Cao su tiểu điền: khó mà dễ

Năm 2005 cả nước có 478.600 ha cao su, sản lượng thu hoạch 513.500 T. Theo Hiệp hội cao su Việt Nam (VRA), diện tích cao su tiểu điền hiện chiếm khoảng  195.000 ha, bằng 40,7% tổng diện tích nhưng sản lượng chỉ chiếm 13,9% tổng sản lượng cao su cả nước. Năng suất các vườn cao su tiểu điền đã đi vào thu hoạch ước chỉ đạt bình quân 820 kg/ha trong khi các vườn đại điền quốc doanh đạt hơn gấp đôi, bình quân 1.715 kg/ ha.

Vì sao vậy? TS Trần thị Thúy Hoa, Tổng thư ký VRA cho rằng năng suất các vườn cao su quốc doanh cao là nhờ trồng bầu, ứng dụng các giống mới năng suất cao và các kỹ thuật tiên tiến như sử dụng các chất kích thích, máng che mưa, công tác bảo vệ thực vật hiệu quả... Sản lượng cao su tiểu điền vẫn còn thấp do thiếu vốn đầu tư, kỹ năng kém.

Trước 1975, ở miền nam, cao su tiểu điền phát triển một cách tự phát và chỉ chiếm khoảng 4% tổng diện tích cao su. Từ 1992-1997 cao su tiểu điền được khuyến khích theo dự án trồng rừng của Chính phủ hoặc do nông dân tự đầu tư. Tư nhân làm cao su tiểu điền giai đoạn này đa phần là người thân của những người làm cao su trong các nông trường quốc doanh. Họ hiểu được giá trị của cây cao su nên quyết tâm đầu tư.

Tưởng dễ mà thật ra là khó!

Năng suất vườn cao su tiểu điền không phải nơi nào cũng thấp. Tỉnh Bình Dương hiện có khoảng 110.000 ha cao su, trong đó cao su tư nhân và tiểu điền chiếm đến 60%. Địa bàn tỉnh này từ xưa đã có trụ sở Viện nghiên cứu cao su, dân rành nghề trồng và khai thác, chế biến cao su khá đông. Từ 1994, khi có chương trình “327” (phủ xanh đất trống đồi núi trọc), một số người có vốn và nhân lực đã đầu tư phủ xanh diện tích cao su từ 200-300 ha.

Đến nay năng suất thu hoạch mủ những vườn này không thua kém vườn cao su quốc doanh. Như vậy, tư nhân có thể làm chủ những vườn cây cao su “trung điền”. Tại Việt Nam quy mô tiểu điền khác nhau tùy vùng, mức bình quân từ 1,43 ha/hộ ở các tỉnh phía bắc Trung bộ đến 3,21 ha ở Tây Nguyên.

Nhiều ý kiến cho rằng cao su là cây kinh tế kỹ thuật dài ngày, đầu tư cho nó trong thời kỳ kiến thiết cơ bản ( 6-7 năm từ khi trồng ) ra sao thì sau đó nó sẽ trả lại kết quả năng suất, sản lượng tương ứng. Ngành nông nghiệp Việt Nam có chủ trương khuyến khích phát triển cao su tiểu điền theo các dự án trồng rừng lúc cơ quan quản lý chuyên ngành là Tổng cục cao su đã giải thể để trở thành một doanh nghiệp lớn là Tổng công ty cao su. Kinh phí khuyến nông cao su hàng năm được rót rất hạn chế cho đơn vị chủ trì là Viện nghiên cứu cao su thuộc Tổng công ty cao su.

Do vậy công tác chuyển giao, quản lý kỹ thuật trồng mới, chăm sóc cao su không thể phổ biến đến hết các địa bàn các tỉnh. Một ha cao su quốc doanh suốt thời kỳ KTCB được đầu tư với giá từ 36-40 triệu đồng trong khi 1 ha cao su tiểu điền chỉ từ 15-20 triệu đồng. Hộ nông dân nghèo lại càng tiết kiệm hơn. Cuối cùng khi đưa vào cạo mủ, cây cao su cho năng suất thấp là tất nhiên.

Nhưng khó cũng có thể biến thành dễ!

Hơn 10 năm nay nhiều địa phương, đơn vị đã tìm tòi những cách làm riêng của mình. Công ty cao su tỉnh Đác Lắc đưa ra nhiều mô hình đầu tư cao su tiểu điền cho từng đối tượng hộ nông dân. Tại Gia Lai, Công ty cao su Chư Prong thuộc tổng công ty cao su từ những năm đầu thập kỷ 90 lập chương trình đầu tư giống, làm đất và kỹ thuật chăm sóc cho nhiều hộ cán bộ công nhân viên huyện và công ty nhận đất từ chương trình trồng rừng để trồng cao su. Với những hộ đến lúc thiếu năng lực tài chính thì công ty. .. mua lại.

Nhờ vậy đơn vị có gần 1.000 ha cao su tiểu điền bao quanh hơn 6.000 ha cao su “chính quy quốc doanh”. Năng suất bình quân của cả vườn trong vùng nay đạt hơn 1,6 T/ha, một mức cao ở vùng Tây Nguyên. Công ty bao tiêu mua mủ nước, chế biến sản phẩm theo giá thị trường. Cách làm này đã góp phần đưa đơn vị phát triển mạnh, được phong tặng danh hiệu Anh hùng lao động thời kỳ đổi mới năm 2005.

Ông Mai Văn Sơn, Viện trưởng Viện nghiên cứu cao su Việt Nam cho biết mấy năm qua, đề tài xây dựng các vườn cao su từ đại điền đến tiểu điền có năng suất từ 2,5-3 tấn/năm đang có nhiều triển vọng thành công. Viện đang bắt tay thực hiện xây dựng những vườn cao su năng suất 5 tấn/năm ! Ngoài việc cho mủ, gỗ, cây cao su ngày càng được công nhận tác dụng giữ và tạo nguồn nước, góp phần bảo vệ môi trường hữu hiệu.

Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn đang nghiên cứu quy hoạch phát triển trồng cao su trên các diện tích rừng sản xuất và khu vực rừng phòng hộ ít xung yếu.

Theo định hướng, diện tích cao su Việt Nam sẽ phát triển đến 700.000 ha sau năm 2010, các diện tích trồng mới chủ yếu là cao su tiểu điền. tổng công ty cao su Việt Nam và UBND tỉnh Bình Phước mới đây đã thỏa thuận xác định những diện tích đất rừng nghèo kiệt đã bị xâm canh, biến thành nương rẫy, giao cho tổng công ty cao su trồng nên những vườn cao su tiểu điền chất lượng cao rồi bán lại cho dân quản lý. Cách làm này đáng được nhân rộng để trở thành mô hình mới phát triển cao su tiểu điền.

Khi đó, có lẽ không chỉ một mình tổng công ty cao su mà các trung điền, đại điền có năng lực thuộc các thành phần kinh tế sẽ đứng ra nhận đất trồng cao su bán lại cho các hộ. Như vậy hy vọng cao su tiểu điền sẽ không còn là chuyện... khó làm.