Bước ngoặt trong công tác thi hành án dân sự

Yêu cầu tất yếu từ mô hình thi hành án dân sự "một cấp"

Những năm gần đây, hệ thống thi hành án dân sự đối mặt với những áp lực lớn như: Số lượng vụ việc và khối lượng tiền phải thi hành không ngừng gia tăng, nhiều vụ án kinh tế, tham nhũng giá trị đặc biệt lớn liên quan đến hàng chục nghìn người cần được thi hành án.

Bên cạnh đó, thực hiện chủ trương tinh gọn bộ máy, từ ngày 1/7/2025, hệ thống thi hành án dân sự được sắp xếp lại theo hướng thống nhất đầu mối chỉ đạo, cấp Trung ương chỉ còn Cục Quản lý thi hành án dân sự thuộc Bộ Tư pháp; ở địa phương, 63 Cục thi hành án dân sự cấp tỉnh được tổ chức lại thành 34 cơ quan thi hành án dân sự tỉnh, thành phố, trực tiếp quản lý 355 Phòng thi hành án dân sự khu vực.

Khi cấp tỉnh trực tiếp chỉ đạo nhiều Phòng thi hành án dân sự khu vực trên địa bàn rộng, nếu vẫn vận hành theo phương thức thủ công thì mô hình mới khó bảo đảm thông suốt.

Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số trở thành điều kiện tiên quyết, là “mạch máu” của bộ máy tinh gọn, chuyển từ điều hành bằng giấy tờ sang quản trị bằng dữ liệu, giám sát theo thời gian thực, minh bạch hóa toàn bộ quy trình, lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm để nâng cao chất lượng phục vụ.

Đó cũng chính là thực hiện nghiêm túc đường lối, chủ trương của Đảng theo Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia và Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, trong đó xác định chuyển đổi số là giải pháp đột phá nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và chất lượng công tác thi hành án dân sự.

Để chuyển đổi số phát huy hiệu quả bền vững, ngành thi hành án dân sự không thể chỉ dựa vào hạ tầng kỹ thuật và nguồn nhân lực. Điều quan trọng hơn là phải có hành lang pháp lý đủ mạnh, đủ thống nhất để công nghệ trở thành phương thức vận hành hợp pháp.

Việc Quốc hội thông qua Luật thi hành án dân sự (sửa đổi) vào ngày 5/12/2025 đã thể chế hóa kịp thời các chủ trương cải cách tư pháp và chuyển đổi số của Đảng, bổ sung nhiều quy định nhằm đưa chuyển đổi số trở thành yêu cầu bắt buộc trong hoạt động thi hành án.

Đặc biệt, để triển khai kịp thời, Luật quy định một số nội dung về chuyển đổi số có hiệu lực sớm từ ngày 20/1/2026, thay vì chờ đến thời điểm Luật có hiệu lực chung vào ngày 1/7/2026.

Luật thi hành án dân sự (sửa đổi) là nền tảng pháp lý vững chắc để chấp hành viên và các cơ quan thi hành án dân sự chủ động khai thác thông tin từ các nguồn dữ liệu điện tử, giảm phụ thuộc vào phương thức yêu cầu giấy tờ truyền thống qua trung gian; đồng thời, tạo hành lang cho việc triển khai thống nhất Nền tảng số thi hành án dân sự trên phạm vi toàn quốc.

Thành tựu bước đầu, tạo khí thế mới cho toàn hệ thống

Đến nay, chuyển đổi số đã lan tỏa mạnh mẽ trong toàn hệ thống thi hành án dân sự, với những thói quen mới như máy tính thay cho sổ tay, chữ ký số thay bút ký truyền thống, dữ liệu điện tử thay cho hồ sơ giấy, Nền tảng số thay cho những cuộc điện thoại để hỏi - báo - nhắc công việc.

Trong bức tranh chuyển đổi số chung, với vị thế là địa phương lớn nhất toàn quốc, đơn vị đi đầu trong ứng dụng công nghệ thông tin của Hệ thống, thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh được Bộ Tư pháp giao triển khai thực hiện điểm một số phân hệ của Nền tảng số trong lĩnh vực thi hành án dân sự và Trung tâm Điều hành thông minh (IOC) thi hành án dân sự trên Nền tảng IOC chung của Hệ thống, từ đó nhân rộng cho toàn quốc.

Ông Nguyễn Văn Hòa, Trưởng thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh cho biết: “Khối lượng thi hành án rất lớn buộc cơ quan thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh phải đi trước một bước; chuyển đổi số là giải pháp tất yếu để tăng minh bạch, kiểm soát quy trình và bảo đảm quyền lợi người dân”.

Cùng với đó, các địa phương khác cũng đẩy mạnh số hóa hồ sơ, ký số, thanh toán không tiền mặt, dịch vụ công trực tuyến…, tạo xu thế chuyển đổi số đồng bộ toàn hệ thống theo hướng quản trị bằng dữ liệu hiện đại.

Mặc dù mới triển khai trong thời gian ngắn, chuyển đổi số trong thi hành án dân sự đã đạt những kết quả bước đầu đáng ghi nhận, tạo khí thế mới cho toàn hệ thống.

Tính đến cuối năm 2025, 100% quyết định thi hành án được ban hành điện tử bằng phần mềm tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI); hơn 613.968 biên lai điện tử được ban hành thay cho bản giấy, tương đương với số tiền 32.853 tỷ đồng chỉ sau 5 tháng.

Quy trình nghiệp vụ từ tiếp nhận hồ sơ đến tổ chức thi hành, thanh toán… được số hóa, minh bạch trên môi trường mạng, tạo điều kiện giám sát theo thời gian thực, loại bỏ những “khoảng mờ” dễ phát sinh tiêu cực.

Theo số liệu ban đầu, thời gian xử lý rút ngắn khoảng 30%, thủ tục hành chính giảm tới 80%.

Đáng chú ý, ngày 20/1/2026 hệ thống thi hành án dân sự vận hành Nền tảng số trên toàn quốc với 4 phân hệ (Biên lai điện tử, Hỗ trợ ra quyết định thi hành án, Tổ chức thi hành án, Giải quyết khiếu nại, tố cao), đánh dấu giai đoạn chuyển đổi số toàn diện của ngành, góp phần xây dựng nền tư pháp kỷ cương, liêm chính, hiện đại, vì nhân dân.

Theo Cục trưởng Cục Quản lý thi hành án dân sự (Bộ Tư pháp) Nguyễn Thắng Lợi, ngay trong ngày đầu triển khai chính thức, hệ thống được đánh giá vận hành cơ bản ổn định, cho thấy sự chuẩn bị nghiêm túc, bài bản của toàn ngành.

Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục theo dõi sát sao, kịp thời tháo gỡ những vướng mắc phát sinh, nhất là về hạ tầng công nghệ, kỹ năng sử dụng của cán bộ ở cơ sở và sự phối hợp liên thông giữa các hệ thống.

Thời gian tới, các địa phương cần tuân thủ nghiêm quy trình nghiệp vụ đã được chuẩn hóa trên nền tảng số, kịp thời phản ánh những vướng mắc phát sinh để tiếp tục điều chỉnh, hoàn thiện hệ thống, bảo đảm nền tảng số thật sự trở thành công cụ hữu hiệu phục vụ công tác quản lý nhà nước, hoạt động thi hành án và đáp ứng tốt hơn nữa yêu cầu, kỳ vọng của người dân và xã hội.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Mai Lương Khôi khẳng định, chuyển đổi số trong thi hành án dân sự không còn là nhiệm vụ lựa chọn mà là yêu cầu mang tính sống còn.

Nếu không đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, không thay đổi phương thức quản lý và tổ chức thi hành án trên môi trường số, thì hệ thống sẽ khó có thể vận hành thông suốt, khó hoàn thành nhiệm vụ được giao trong bối cảnh khối lượng việc và tiền ngày càng gia tăng.

Trong khí thế cả nước thi đua lập thành tích chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, những chuyển biến mạnh mẽ của Hệ thống thi hành án dân sự mang ý nghĩa quan trọng, đó là một minh chứng sinh động cho tinh thần cải cách, cho quyết tâm xây dựng nền tư pháp hiện đại, liêm chính, phụng sự Tổ quốc và nhân dân.