Người Trung Quốc thường nói: "Muốn làm giàu phải làm đường trước". Kinh nghiệm này không biết đúc kết từ thời nào, nhưng chắc chắn rằng chỉ có ngày nay, qua thực tiễn của mấy chục năm cải cách mở cửa, câu nói đó mới được kiểm chứng đầy đủ nhất. Ở đây, chúng ta tìm hiểu loại đường hiện đại mới có ở Trung Quốc cách đây 17 năm: đường cao tốc.
Chặng đường đã đi
Cuối những năm 80 của thế kỷ 20, sau 10 năm cải cách mở cửa, lưu lượng vận chuyển người và hàng hóa của Trung Quốc tăng cao, vận tải đường sắt, đường không, đường bộ đều rất căng thẳng. Những người có hiểu biết đã bắt đầu lên tiếng kêu gọi làm đường cao tốc. Ngày 31-10-1988, đoạn đường cao tốc Thượng Hải - Gia Ðịnh dài 18,5 km thông xe, Trung Quốc bắt đầu có đường cao tốc.
Từ đó, đường cao tốc của Trung Quốc vươn dài ra từng ngày, từng tháng với tốc độ hiếm thấy trên thế giới. Ðến cuối năm 1998, Trung Quốc đã có 8.733 km, đứng thứ 6 thế giới; tháng 10-1999 lên con số 10.000 km, đứng thứ 4 thế giới; cuối năm 2000 đạt 16.000 km, đứng thứ 3 thế giới; cuối năm 2001 đạt 19.000 km, đứng thứ 2 thế giới; tháng 10-2002 đạt 20.000 km; tháng 8-2004 đã đột phá lên con số 30.000 km, đứng thứ 2 thế giới sau Mỹ (theo thống kê, trên thế giới hiện có gần 100 nước có đường cao tốc với tổng chiều dài khoảng 230 nghìn km, trong đó Mỹ đứng đầu với 90 nghìn km, Canada đứng thứ 3 với 16.500 km).
Lợi ích của đường cao tốc
Khi đường sá hiện đại và tiện lợi, các khoảng cách trên đất nước bao la này dường như được rút ngắn lại, lưu thông dễ dàng, kinh tế phát triển. Lấy Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây làm thí dụ. Ðây là một địa phương cấp tỉnh thuộc vùng dân tộc, miền núi, diện tích rộng đến 23 vạn km2 nhưng đồi núi chiếm tới 85%, trước đây đi lại không dễ dàng, kinh tế kém phát triển. Từ năm 1993, Quảng Tây mới bắt đầu xây dựng đường cao tốc. Ðến nay, Quảng Tây có 822 km đường cao tốc đã thông xe và 479 km khác đang xây dựng. Quãng đường từ Nam Ninh (thủ phủ Quảng Tây) lên Quế Lâm 400 km, trước đây đi ô-tô phải mất một ngày ròng rã, mỗi ngày chỉ có một vài chuyến xe khách. Kể từ khi có đường cao tốc, từ Nam Ninh đến Quế Lâm chỉ đi mất 4 giờ, cứ 30 phút có một chuyến xe khách, hai thành phố trở nên gần gũi nhau hơn.
Kinh tế Quảng Tây mấy năm qua phát triển nhanh chóng. Người dân Quảng Tây đã hiểu vai trò của giao thông và có câu nói nôm na: "Ðường nhỏ giàu nhỏ, đường to giàu to, đường cao tốc thì giàu nhanh". Con đường cao tốc Thẩm Dương - Ðại Liên (tỉnh Liêu Ninh) dài 375 km thông xe năm 1990 đã rút ngắn thời gian chạy xe từ 11 giờ xuống còn 4 giờ và theo tính toán, riêng tiết kiệm xăng dầu, hao mòn xe cộ, mỗi năm khoảng 400 triệu NDT (gần 50 triệu USD).
Tuy nhiên, khi bàn về lợi ích của đường cao tốc, người ta không chỉ nhìn vào những con số đơn giản này. Ở Trung Quốc, các khu khai phát, khu công nghiệp, các trung tâm giao dịch đang mọc lên san sát khắp nơi, chủ yếu và trước hết là tập trung gần các trục đường cao tốc. Theo Bộ trưởng Giao thông Trương Xuân Hiền, xây dựng được mạng lưới đường cao tốc sẽ "có lợi cho việc đẩy nhanh xây dựng thị trường thống nhất cả nước, thúc đẩy lưu thông tự do và cạnh tranh đầy đủ của hàng hóa và các yếu tố trong phạm vi cả nước". Một hệ thống cơ sở hạ tầng hiện đại không thể thiếu một hệ thống đường cao tốc hiện đại.
Trung Quốc có câu "trúc sào dẫn phượng", nghĩa là xây tổ tốt, phượng hoàng mới về ở. Mấy năm gần đây, Trung Quốc luôn đứng đầu thế giới về thu hút đầu tư nước ngoài (năm 2004 thu hút 53,5 tỷ USD sử dụng thực tế), cơ sở hạ tầng đóng vai trò trọng yếu. Ðường cao tốc cũng nhằm đáp ứng nhu cầu đi lại thường ngày của người dân. Trong những tuần lễ vàng (mỗi năm Trung Quốc có 3 tuần lễ nghỉ việc cả tuần là Tết âm lịch, ngày Quốc tế lao động và ngày Quốc khánh), nhu cầu đi lại trên đường dài của người dân rất lớn. Khi phát triển lên một xã hội khá giả, nhiều người có ô-tô riêng, và đường cao tốc mới đáp ứng được nhu cầu đó.
Theo tính toán của các nhà kinh tế Trung Quốc gần đây, ở Trung Quốc ngày nay cứ đầu tư 1 tỷ đồng cho đường cao tốc thì có thể trực tiếp đẩy sản lượng sản xuất xã hội lên gần 3 tỷ đồng. Các học giả còn cho rằng, lưu chuyển trên đường cao tốc không chỉ là con người và hàng hóa mà còn là sự lưu chuyển của thương mại, tiền tệ, thông tin, văn hóa... Ðó là tiêu chí của một quốc gia hiện đại hóa.
Quy hoạch cho tương lai
Ðại hội Ðảng Cộng sản Trung Quốc lần thứ XVI quyết định thực hiện chiến lược "xây dựng toàn diện xã hội khá giả" trong 20 năm đầu thế kỷ. Theo đó, GDP Trung Quốc đến năm 2020 phải tăng gấp 4 lần so với năm đầu thế kỷ này. Các ngành đã đệ trình các chiến lược, quy hoạch của ngành mình nhằm thực hiện chiến lược trọng đại mà đại hội đã thông qua. Bộ Giao thông và Ủy ban Phát triển Cải cách nhà nước đã triển khai hàng loạt công việc điều tra, nghiên cứu, luận chứng, lấy ý kiến của các tỉnh, các khu tự trị, các thành phố trực thuộc và các ngành cũng như các chuyên gia có liên quan, xây dựng nên "Quy hoạch mạng lưới đường cao tốc quốc gia". Quy hoạch đó đã được Quốc Vụ viện phê chuẩn cuối năm 2004 và đã công bố ngày 13-1-2005.
Theo quy hoạch, Trung Quốc phải dùng một khoảng thời gian 30 năm để hình thành một mạng lưới đường cao tốc quốc gia 85.000 km. Mạng lưới mới này được hợp thành bởi 7 tuyến tỏa ra từ thủ đô Bắc Kinh, 9 tuyến dọc nam-bắc và 18 tuyến ngang đông-tây, nên có tên gọi tắt là "Mạng lưới 7918". Mạng lưới này sẽ liên kết tất cả các thành phố có 200 nghìn dân trở lên lại với nhau và nối với các trục giao thông đường sắt, đường không, đường thủy chính và các cửa khẩu quan trọng. "Mạng lưới 7918" sẽ phủ rộng trên diện tích dân cư hơn một tỷ người.
Theo Bộ trưởng Giao thông Trương Xuân Hiền, đến cuối 2005 Trung Quốc sẽ xây dựng xong 35.000 km đường cao tốc, hoàn thành hơn 40% tổng chiều dài của quy hoạch; đến cuối 2007, đạt 42.000 km, hoàn thành phần đường cao tốc trong hệ thống giao thông quốc gia "5 dọc 7 ngang" (tức hệ thống giao thông chính trong chiến lược phát triển đầu thế kỷ); đến cuối 2010 đạt 50.000 đến 55.000 km, thực hiện mục tiêu "mạng lưới miền đông, nối liền miền trung, thông với miền tây", hoàn thành phần đường cao tốc trong tám tuyến giao thông liên tỉnh của Chiến lược khai phát miền tây.
Giải pháp tài chính cho làm đường
Làm đường cao tốc là phải đầu tư lớn. Bộ trưởng Trương Xuân Hiền dự tính, xây dựng mạng lưới đường cao tốc quốc gia phải cần đến 2 nghìn tỷ NDT (tương đương 242 tỷ USD), trung bình mỗi năm phải đầu tư khoảng 100 tỷ NDT. Quốc Vụ viện đã ban hành chính sách vay tiền làm đường, thu phí hoàn trả, thu các phụ phí mua sắm xe cộ, lập quỹ xây dựng đường bộ riêng. Nhà nước đã cải cách thể chế thu hút vốn đầu tư giao thông, mở ra cánh cửa thị trường bị đóng kín xưa nay. Vốn đầu tư xây dựng đường bộ từ chỗ chủ yếu dựa vào thu phí giao thông theo quy định đã phát triển sang hướng áp dụng các phương thức như vay vốn ngân hàng, phát hành công trái, phát hành cổ phiếu, thu tiền chuyển nhượng quyền kinh doanh đối với loại đường thu phí (thực chất là bán quyền kinh doanh cho các doanh nghiệp) và sử dụng vốn nước ngoài, v.v.
Ðặc biệt, từ năm 1998 đến nay, Trung Quốc đã thực hiện chính sách tài chính tích cực, việc xây dựng đường bộ đã thu hút được vốn đầu tư lớn chưa từng có. Từ mức độ 120 tỷ NDT đầu tư năm 1997 đã tăng lên hơn 360 tỷ NDT năm 2004.
Bộ trưởng Trương Xuân Hiền cho rằng, "Quy hoạch mạng lưới đường cao tốc quốc gia" mà Quốc Vụ viện vừa phê chuẩn là quy hoạch về mạng lưới đường cao cấp trong hệ thống đường bộ của Trung Quốc, nó sẽ phục vụ yêu cầu của đất nước là chính trị ổn định, kinh tế phát triển, xã hội tiến bộ, quốc phòng hiện đại, thiết lập hệ thống vận tải tổng hợp và đẩy nhanh hiện đại hóa giao thông. Xây dựng đường băng cho đất nước bay lên, đó là cách nói đầy tự hào của đội ngũ những người làm đường cao tốc Trung Quốc.
