màu xanh cho đất nước thì giai đoạn 2025-2045 sẽ thực hiện quyết liệt các giải pháp nâng cao chất lượng của rừng. Đó không chỉ là hành động thiết thực để bảo vệ môi trường mà còn góp phần nâng cao giá trị khối “tài sản” xanh của đất nước thông qua thị trường carbon rừng.

Theo Phó Cục trưởng Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Phạm Hồng Lượng, Việt Nam có tiềm năng lớn về dịch vụ hấp thụ và lưu trữ carbon rừng. Đây là thành quả của nhiều năm thực hiện chính sách bảo vệ và phát triển rừng. Gần đây nhất là Nghị định số 180/2026/NĐ-CP ngày 21/5/2026 của Chính phủ đã cụ thể hóa chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về khai thác tín chỉ carbon, tạo nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế cũng như bảo vệ và phát triển rừng sau này.

Nhằm hiện thực hóa các chủ trương, chính sách đó, bên cạnh việc tập trung phát triển thị trường tín chỉ carbon, nâng cao giá trị kinh tế từ dịch vụ môi trường rừng, ngành lâm nghiệp đang tích cực triển khai thực hiện các giải pháp bảo vệ nghiêm ngặt diện tích rừng tự nhiên; chú trọng phát triển rừng gỗ lớn; mở rộng diện tích rừng ven biển, rừng ngập mặn; phục hồi hệ sinh thái tự nhiên… để phát triển tài nguyên và tạo nền tảng cho tương lai xanh, bền vững.