Nơi học sinh được chạm vào văn hóa dân tộc thông qua trải nghiệm nghề truyền thống như gói bánh, làm đồ thủ công, viết thư pháp, bày mâm ngũ quả, trò chơi dân gian.
Từ bậc mầm non đến trung học cơ sở, các hoạt động trải nghiệm Tết đã trở thành điểm nhấn giáo dục giàu ý nghĩa. Ở đó, không khí xuân không đơn thuần là việc trang trí mà được thiết kế thành chuỗi hoạt động có chủ đích, mang hơi thở văn hóa, lịch sử địa phương nhằm bồi dưỡng niềm tự hào và lòng biết ơn, giúp học sinh hiểu rằng Tết Việt không chỉ là kỳ nghỉ mà còn là một phần hồn cốt dân tộc.
Tại Trường mầm non Cẩm Phúc (xã Mao Điền), Tết đến theo cách giản dị mà thân thương. Sân trường được “biến hóa” thành không gian làng quê với thúng mủng, rổ rá, lá dong, lạt giang, gạo nếp, đỗ xanh… Những em bé 4-5 tuổi trở thành “nghệ nhân nhí”, xúm xít học gói bánh chưng. Có bé đặt lá chưa ngay, có bé buộc lạt còn rất vụng, nhưng nụ cười, ánh mắt đều vui tươi, rạng rỡ.
Chị Nguyễn Thị Hà – phụ huynh có con học tại trường xúc động chia sẻ: “Con về nhà kể say sưa nào là lá dong, bánh chưng, rồi bảo "bánh này để nhớ ông bà, tổ tiên". Trước đây con chỉ nghĩ Tết là được lì xì. Giờ con hiểu Tết là sum vầy, là biết ơn". Giữa thời đại trẻ em lớn lên cùng điện thoại thông minh, những giờ trải nghiệm như thế trở thành sợi dây nối các em với hồn cốt dân tộc, với ký ức văn hóa gia đình.
Hoạt động trải nghiệm Tết tại Trường mầm non Thanh Bình (phường Lê Thanh Nghị) được tổ chức như một ngày hội lớn. Các gian hàng dựng lên gọn gàng, tái hiện chợ “Tết xưa”. Học sinh tham gia luân phiên các khu vực: Nặn tò he, làm đồ chơi dân gian, trang trí mâm cỗ, gói bánh, viết thư pháp, chơi trò truyền thống. Đáng chú ý, nhiều gian hàng được tổ chức theo hình thức gây quỹ hỗ trợ học sinh khó khăn. Bài học về sẻ chia vì thế đến rất tự nhiên. Chỉ cần tự tay bán một sản phẩm, đóng góp cho quỹ, các em đã hiểu thế nào là “Tết yêu thương”.
Trong bối cảnh nhiều trẻ thuộc lòng lời chúc trên mạng nhưng mơ hồ về ý nghĩa chiếc bánh chưng hay chữ “Lộc”, chữ “Phát”, việc bồi dưỡng lịch sử – văn hóa địa phương qua trải nghiệm Tết trở thành cách giữ gìn căn cốt văn hóa cho thế hệ trẻ. Mỗi địa phương có những nét Tết riêng: Nơi có lễ hội đình làng, nơi nổi tiếng nghề làm hương, đan lát, làm bánh truyền thống… Chính những khác biệt ấy tạo nên bản sắc mà sách giáo khoa khó truyền tải trọn vẹn nếu thiếu trải nghiệm thực tế.
Tại Trường tiểu học Tô Hiệu (phường Hải Dương), hoạt động trải nghiệm Tết được thiết kế như một chuyên đề giáo dục. Học sinh không chỉ “làm cho vui”, mà được hướng dẫn để “hiểu cho đúng”. Các em trải nghiệm nghề truyền thống địa phương từ những công đoạn đơn giản đến phức tạp, tự tay làm sản phẩm mang về gia đình. Nhà trường còn lồng ghép kỹ năng mềm như làm việc nhóm, thuyết trình, quản lý thời gian, tổ chức gian hàng. Tết vì thế trở thành bài học tổng hợp văn hóa, kỹ năng và nhân cách.
Cô Nguyễn Thị Trang, giáo viên nhà trường cho biết: “Dạy lịch sử – văn hóa địa phương nếu chỉ đọc tài liệu thì khó nhớ. Nhưng khi các con được gói bánh, chơi trò dân gian, nghe kể chuyện đình làng… sẽ nhớ rất lâu. Chúng tôi muốn các con hiểu Tết là văn hóa, là dịp biết ơn, hướng về gia đình, hàng xóm láng giềng và trân trọng lao động".
Ở Trường tiểu học Cẩm Hoàng (xã Cẩm Giang), trải nghiệm Tết mang sắc màu mộc mạc, đậm hồn quê. Các em tham gia hoạt động “Tết quê em”, tìm hiểu nghề truyền thống, làm bánh, trang trí mâm cỗ, gói quà. Nhà trường tổ chức góc “Kể chuyện Tết xưa”, là nơi phụ huynh, ông bà chia sẻ ký ức thời bao cấp: Ít bánh kẹo nhưng nhiều yêu thương; ít đồ mới nhưng đầy ắp niềm vui. Những câu chuyện ấy giúp học sinh hiểu truyền thống không xa vời, mà nằm trong ký ức mỗi gia đình.
Trong các trường trung học cơ sở, trải nghiệm Tết được tổ chức quy mô hơn. Trường trung học cơ sở Lê Quý Đôn (phường Lê Thanh Nghị) xây dựng ngày hội với chủ đề “Hương sắc ngàn năm – Tết Việt rạng ngời”, thu hút đông đảo học sinh, giáo viên và phụ huynh. Không gian trải nghiệm được thiết kế như “Tết Việt thu nhỏ” với các khu phong tục, trò chơi dân gian, ẩm thực, nghề truyền thống, trưng bày sản phẩm sáng tạo.
Em Trần Anh Tuấn cùng nhóm bạn lớp 7 cho biết, đây là lần đầu các em cảm nhận Tết sâu sắc đến vậy, không qua màn hình mà bằng trải nghiệm thật. Hiệu trưởng Lê Thị Thanh Bình chia sẻ: Mỗi hoạt động vừa là vui chơi, vừa là một lần các em được chạm vào lịch sử, vào bản sắc dân tộc. Trong nhịp sống hiện đại, học sinh càng cần nền tảng văn hóa vững chắc. Trẻ em hôm nay lớn lên trong thế giới số, tiếp cận thông tin nhanh, hình ảnh bắt mắt, xu hướng liên tục thay đổi. Song chính sự phong phú ấy cũng dễ khiến các em bị cuốn vào bề nổi, xa dần gốc rễ văn hóa.
Bằng trải nghiệm cụ thể, chân thật khi được tận tay gói bánh, tham gia trò chơi dân gian, nghe kể chuyện đình làng hay tìm hiểu nghề truyền thống, học sinh sẽ nhận ra quê hương mình có di tích, lễ hội gì, những lớp trầm tích văn hóa nào đã bồi đắp qua thời gian. Từ đó, các em hiểu nơi mình sống không chỉ là một cái tên trên bản đồ, mà là một vùng đất có lịch sử, có bản sắc, có câu chuyện riêng cần được gìn giữ.
