Trong khi đó, biện pháp ngăn chặn và xử lý vi phạm còn nhiều bất cập, thiếu sức răn đe, dẫn đến tình trạng phải chạy theo để giải quyết hậu quả.
Khó thu hồi tiền nợ từ doanh nghiệp
Vụ chuyển nhượng đình đám giúp DN thoát nợ lương và BHXH của NLĐ hơn 16 tỷ đồng là trường hợp Công ty TNHH J-Tex Vina chuyên về may mặc ở quận 9 do một người Hàn Quốc đứng tên làm giám đốc. Theo cơ quan BHXH thành phố Hồ Chí Minh, Công ty TNHH J-Tex Vina tham gia BHXH, BHYT, BHTN cho NLĐ từ tháng 12-2008. Từ tháng 9-2014 đến tháng 6-2015, DN này đã nợ quỹ BHXH, BHYT, BHTN của 500 NLĐ hơn 2,6 tỷ đồng. Sau nhiều lần nhắc nhở, đôn đốc không thực hiện, tháng 6-2015, BHXH thành phố Hồ Chí Minh đã kiện Công ty TNHH J-Tex Vina ra Tòa án nhân dân quận 9 và thắng kiện.
Để bảo đảm việc thi hành án, Chi cục Thi hành án quận 9 lên kế hoạch kê biên tài sản của công ty nhưng không thực hiện được bởi toàn bộ nhà xưởng, máy móc đã được DN này sang nhượng cho Công ty Bum Hyun Việt Nam với giá 6,6 tỷ đồng vào tháng 2-2016. Trong khi khoản nợ BHXH của Công ty TNHH J-Tex Vina chưa đòi được thì đến tháng 5-2016, Công ty Bum Hyun Việt Nam lại tiếp tục được bán cho chủ mới để "chạy" khoản nợ BHXH hơn 700 triệu đồng.
Theo thống kê của BHXH thành phố Hồ Chí Minh, từ tháng 9-2014 đến nay, Công ty TNHH J-Tex Vina đã nợ BHXH, BHYT, BHTN tổng cộng hơn 8,7 tỷ đồng. Thống kê của Sở Lao động - Thương binh và Xã hội (LĐ-TB và XH) TP Hồ Chí Minh cũng cho thấy doanh nghiệp này đang còn nợ NLĐ hơn ba tháng lương với tổng số tiền 7,3 tỷ đồng và không thể đòi được do không truy tìm được chủ DN.
Với thủ đoạn tương tự, mới đây nhất, tháng 6-2017, Công ty TNHH Handuck Việt Nam (huyện Củ Chi) đã chuyển nhượng nhà xưởng và toàn bộ 100 công nhân cho Công ty Best Vina với giá trị hơn 10 tỷ đồng cùng số nợ BHXH hơn 2,3 tỷ đồng. Trước đó Handuck Việt Nam đã nợ BHXH, BHYT, BHTN của NLĐ và Thanh tra lao động thuộc Sở LĐ-TB và XH thành phố tiến hành thanh tra Công ty Handuck Việt Nam nhưng lãnh đạo công ty phớt lờ không tiếp đoàn.
Theo Ban quản lý các Khu chế xuất - Khu công nghiệp TP Hồ Chí Minh, đơn vị tham gia giải quyết vụ việc, cho biết: Bà Phan Thị Ly đứng tên làm Giám đốc Công ty Handuck Việt Nam nhưng bà Ly cho rằng bà không am hiểu pháp luật cho nên chỉ nhận đứng tên giúp ông Kim Man Sik và hiện không biết ông này ở đâu (!?). Hiện nay, Công ty Best Vina đã đổi tên thành Công ty TNHH Estilo 2 Vina và hiện chưa tham gia BHXH, BHYT, BHTN cho NLĐ. Một thành viên Ban chỉ đạo giải quyết vụ việc chia sẻ: Không loại trừ đây là trường hợp “bình mới rượu cũ” cho nên việc xuất hiện một vài công ty là nhằm tiếp sức cho quá trình chuyển nhượng chui được trót lọt. Hiện, các cơ quan chức năng đã hướng dẫn NLĐ khởi kiện Handuck Việt Nam ra tòa.
Trước đó, Công ty TNHH Đi Nô và Công ty TNHH Green Apparel Việt Nam (quận 12) cũng đã thực hiện trót lọt vụ chuyển nhượng chui làm mất hơn 2,6 tỷ đồng BHXH của gần 300 công nhân.
Cần có chế tài xử lý nghiêm
Là địa bàn đã xảy ra khá nhiều vụ DN sang nhượng chui, Phó Trưởng phòng LĐ-TB và XH quận 12 Nguyễn Văn Xem cho biết: Do DN chủ động móc ngoặc, chuyển nhượng cho nên các cơ quan quản lý không thể biết được, mọi thông tin chỉ vỡ lở khi NLĐ lên tiếng thì "sự đã rồi" cho nên các giải pháp can thiệp sau đó đều không mang lại hiệu quả.
Phó Giám đốc BHXH thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Thị Thu nhận định: Qua những vụ việc này cho thấy tình trạng sang nhượng chui chủ yếu xảy ra tại các DN có vốn đầu tư nước ngoài. Toàn bộ máy móc, nhà xưởng, nhân công phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh đều do DN thuê mượn. Thậm chí, nhiều chủ DN còn thuê người Việt Nam làm giám đốc, đứng tên trên giấy phép kinh doanh để trốn thuế.
Dẫn lại vụ việc Công ty TNHH Keo Hwa Vina (huyện Hóc Môn) nợ BHXH 13 tỷ đồng và lương của NLĐ 6,2 tỷ đồng xảy ra cuối năm 2015, được Tòa án nhân dân huyện Hóc Môn tuyên Liên đoàn Lao động huyện Hóc Môn thắng kiện đòi tiền BHXH, bà Thu phân tích: Sở dĩ cơ quan thi hành án buộc chủ DN trả 6,2 tỷ đồng tiền lương nợ NLĐ là do DN có tài sản và tiền thế chân thuê nhà xưởng; còn khi chủ DN đã chuyển nhượng và tẩu tán tài sản thì cơ quan quản lý gần như không thể xử lý và thu hồi tiền nợ. Để tạo điều kiện cho NLĐ, nguyên tắc xử lý hiện nay của cơ quan BHXH là DN đóng BHXH đến đâu thì cơ quan BHXH chốt sổ đến đó, trường hợp cơ quan chức năng hay NLĐ khởi kiện thu hồi được, BHXH sẽ giải quyết đóng tiếp BHXH cho NLĐ.
Thực tế mỗi năm tại TP Hồ Chí Minh có hàng nghìn DN mới được thành lập, Sở Kế hoạch và Đầu tư cũng như UBND các quận, huyện cần chú trọng công tác kiểm tra, hậu kiểm sau khi cấp phép thành lập DN. Với những DN ba, bốn tháng không hoạt động, không nộp thuế cần có biện pháp xử lý kịp thời. Sở Kế hoạch và Đầu tư lưu ý khi tiến hành chuyển đổi giấy phép kinh doanh, cần xác định rõ các khoản nợ cũng như trách nhiệm còn tồn tại của DN, buộc DN khắc phục xong mới cấp phép hoạt động.
Liên quan chế tài đối với các DN nợ BHXH, đại diện cơ quan BHXH thành phố Hồ Chí Minh cho biết, mức xử lý cao nhất theo quy định chỉ là xử phạt vi phạm hành chính cho nên không đủ sức răn đe. Theo Trưởng phòng Lao động tiền lương thuộc Sở LĐ-TB và XH thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Tất Năm, Bộ luật Hình sự năm 2015 có hiệu lực từ ngày 1-1-2018 có ba điều khoản quy định áp dụng xử lý hình sự nếu chủ DN trốn đóng BHXH. Hy vọng đây sẽ là biện pháp buộc chủ DN phải thực hiện Luật BHXH và Bộ luật Lao động một cách triệt để, nhằm khắc phục tình trạng chủ DN nợ lương và trốn đóng BHXH.
