Chữ duyên với Việt Nam

Chị là nhà báo Mỹ Ma-thơ He-xơ, đã nhiều lần sang Việt Nam từ những năm 90 (của thế kỷ 20) đi khắp từ nam chí bắc, gặp gỡ những người dân thường - nạn nhân của cuộc chiến tranh Mỹ, trò chuyện và chụp ảnh, viết nên 99 bài phỏng vấn ngắn gọn, đầy ắp tư liệu về một cuộc chiến tàn khốc, còn để lại nhiều di chứng đến nhiều thế hệ, đồng thời nói lên ý chí kiên cường và lòng yêu chuộng hòa bình, cùng sự khoan dung của người Việt Nam trong cuộc sống ngày nay. Tất cả được tập hợp in thành tác phẩm "Rồi người Mỹ đến" do nhà xuất bản "Bốn bức tường, Tám cửa sổ" ấn hành - Cuốn sách giản dị, chân thực đã làm chấn động dư luận Mỹ một thời.

Còn người cha của chị - Giôn He-xơ - là một nhà báo nổi tiếng, làm cho tờ Thời báo New York trong 23 năm. Khi diễn ra Hội nghị Paris về Việt Nam năm 1972, ông đang phụ trách Văn phòng thường trú của tòa soạn tại Pháp. Ông đã viết nhiều bài báo ủng hộ Việt Nam. Trong cuốn hồi ký xuất bản năm 2003 (lúc ông 90 tuổi), ông đã dành gần một nửa tác phẩm để in những bài báo về Việt Nam, những bài báo được coi là "bất đồng quan điểm" khiến ông suýt mất việc!

Hiện chị cùng chồng là luật sư Mai-cơn Xmít - làm việc tại Tòa án New York, hết lòng ủng hộ cuộc đấu tranh đòi công bằng cho các nạn nhân chất độc da cam của Mỹ và Việt Nam.

Tôi đã gặp vợ chồng Ma-thơ khi họ vừa từ Ðiện Biên về. Trả lời câu hỏi lý do khiến chị vốn là một luật sư đã trở thành nhà báo. Chị kể: "Từ những năm ấu thơ, tôi đã được biết nhiều đến Việt Nam, do cha tôi kể. Thế mới gọi là Duyên mà! Chữ Duyên đã đưa cha con tôi đến Việt Nam, và học được nhiều điều từ lòng nhân ái của họ".

Sau 14 năm mới trở lại Việt Nam, chị nhận xét: "Thay đổi, thay đổi khủng khiếp! Nhiều nhà chọc trời, nhiều xe máy, ô-tô, phụ nữ ăn mặc thời trang hơn. Có vẻ nền kinh tế thị trường đang chiếm lĩnh. Chỉ có điều không thay đổi: tình cảm của những người bạn cũ ở Hà Nội, ở thành phố Hồ Chí Minh, ở Huế và cả Sơn La - những người tôi gặp gỡ gần 20 năm trước để phỏng vấn. Họ có già đi, nhưng cuộc sống khá giả hơn, tình cảm vẫn khoan dung đằm thắm, như ngày xưa. Thật tuyệt vời !"...

Nói về lý do chọn Ðiện Biên làm nơi du lịch trong lần sang Việt Nam này, chị đáp: "Chồng tôi chưa lần nào sang Việt Nam, đây là lần đầu tiên anh tới Hà Nội, nhưng anh ước ao đến Ðiện Biên - và chúng tôi đi bằng ô-tô. Ðiện Biên không những rất đẹp mà còn là "điểm hẹn" lịch sử”.