Ngày 18-2-2005, UBND thành phố ban hành Quyết định 26/QĐ-UB kèm theo quy định về việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất theo NĐ 197/CP ngày 3-12-2004 của Chính phủ. Quy định gồm 4 chương, 43 điều được xây dựng trên cơ sở kế thừa những quy định trước đó về giải phóng mặt bằng (GPMB) của thành phố, phù hợp với thực tế quản lý sử dụng đất đai, đầu tư xây dựng với chính sách bồi thường, hỗ trợ hợp lý cho người có đất bị thu hồi. Quy định sẽ có hiệu lực từ ngày 4-3-2005.
Với yêu cầu phát triển theo đúng quy hoạch và tốc độ đô thị hóa như hiện nay, thành phố (TP) không có đủ quỹ đất để thực hiện bồi thường bằng đất, nên người có đất bị thu hồi chỉ được bồi thường bằng tiền. Khu vực ngoại thành chưa có điều kiện bố trí tái định cư bằng nhà thì được bồi thường bằng đất. Giá đất bồi thường được tính theo mục đích sử dụng do TP công bố (không theo giá đất sẽ được chuyến đổi mục đích sau khi được thu hồi và không theo thực tế sử dụng). Đối với các trường hợp sử dụng đất không có các loại giấy tờ xác định mục đích sử dụng đất theo quy định, TP giao cho các quận, huyện xác định loại đất, mục đích sử dụng đất theo hiện trạng sử dụng đất ổn định, không có tranh chấp để làm căn cứ xác định giá đất bồi thường.
Như vậy, theo quy định này, các hộ dân đã có hiện trạng sử dụng đất ổn định, không tranh chấp sẽ được hưởng các chính sách đền bù, hỗ trợ hợp lý hơn. Mức đền bù, hỗ trợ với các loại đất được tính như sau: Đất nông nghiệp xen kẽ trong các khu dân cư, đất vườn ao liền kề với đất ở, ngoài việc được bồi thường theo giá đất nông nghiệp, được hỗ trợ thêm 20% giá trị đất ở liền kề. Đối với các hộ ở nhà chung cư, việc phân chia tiền đền bù đất ở sẽ căn cứ vào tỷ lệ theo hệ số các tầng để phân bổ. Đất thuộc hành lang bảo vệ an toàn đê, lưới điện... được đề xuất đền bù 50% đối vối diện tích đất ở bị ảnh hưởng không xây dựng được nhà nhiều tầng.
Cùng với đền bù về đất, việc đền bù tài sản trên đất cũng có thay đổi. Với nhà ở, công trình không phục vụ sinh hoạt của các hộ gia đình, cá nhân như: nhà xưởng sản xuất, kinh doanh trụ sở làm việc của các tổ chức... sẽ được áp dụng mức đền bù gồm giá trị còn lại theo sổ sách, kế toán cộng thêm một khoản tiền bằng 60% chênh lệch giữa giá trị xây mới và giá trị còn lại (trừ tường rào và nhà bảo vệ được đền bù 100%). Mức cụ thể thế nào do các quận, huyện phê duyệt cho phù hợp với tình hình thực tế của địa phương.
Người đang sử dụng nhà thuộc sở hữu Nhà nước hoặc nhà do tổ chức tự quản nằm trong diện thu hồi đất phải phá dỡ, đi chuyển mà không tiếp tục thuê nhà ở tại nơi tái định cư được hỗ trợ bằng tiền để lo chỗ ở mới theo mức 60% đối với giá trị đất ở trong hạn mức, hỗ trợ 60% giá trị nhà ở; phần diện tích các gia đình tự cải tạo nếu được phép của chính quyền sở tại sẽ được đền bù 100%, nếu khi cải tạo không được phép của chính quyền chỉ được hỗ trợ 80%, nếu không có chỗ ở nào khác thì được mua nhà tái định cư theo quy định.
Đối với những căn hộ chung cư đã mua theo NĐ 61/CP của Chính phủ và được cấp giấy chứng nhận diện tích được đền bù xác định theo diện tích ghi trong giấy chứng nhận, phần diện tích sử dụng còn lại được xem xét hỗ trợ 30% giá đất được đền bù. Các hộ thuê nhà thuộc sở hữu Nhà nước, nhà tự quản trong hợp đồng thuê hoặc trong quyết định phân phối nhà, đất có ghi rõ diện tích, phần diện tích sử dụng được hỗ trợ 60% giá trị quyền sử dụng đất, phần diện tích vượt mà tổng diện tích đến 120m2, diện tích vượt trội sẽ được hỗ trở 30%; phần diện tích ở thực tế vượt hơn 120m2 được hỗ trợ chi phí đầu tư vào đất 35.000 đồng/m2.
Trong trường hợp hợp đồng thuê nhà hoặc quyết định phân phối nhà đất không rõ diện tích là bao nhiêu, không được bồi thường về đất, nếu phải di chuyển chỗ ở sẽ được hỗ trợ như sau: hỗ trợ 60% giá trị đất ở cùng loại với diện tích đất ở đang sử dụng không quá 60m2, phần diện tích đất ở thực tế từ 60m2 đến 120m2 (có xác nhận của chính quyền địa phương) được hỗ trợ bằng tiền 30% giá trị đất cùng loại. Nếu phần diện tích ở thực tế vượt 120m2 được hỗ trợ công tôn tạo 35.000 đồng/m2.
Các trường hợp xây dựng nhà, công trình trước ngày 15-10-1993, khi xây dựng vi phạm quy hoạch công bố, vi phạm hành lang bảo vệ an toàn lưới điện, hành lang bảo vệ đê... mà chưa bị xử lý vi phạm trật tự xây dựng của cấp có thẩm quyền, được hỗ trợ bằng 80% giá trị đền bù (khu vực nông thôn) và 70% (khu vực đô thị) giá trị xây dựng công trình mới.
Trường hợp nhà, công trình xây dựng kể từ ngày 15-10-1993 đến ngày 1-7-2004, khi xây dựng vi phạm quy hoạch, vi phạm hành lang an toàn, được hỗ trợ giá trị 50% (khu vực nông thôn) và 40% (khu vực đô thị) giá trị xây dựng mới công trình. Các công trình xây dựng từ 1-7-2004 đến ngày công bố quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất của cấp có thẩm quyền sẽ không được bồi thường và chỉ được hỗ trợ chi phí phá dỡ bằng 10% giá trị xây dựng mới. Bồi thường hỗ trợ về cây trồng, vật nuôi do Sở Tài chính - vật giá ra thông báo về mức giá chuẩn, định kỳ 6 tháng một lần làm căn cứ cho các quận, huyện phê duyệt.
Cùng với việc đền bù, hỗ trợ khi thu hồi đất, trong quy định này, tổ chức được Nhà nước giao đất khi thực hiện GPMB phải chuẩn bị đủ quỹ nhà, đất tái định cư. Bên cạnh đó, các khu tái định cư phải xây dựng phù hợp với quy hoạch, có điều kiện về cơ sở hạ tầng thuận lợi phục vụ cho sản xuất sinh hoạt của người dân. Người bị thu hồi nhà, đất có hộ khẩu thường trú tại Hà Nội, sau khi được bồi thường, hỗ trợ bằng tiền được ưu tiên bố trí tái định cư bằng hình thức mua nhà hoặc giao đất ở theo đúng quy định.
Chính sách hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất được quy định như sau: Tổ chức kinh tế, hộ gia đình có đăng ký kinh doanh và nộp thuế môn bài được hỗ trợ tối đa là 30% thu nhập sau thuế; hỗ trợ đối với chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm cho hộ bị thu hồi đất nông nghiệp được áp dụng bằng tiền, theo mức diện tích nông nghiệp thực tế bị thu hồi là 25.000 đồng/m2, hỗ trợ di chuyển chỗ ở cao nhất là 3.000.000 đồng/hộ (di chuyển trong thành phố) và 5.000.000 đồng/hộ (di chuyển ra ngoại thành). Bên cạnh đó, người có nhà bị thu hồi còn được hưởng chế độ hỗ trợ tạm cư là 250.000 đồng/người/tháng và 500.000 đồng/tháng (với hộ độc thân) trong thời gian chờ đợi chỗ ở mới.
