Cần có tầm nhìn dài hạn khi sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường

Việc sửa đổi, bổ sung Luật là cần thiết để bảo vệ môi trường, thúc đẩy chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, kinh tế tuần hoàn, hội nhập quốc tế cũng như thực hiện cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 (Net Zero).

Quy định, thủ tục hành chính rõ ràng

Trong Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường 2020, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất đơn giản hóa các quy định về tiêu chí môi trường trong phân loại dự án để tạo thuận lợi cho nhà đầu tư.

Trong đó, thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường, thẩm định cấp giấy phép môi trường và các nội dung khác đáp ứng với năng lực giải quyết của địa phương; việc phân loại dự án đầu tư được thực hiện theo ba nhóm, phù hợp từng mức độ về bảo vệ môi trường.

Dự thảo cũng bổ sung quy định cho phép các dự án đầu tư sử dụng vốn ngân sách Nhà nước không phải nộp phí thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường hay giấy phép môi trường.

Quy trình thực hiện tiếp tục được đơn giản hóa các quy định về tiêu chí môi trường trong phân loại dự án; cắt giảm đối tượng phải thực hiện thủ tục hành chính; đơn giản hóa quy trình thực hiện, tiếp tục phân quyền mạnh mẽ cho địa phương; đề cao vai trò hậu kiểm đối với các dự án có tác động đến môi trường. Đề xuất sửa đổi, bổ sung một số quy định về căn cứ cấp giấy phép môi trường; bổ sung đối tượng không phải có giấy phép môi trường là “dự án đầu tư trụ sở làm việc của cơ quan thực hiện dịch vụ hành chính công; cơ sở giáo dục mầm non và phổ thông”.

Trình tự thẩm định cấp giấy phép môi trường cũng được sửa đổi theo hướng đơn giản theo quy mô, mức độ của dự án; đối tượng phải phục hồi môi trường trong khai thác khoáng sản cũng được sửa đổi. Khuyến khích các tổ chức chính trị-xã hội tham gia xây dựng, triển khai chương trình Nhãn sinh thái để xã hội hóa việc chứng nhận Nhãn sinh thái Việt Nam.

Thời gian vừa qua, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã tham mưu Chính phủ, Quốc hội ban hành nhiều văn bản sửa đổi quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường để thực hiện chủ trương cắt giảm thủ tục hành chính, tăng cường phân cấp, phân quyền cho địa phương như Nghị định số 05/2025/NĐ-CP ngày 9/1/2025; Nghị định số 136/2025/NĐ-CP ngày 12/6/2025; Luật số 146/2025/QH15 và Nghị định số 48/2026/NĐ-CP ngày 29/1/2026.

Ước tính sau khi các văn bản này được ban hành sẽ phân cấp, phân quyền cho địa phương giải quyết khoảng 80% số thủ tục thuộc thẩm quyền của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thực hiện.

Đối với các dự án liên quan môi trường, việc phân quyền cho địa phương được triển khai mạnh mẽ và mở rộng hơn. Sửa đổi theo hướng đơn giản hóa cách thức lập hồ sơ; cải cách quy trình, kết quả thực hiện; cắt giảm đối tượng phải báo cáo đánh giá tác động môi trường; quy định hai mức độ báo cáo đánh giá tác động môi trường theo mức nguy cơ tác động tới môi trường; lược bỏ một số tiêu chí ở khu dân cư tập trung, nguồn nước sinh hoạt, yêu cầu di dân tái định cư…

Cụ thể, chi tiết về quản lý và trách nhiệm

Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đề xuất sửa đổi nhiều điểm mới trong quy định về quản lý chất lượng môi trường theo hướng đồng bộ với hệ thống pháp luật liên quan, khắc phục những vướng mắc phát sinh trong thực tiễn, tăng cường phân cấp, phân định trách nhiệm quản lý và nâng cao tính khả thi trong tổ chức thực hiện.

Bên cạnh các quy định sửa đổi, bổ sung trong dự thảo Luật, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đề xuất lược bỏ một số quy định về vận hành thử nghiệm công trình xử lý chất thải sau khi được cấp giấy phép môi trường; quy định về nhập khẩu tàu biển đã qua sử dụng để phá dỡ, tái chế do đã bổ sung quy định cấm nhập khẩu; quy định báo cáo công tác bảo vệ môi trường hằng năm để hợp nhất với báo cáo hiện trạng môi trường; bãi bỏ trách nhiệm của Bộ trưởng Nông nghiệp và Môi trường ban hành tiêu chí về công nghệ xử lý chất thải nguy hại nhằm tránh chồng chéo, bảo đảm tính thống nhất của pháp luật.

Tiến sĩ Tăng Thế Cường, Cục trưởng Môi trường cho biết, Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường 2020 có bốn điểm mới, bao gồm:

Thứ nhất, bãi bỏ 9 thủ tục hành chính, trong đó có bảy thủ tục cấp bộ và hai thủ tục cấp tỉnh. Dự kiến nội dung này sẽ tiết giảm được hơn 52% số thời gian giải quyết và chi phí cho người dân, doanh nghiệp; giúp đơn giản hóa việc phân loại (giảm được 1 nhóm dự án theo tiêu chí môi trường, cắt giảm hơn 90% số dự án phải báo cáo đánh giá tác động môi trường và giấy phép môi trường); đẩy mạnh việc phân cấp cho địa phương, thúc đẩy cơ chế 1 cửa liên thông.

Thứ hai, đề xuất và bãi bỏ một số quy định quản lý chất thải rắn và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, phù hợp thực tế cũng như đáp ứng các yêu cầu phát triển kinh tế-xã hội, hội nhập quốc tế. Thứ ba, tăng cường biện pháp quản lý chất lượng môi trường. Thứ tư, nhiều quy định mới về môi trường góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội, chống biến đổi khí hậu, thị trường carbon, bảo vệ tầng ozon và phát triển công nghiệp môi trường.

Về những tác động đối với các dự án đang triển khai trong lĩnh vực môi trường, Phó Cục trưởng Môi trường Nguyễn Thị Thiên Phương khẳng định: Bất cứ dự án nào đang triển khai đúng quy định của pháp luật mà có liên quan các nội dung sửa đổi, bổ sung vẫn sẽ tiếp tục được triển khai theo điều luật cũ. Tuy nhiên, theo bà Phương, hầu hết các điều khoản bổ sung, sửa đổi là nhằm tháo gỡ vướng mắc và “cởi trói” cho doanh nghiệp. Những điều khoản “siết” chặt hơn đều là các quy định mới nhằm quản lý chất lượng môi trường, kiểm soát phát thải…

Trong bối cảnh hiện nay, việc sửa đổi, bổ sung Luật Bảo vệ môi trường 2020 là điều cần thiết phù hợp quy luật vận động của xã hội. Những điều chỉnh về quy phạm pháp luật trong lĩnh vực rất rộng như tài nguyên, môi trường có tác động rất lớn đến các hoạt động kinh tế-xã hội, đòi hỏi sự ổn định và tầm nhìn dài hạn…