Quan hệ Iraq - Iran, hai nước từng là thù địch trong nhiều năm dưới chế độ của cựu Tổng thống Iraq Saddam Hussein, đã bước sang một trang mới sau khi Thủ tướng Iraq Ibrahim Al Jaafari và mười bộ trưởng nước này đã thăm chính thức Iran ba ngày từ 16 đến 18-7 vừa qua. Đây là chuyến thăm đầu tiên của một vị lãnh đạo cấp cao Iraq tới Iran trong hơn một thập kỷ qua.
Thủ tướng Iraq Jaafari tuyên bố: “quan hệ với Iran là một phần không thể tách rời trong chính sách đối ngoại của Iraq” và chuyến đi “đã xoá đi những ký ức đắng cay trong thời kỳ quan hệ căng thẳng, mở ra một chân trời mới trong lịch sử quan hệ giữa hai nước láng giềng”.
Tổng thống đương nhiệm Iran M.Khatami khẳng định, chuyến thăm của Thủ tướng I.Al Jaafari là một “bước ngoặt” trong lịch sử quan hệ giữa hai nước, góp phần chấm dứt giai đoạn thù địch kéo dài, đồng thời mở ra quan hệ hợp tác song phương. Trong các cuộc hội đàm giữa các nhà lãnh đạo, Tổng thống M.Khatami nhấn mạnh, nền an ninh và sự ổn định của hai nước có nhiều người Hồi giáo dòng Shiite này liên quan chặt chẽ với nhau đồng thời cam kết Tehran sẽ làm tất cả để góp phần giải quyết tình trạng bạo lực tại nước láng giềng Iraq.
Quan hệ Iran và Iraq dưới thời cựu Tổng thống Saddam Hussein trở nên thù địch kể từ khi Iraq đưa quân vào Iran ngày 22-9-1980. Cuộc chiến tranh giữa hai nước láng giềng này kéo dài tới năm 1988, làm khoảng một triệu người chết. Hai bên cáo buộc lẫn nhau ủng hộ và bảo trợ các lực lượng đối lập để chống đối chính phủ trong nước. Thủ tướng Jaafari là người từng sống lưu vong ở Iran từ năm 1980 đến 1990 khi Tổng thống S. Hussein lúc bấy giờ cấm các đảng của người Hồi giáo dòng Shiite hoạt động, trong đó có đảng Hồi giáo Dawa của ông.
Sau khi chế độ S. Hussein ở Iraq sụp đổ, cả Tehran và Baghdad đều muốn xây dựng và cải thiện quan hệ giữa hai nước. Iran là một trong những nước đầu tiên chính thức công nhận và thiết lập quan hệ với Chính phủ lâm thời Iraq. Những tháng gần đây, quan hệ hai nước từng bước được cải thiện, Iran đã cấp khoảng 1.200 thị thực nhập cảnh hàng ngày cho người Iraq muốn thăm Iran.
Chuyến thăm Iran của người đứng đầu Chính phủ Iraq lần này được đánh giá là mở ra chương mới trong quan hệ hai nước. Hai bên đã ký biên bản ghi nhớ về hợp tác thương mại và vận tải .Theo đó, mở kênh tín dụng trị giá một tỷ USD để đẩy mạnh xuất khẩu của Iran sang Iraq. Iran trả tiền cho các nhà xuất khẩu hàng hoá của nước này tới Iraq và sau đó rút lại tiền từ Ngân hàng Ngoại thương Iraq với lãi suất thấp.
Iran cũng quyết định xuất khẩu khoảng 200 nghìn tấn bột mì sang Iraq. Các thoả thuận hợp tác xây dựng cơ sở hạ tầng giữa hai nước được ký kết như xây dựng tuyến đường sắt nối Iran-Iraq và Syria, đường tải điện từ Iran để cung cấp điện cho Iraq, mở các đường bay từ Iran tới thủ đô Baghdad và thành phố Najaf của Iraq, xây dựng hệ thống đường bộ và đường sắt nối hai nước.
Hiệp định hợp tác trong lĩnh vực dầu mỏ giữa hai nước được đánh giá là quan trọng nhất trong chuyến thăm này. Theo đó, hai bên xây dựng đường ống dẫn dầu để chuyển dầu thô từ cảng Basra, miền nam Iraq tới nhà máy lọc dầu Abadan ở tây nam Iran, rồi lại chuyển nhiên liệu và xăng trở lại Iraq.
Với dự án này, Iraq sẽ xuất khẩu 150 nghìn thùng dầu thô mỗi ngày sang Iran. Ngày 20-7, Truyền hình Nhà nước Iran cho biết nước này và Iraq đã ký hợp đồng sơ bộ về dự án đường ống dẫn dầu dự kiến sẽ đi vào hoạt động sau một năm nữa.
Bộ trưởng Công nghiệp của Iraq cũng mong muốn hai nước hợp tác liên doanh sản xuất ô tô. Trên cơ sở hai biên bản ghi nhớ đã được ký kết, các nhà lãnh đạo bày tỏ sẵn sàng ký hiệp định tự do thương mại, miễn thị thực cho người hoạt động buôn bán giữa hai nước.
Hai bên cũng đạt được thoả thuận về chia sẻ thông tin tình báo nhằm ngăn chặn các tay súng nước ngoài xâm nhập Iraq. Bộ trưởng Tình báo Iran Ali Yunesi mới đây cho biết, Iran đã bắt giữ 200 người và trục xuất 800 người khác bị nghi có liên quan tới mạng lưới khủng bố Al Qaeda. Trong chuyến thăm Iran đầu tháng này, Bộ trưởng Quốc phòng Iraq đã ký hiệp định hợp tác quân sự , bao gồm tiến hành tập trận chung giữa hai nước.
Phó Tổng thống Iran Mohammad Reza Aref đã bày tỏ sự hài lòng khi nói rằng hai nước không chỉ khôi phục mối quan hệ bị đóng băng trong nhiều năm mà còn trở thành mối quan hệ kiểu mẫu ở khu vực. Ông cho rằng chuyến thăm của Thủ tướng Jaafari đã mở ra trang mới trong việc cải thiện quan hệ giữa hai nước trên mọi lĩnh vực.
Tổng thống Iran Khatami khẳng định, chính sách chiến lược của Iran là ủng hộ một nước Iraq độc lập, tự do, tiến bộ, an ninh và thống nhất. Trong cuộc gặp Thủ tướng Jaafari, ông Ahmadinejad, người theo đường lối cứng rắn vừa đắc cử Tổng thống Iran và sẽ nhậm chức vào ngày 6-8 tới, cũng khẳng định, Chính phủ của ông sẵn sàng hợp tác với Chính phủ Iraq nhằm bảo đảm ổn định và an ninh và tái thiết đất nước này sau chiến tranh.
