Hội thảo có sự tham gia của các chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực nhân quyền của Liên hợp quốc, đại diện nhiều bộ, ngành, cơ quan tư pháp, thực thi pháp luật và y tế trong nước.
Hội thảo diễn ra trong bối cảnh Việt Nam tiếp tục đẩy mạnh hội nhập quốc tế sâu rộng, khẳng định cam kết nhất quán trong tôn trọng, bảo vệ và thúc đẩy quyền con người, nhất là việc thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ theo Công ước Liên hợp quốc về Chống tra tấn (UNCAT), mà Việt Nam là thành viên từ năm 2015
Phát biểu khai mạc, Đại tá Trần Viết Trung, Phó Cục trưởng Cục Đối ngoại, Bộ Công an cho biết hơn 10 năm qua Việt Nam luôn nỗ lực triển khai hiệu quả việc bảo đảm quyền không bị tra tấn.
Hội thảo nhằm giới thiệu nội dung của Nghị định thư Istanbul: Sổ tay về điều tra và bằng chứng hiệu quả về tra tấn với sự hỗ trợ của các chuyên gia quốc tế. Đây là dịp để Việt Nam tham khảo thêm nhiều thông tin, kinh nghiệm, làm rõ các vấn đề, nội dung có liên quan, từ đó hiểu rõ hơn nội dung của Nghị định thư Istanbul, giúp cho việc nghiên cứu và nắm bắt đúng tinh thần, mục đích của các hướng dẫn, yêu cầu của nghị định thư; qua đó sẽ đưa ra những đề xuất áp dụng đúng với điều kiện, hoàn cảnh thực tế của Việt Nam đạt hiệu quả cao, góp phần thiết thực vào việc thực thi hiệu quả Công ước Chống tra tấn và các khuyến nghị của Ủy ban Công ước.
Theo bà Federica Dispenza, Trợ lý Trưởng Đại diện Thường trú, Trưởng nhóm Quản trị và Tham gia, UNDP Việt Nam, việc tiếp cận Nghị định thư Istanbul không chỉ góp phần nâng cao chất lượng, tính minh bạch và độ tin cậy của hoạt động điều tra, mà còn tăng cường bảo vệ người bị tạm giữ, tạm giam; đồng thời tạo cơ chế bảo đảm pháp lý rõ ràng cho chính các cán bộ thực thi pháp luật. Đây được xem là nền tảng quan trọng để củng cố niềm tin của xã hội đối với hệ thống tư pháp và các cơ quan thực thi pháp luật
Bà Federica Dispenza nhấn mạnh, hội thảo là một phần trong nỗ lực tổng thể nhằm bảo đảm rằng các cơ quan của Việt Nam ngày càng được trang bị tốt hơn cả về mặt kỹ thuật lẫn chiến lược để tham gia hiệu quả vào công tác ngoại giao và triển khai nhân quyền, phù hợp các ưu tiên quốc gia, lộ trình thực hiện và bối cảnh cụ thể của Việt Nam.
Nghị định thư Istanbul có mục đích thiết thực với việc đưa ra các tiêu chuẩn nghề nghiệp cho việc điều tra và lập hồ sơ hiệu quả đối với hành vi tra tấn và các hình thức đối xử hoặc trừng phạt tàn bạo khác, kết hợp chuyên môn pháp lý và y tế nhằm bảo đảm rằng chứng cứ được thu thập có độ tin cậy, nhất quán và có thể sử dụng trong khuôn khổ thủ tục tố tụng hợp pháp.
Theo Nghị định thư Istanbul, phòng ngừa và ứng phó với tra tấn không phải là nhiệm vụ của riêng một cơ quan hay một chủ thể nào. Điều này đòi hỏi cách tiếp cận toàn hệ thống và toàn xã hội, với sự tham gia của các điều tra viên, cơ quan quản lý giam giữ, cán bộ y tế, dịch vụ pháp y, kiểm sát viên, luật sư bào chữa và hệ thống tòa án - mỗi chủ thể đều thực hiện vai trò của mình trong một khuôn khổ phối hợp thống nhất.
Bà Federica Dispenza nêu rõ: “Chính ở điểm này, Nghị định thư Istanbul có sự tương thích chặt chẽ với các ưu tiên quốc gia của Việt Nam, trong đó có mục tiêu tăng cường và bảo đảm pháp quyền”.
Các phiên thảo luận tại hội thảo đã tập trung làm rõ bối cảnh hình thành, cấu trúc và các nguyên tắc cốt lõi của nghị định thư; vai trò của từng nhóm chủ thể trong phòng, chống tra tấn; cũng như kinh nghiệm quốc tế và khu vực trong việc áp dụng các tiêu chuẩn của nghị định thư.
Hội thảo là diễn đàn trao đổi cởi mở về cơ hội, thách thức và lộ trình tiếp cận phù hợp đối với Việt Nam trong thời gian tới; giúp các cơ quan chức năng, đặc biệt là lực lượng thực thi pháp luật, tư pháp và y tế, hiểu rõ hơn tinh thần, mục tiêu và các yêu cầu cốt lõi của văn kiện này, qua đó nghiên cứu khả năng vận dụng phù hợp điều kiện thực tiễn và khuôn khổ pháp luật của Việt Nam.
Đây cũng là nỗ lực của Việt Nam trong triển khai Công ước Chống tra tấn phù hợp quy chuẩn chung của Liên hợp quốc và giảm các khác biệt giữa công ước và pháp luật quốc gia.
Hai văn kiện Nghị định thư Istanbul và Kỹ thuật điều tra Méndez: Các nguyên tắc về thẩm vấn hiệu quả phục vụ điều tra và thu thập thông tin, là một trong 2 văn kiện để triển khai tốt hơn Công ước Chống tra tấn của quốc gia. Trước đó, UNDP đã hỗ trợ Bộ Công an tổ chức thành công Hội thảo giới thiệu về nguyên tắc Méndez tại Quảng Ninh với những kết quả thiết thực.
Bà Federica Dispenza đánh giá chuỗi hội thảo về Nghị định thư Istanbul và các Nguyên tắc Méndez thể hiện nỗ lực chủ động, nghiêm túc của Việt Nam trong việc tham gia tích cực vào hệ thống nhân quyền quốc tế, gắn thực hiện các cam kết quốc tế với ưu tiên quốc gia về xây dựng Nhà nước pháp quyền, bảo đảm quyền con người và quyền công dân
Phát biểu kết thúc hội thảo, đồng chí Đào Anh Tới, Phó Cục trưởng Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp, Bộ Công an khẳng định, các ý kiến chuyên môn và kinh nghiệm quốc tế thu nhận được sẽ là nguồn tham khảo quan trọng để Việt Nam tiếp tục nghiên cứu, xác định lộ trình và đề xuất khả năng áp dụng Nghị định thư Istanbul một cách phù hợp, hiệu quả; qua đó góp phần thực hiện ngày càng tốt hơn các nghĩa vụ theo Công ước Chống tra tấn và các khuyến nghị của các cơ chế nhân quyền Liên hợp quốc.
Nghị định thư Istanbul, được Liên hợp quốc công bố năm 1999, là văn kiện hướng dẫn quốc tế quan trọng về điều tra, thu thập và lập hồ sơ đối với các cáo buộc tra tấn và các hình thức đối xử tàn bạo khác. Văn kiện này đưa ra các tiêu chuẩn khoa học, pháp lý và đạo đức, kết hợp giữa chuyên môn pháp lý và y tế, nhằm bảo đảm chứng cứ được thu thập một cách độc lập, khách quan, đáng tin cậy và có thể sử dụng trong tố tụng
Dù không mang tính ràng buộc pháp lý, Nghị định thư Istanbul hiện đã được áp dụng tại hơn 100 quốc gia và được coi là công cụ thực tiễn hỗ trợ trực tiếp cho việc thực thi Điều 12 của Công ước Chống tra tấn, vốn yêu cầu các quốc gia tiến hành điều tra nhanh chóng, hiệu quả và vô tư đối với mọi cáo buộc tra tấn.
