Chinh phục những đỉnh cao mới, xứng đáng là niềm tự hào của nền khoa học nước nhà

Phát biểu ý kiến tại buổi làm việc, thay mặt lãnh đạo Đảng, Nhà nước và Tổng Bí thư Tô Lâm, Thủ tướng Phạm Minh Chính thân ái gửi tới các đồng chí lãnh đạo, các nhà khoa học, viên chức, người lao động của Viện Hàn lâm qua các thời kỳ, cùng toàn thể các đồng chí lời chào trân trọng, lời thăm hỏi ân cần và lời chúc mừng năm mới tốt đẹp nhất.

Tại buổi gặp mặt thân tình này, các Giáo sư, nhà khoa học đã có những phát biểu rất tâm huyết, trí tuệ, sâu sắc, sát thực tiễn. Chính phủ trân trọng cảm ơn và tiếp thu các ý kiến quý báu với tinh thần cầu thị cao nhất; suy nghĩ thấu đáo nhất, sâu sắc nhất và hành động quyết liệt nhất.

Về vị trí, vai trò, tầm quan trọng của khoa học xã hội, Thủ tướng nhấn mạnh, khoa học xã hội không chỉ là lĩnh vực nghiên cứu học thuật quan trọng, mà còn là nền tảng tư duy, là kim chỉ nam cho hoạch định đường lối, chính sách phát triển kinh tế-xã hội của đất nước.

Trên thế giới, nhiều nhà khoa học lớn đều nhận định rằng khoa học kỹ thuật chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi kèm với sự hiểu biết về khoa học xã hội. Như Albert Einstein đã nói: “Không phải mọi thứ có thể đếm được đều quan trọng và không phải mọi thứ quan trọng đều có thể đếm được”, nhắc nhở chúng ta về những giá trị vô hình nhưng cốt lõi chỉ có khoa học xã hội mới giải đáp được.

Đảng, Nhà nước ta luôn xác định khoa học xã hội và nhân văn có mối quan hệ gắn bó hữu cơ, là một thực thể không thể tách rời; là trụ cột quan trọng của nền khoa học nước nhà, giữ vai trò đặc biệt trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Trong mỗi giai đoạn cách mạng, khoa học xã hội và nhân văn đều thể hiện vai trò đi trước mở đường, cung cấp nền tảng lý luận cho Đảng và Nhà nước trong hoạch định đường lối, chiến lược xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, nổi bật là: trong giai đoạn giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước, khoa học xã hội và nhân văn đã góp phần phát triển, làm sâu sắc và bồi dưỡng nền tảng lý luận về chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối cách mạng của Đảng ta; nâng cao tinh thần yêu nước, ý chí độc lập, tự cường của nhân dân ta; phê phán những quan điểm, tư tưởng phản động, sai lầm bằng lý luận sắc bén và minh chứng bằng thực tiễn thuyết phục; đẩy mạnh phát triển giao lưu văn hóa, khoa học với bạn bè quốc tế.

Trong thời kỳ Đổi mới, khoa học xã hội và nhân văn góp phần quan trọng hình thành cơ sở lý luận về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam; cung cấp luận cứ khoa học cho soạn thảo Cương lĩnh 1991 và 2011; xây dựng Chiến lược phát triển kinh tế-xã hội các giai đoạn.

Thủ tướng khẳng định, khoa học xã hội và nhân văn có vai trò quan trọng trong việc bồi đắp nền tảng tư tưởng, định hướng hệ giá trị, phát triển văn hóa và tri thức xã hội, tạo sức mạnh và phát huy khối đại đoàn kết dân tộc, nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế.

Đội ngũ những nhà khoa học xã hội chính là lực lượng quan trọng, góp phần cung cấp “phần hồn” cho sự phát triển, phát huy bản sắc, củng cố sức mạnh nội sinh và nâng cao sức mạnh mềm quốc gia. Mà ở đó, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam chính là “cơ quan tham mưu chiến lược” của Đảng, Nhà nước về khoa học xã hội và nhân văn - nơi kết tinh trí tuệ của nhiều thế hệ nhà khoa học, trung tâm luận giải những vấn đề lớn của đất nước, khơi mở tư duy, phương pháp luận, cách tiếp cận giải quyết vấn đề thực tế.

Về truyền thống của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cùng đội ngũ tri thức, các nhà khoa học, Thủ tướng nêu rõ, qua 73 năm xây dựng và phát triển, trải qua nhiều thăng trầm và đột phá, Viện Hàn lâm đã góp phần quan trọng viết nên những trang sử vẻ vang của nền khoa học nước nhà. Từ những ngày đầu thành lập trong kháng chiến, đến nay trở thành cơ quan nghiên cứu hàng đầu về khoa học xã hội và nhân văn của cả nước, Viện luôn thể hiện tinh thần trách nhiệm cao, trí tuệ sâu sắc và có đóng góp quan trọng với đất nước.

Thời gian qua, kế thừa và phát huy truyền thống vẻ vang, Viện đã hoàn thành tốt các nhiệm vụ trọng tâm được Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ giao, nổi bật là: các báo cáo phân tích, dự báo kinh tế-xã hội có chất lượng phục vụ Phiên họp Chính phủ thường kỳ; nhiều nghiên cứu chuyên đề có giá trị tham khảo cao về đổi mới mô hình tăng trưởng; hoàn thiện thể chế phát triển; tinh gọn tổ chức bộ máy và vận hành chính quyền địa phương hai cấp; phát triển văn hóa, con người Việt Nam; các vấn đề nóng như già hóa dân số, bình đẳng xã hội, an sinh xã hội, hội nhập quốc tế…; tích cực triển khai xây dựng Đề án tăng cường năng lực, xây dựng Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam thành trung tâm nghiên cứu trọng điểm, ngang tầm các nước tiên tiến trên thế giới; đẩy mạnh hợp tác quốc tế với nhiều tổ chức nghiên cứu và học thuật uy tín trong khu vực, thế giới.

Thay mặt Chính phủ, Thủ tướng nhiệt liệt biểu dương, ghi nhận, đánh giá cao những nỗ lực, cống hiến của các thế hệ nhà khoa học Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam trong suốt hơn 70 năm qua; mong muốn Viện Hàn lâm tiếp tục giữ gìn đoàn kết, thống nhất; tập trung nghiên cứu cơ bản nhiều hơn, sâu hơn, rộng hơn với tầm nhìn xa trông rộng, nghĩ sâu làm lớn; bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng; xây dựng một nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa với mục tiêu độc lập, tự chủ, mang lại ấm no, hạnh phúc cho nhân dân.

Đề cập yêu cầu về phát triển khoa học xã hội trong kỷ nguyên mới, Thủ tướng nhấn mạnh, Báo cáo Chính trị Đại hội XIV của Đảng xác định: “Phát triển đồng bộ, liên ngành, có trọng tâm, trọng điểm khoa học xã hội và nhân văn… đáp ứng yêu cầu xây dựng, phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc trong thời kỳ mới”.

Bên cạnh đó, chúng ta phải có lời giải thỏa đáng cho những câu hỏi lớn: Bằng cách nào thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình? Làm thế nào phát triển lực lượng sản xuất hiện đại đồng thời với hoàn thiện quan hệ sản xuất phù hợp? Mô hình quản trị quốc gia nào phù hợp với kỷ nguyên số? Làm sao xây dựng được hệ giá trị quốc gia vừa giữ gìn bản sắc, vừa tiếp thu tinh hoa văn minh nhân loại? Làm thế nào để tăng trưởng nhanh nhưng bền vững, bảo đảm tiến bộ, công bằng, an sinh xã hội, môi trường "sáng, xanh, sạch, đẹp"? Làm thế nào vừa hội nhập quốc tế sâu rộng vừa giữ được độc lập, tự chủ? Đây là những câu hỏi lớn mà ngành khoa học xã hội và nhân văn phải có trách nhiệm trả lời thuyết phục nhất.

Thời gian tới, Thủ tướng đề nghị Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cần phát triển đột phá, khẳng định vai trò “cơ quan tham mưu chiến lược, quan trọng” của Đảng, Nhà nước với phương châm 24 chữ: “Lý luận phát triển-bản sắc giữ gìn-truyền thông phát huy-tinh hoa hấp thụ-phản biện sắc sảo-kiến tạo tương lai”.

Về nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm thời gian tới, Thủ tướng nhấn mạnh:

Thứ nhất, tập trung cao độ triển khai hiệu quả Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng; tiếp tục triển khai các Nghị quyết chuyên đề của Bộ Chính trị với tinh thần quyết tâm cao, nỗ lực lớn, hành động quyết liệt.

Thứ hai, nâng cao chất lượng nghiên cứu cơ bản gắn với bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên mới. Chủ động, tích cực tham gia nghiên cứu tổng kết 100 năm Đảng lãnh đạo cách mạng Việt Nam, đưa ra tầm nhìn 100 năm cho đất nước; góp phần tổng kết 40 năm thực hiện Cương lĩnh xây dựng và phát triển đất nước thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Tiếp tục xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa do dân, vì dân; xây dựng kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, xuyên suốt lấy con người là trung tâm, chủ thể, là mục tiêu, động lực, nguồn lực cho sự phát triển. Tiên phong trong nghiên cứu, luận giải, bảo vệ chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, lý luận về đường lối đổi mới của Đảng; làm rõ con đường và mô hình phát triển xã hội chủ nghĩa phù hợp điều kiện Việt Nam; chủ động đấu tranh phản bác các luận điểm sai trái, xuyên tạc, thù địch.

Thứ ba, nâng cao chất lượng, hiệu quả tư vấn chính sách, đóng góp thiết thực cho lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành của Đảng, Nhà nước, Chính phủ trên tinh thần “Tư vấn kịp thời-phân tích sâu sắc-dự báo chính xác-kiến nghị khả thi, thiết thực”.

Thứ tư, đẩy mạnh đào tạo nhân lực trình độ cao về khoa học xã hội, đáp ứng nhu cầu đất nước trong tình hình mới. Quá trình này phải truyền động lực, tạo cảm hứng cho người học, người nghiên cứu.

Thứ năm, tăng cường hợp tác quốc tế. Đoàn kết để tạo sức mạnh; hợp tác để có lợi ích; đối thoại để tăng cường niềm tin.

Thứ sáu, tiên phong trong đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, nghiên cứu khoa học quản lý, góp phần chuyển đổi trạng thái để phát triển kinh tế.

Thứ bảy, hiện đại hóa cơ sở vật chất, kỹ thuật gắn với đổi mới mô hình quản trị với phương châm "hạ tầng thông suốt, quản trị thông minh".

Thứ tám, phát triển đội ngũ cán bộ khoa học ngang tầm nhiệm vụ, xây dựng tập thể trong sạch, vững mạnh toàn diện. Tiếp tục sắp xếp, kiện toàn tổ chức bộ máy bảo đảm “Tinh-gọn-mạnh-hiệu năng-hiệu lực-hiệu quả” phù hợp tình hình mới.

Thủ tướng đề nghị Viện Hàn lâm cần tự hào về truyền thống tự lực, tự cường, đi lên bằng bàn tay, khối óc, phát triển mạnh mẽ, quyết liệt hơn nữa; bằng sức mạnh nội sinh. Nghiên cứu xây dựng giải pháp phát huy, kết hợp sức mạnh của dân tộc và sức mạnh của thời đại; vấn đề kinh tế đặt trong tổng thể các vấn đề chính trị, văn hóa, an ninh, quốc phòng và đối ngoại; tiên phong trong chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi cơ cấu, cách làm.

Thủ tướng mong Viện luôn đặt con người làm trung tâm, chủ thể, là mục tiêu, động lực cho sự phát triển để nghiên cứu, phân tích, phát huy tối đa phẩm chất, năng lực của con người Việt Nam.

Thủ tướng nhấn mạnh, Chính phủ, các bộ, ngành rà soát lại các cơ chế, chính sách để trao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của Viện Hàn lâm cao hơn, mạnh mẽ hơn về hoạt động, khai thác sử dụng các nguồn lực, sử dụng đội ngũ cán bộ, nhà khoa học. Yêu cầu các bộ, ngành nghiên cứu các đề xuất của Viện.

Theo đó, Bộ Nội vụ phối hợp Viện Hàn lâm để đề ra cơ chế thu hút, tuyển dụng, đãi ngộ nhân lực chất lượng cao. Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Tư pháp tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển khoa học xã hội và nhân văn theo hướng tự chủ, gắn với trách nhiệm giải trình; khoán theo sản phẩm đầu ra; xây dựng tiêu chí đánh giá phù hợp với các ngành khoa học xã hội và nhân văn. Huy động các nguồn lực cho phát triển, nhất là hợp tác công tư. Rà soát, quy hoạch lại cơ sở vật chất của Viện Hàn lâm.

Bộ Tài chính nghiên cứu bổ sung nguồn lực theo đúng các quy định của Đảng, tương xứng, tạo điều kiện để Viện đầu tư vào nghiên cứu chất lượng cao, cơ sở hạ tầng kỹ thuật. Thanh tra Chính phủ nghiên cứu, hỗ trợ Viện Hàn lâm tháo gỡ các tồn đọng kéo dài nhiều năm vượt quá khả năng tự khắc phục. Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội giải quyết dứt điểm tình trạng lấn chiếm và tranh chấp, thu hồi đất, bảo đảm trụ sở làm việc cho Viện Hàn lâm.

Thủ tướng nêu rõ, hơn bảy thập kỷ đã trôi qua với biết bao thăng trầm và đột phá với sứ mệnh vẻ vang là "Cơ quan tham mưu chiến lược" cho Đảng, Nhà nước của Viện Hàn lâm vẫn còn nguyên giá trị; tin tưởng rằng, với truyền thống đoàn kết, sức sáng tạo vô hạn và bản lĩnh học thuật ưu tú, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam sẽ tiếp tục chinh phục những đỉnh cao mới, xứng đáng là niềm tự hào của nền khoa học nước nhà.