Báo Việt Nam Độc lập và dòng chảy 101 năm Báo chí cách mạng Việt Nam

Đây là hoạt động nhân kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam (21/6/1925-21/6/2026) và hướng tới kỷ niệm 85 năm ngày Báo Việt Nam Độc lập ra số đầu tiên (1/8/1941-1/8/2026).

Dự tọa đàm có các đồng chí Ủy viên Trung ương Đảng: Lê Quốc Minh, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam; Dương Trung Ý, Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản.

Về phía tỉnh Cao Bằng có các đồng chí: Phan Thăng An, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân tỉnh; Lê Hải Hòa, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh; Bế Thanh Tịnh, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh; Vũ Hồng Quang, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh.

Phát biểu khai mạc tọa đàm, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Cao Bằng Lê Hải Hòa nêu rõ, trong dòng chảy hơn một thế kỷ của báo chí cách mạng Việt Nam, Báo Việt Nam Độc lập có vị trí, vai trò đặc biệt. Cách đây 85 năm, sau 30 năm bôn ba tìm đường cứu nước trở về Tổ quốc, tại Pác Bó (Cao Bằng), lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã trực tiếp sáng lập và chỉ đạo xuất bản Báo Việt Nam Độc lập ngày 1/8/1941. Tờ báo in ấn giản dị, bí mật trong điều kiện vô cùng gian khó giữa núi rừng Cao Bằng nhưng đã thực hiện nhiệm vụ chính trị lớn lao truyền bá đường lối của Đảng, chủ trương của Mặt trận Việt Minh, giác ngộ cách mạng và khơi dậy tinh thần yêu nước, cổ vũ, tập hợp đoàn kết các tầng lớp nhân dân theo cách mạng đứng lên đấu tranh giải phóng dân tộc đã góp phần quan trọng làm nên thắng lợi vĩ đại Cách mạng Tháng Tám năm 1945, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa.

Lịch sử của Báo Việt Nam Độc lập (1941-1976) không chỉ là lịch sử của một tờ báo mà còn là minh chứng sinh động cho vai trò của báo chí trong việc kết nối ý Đảng với lòng dân, chuyển hóa khát vọng độc lập dân tộc thành hành động cách mạng của hàng triệu người dân. Từ Báo Thanh Niên năm 1925 đến Báo Việt Nam Độc lập năm 1941 và các thế hệ báo chí cách mạng sau này là một dòng chảy liên tục của tinh thần phụng sự Tổ quốc, phụng sự nhân dân và trách nhiệm xã hội của người làm báo.

Trong phát biểu đề dẫn tọa đàm, đồng chí Lê Quốc Minh, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam nhấn mạnh, sự ra đời Báo Việt Nam Độc Lập với số đầu tiên ra ngày 1/8/1941, mang số 101 tại Cao Bằng, trong hoàn cảnh đất nước, dân tộc ta còn ở dưới ách xâm lược của thực dân Pháp, phát xít Nhật. Tờ báo cũng được chính Bác Hồ sáng lập, trực tiếp xây dựng với nhiều vai trò mà ngày hôm nay chúng ta đã xác định là Tổng Biên tập, viết bài, vẽ một số tranh minh họa, tranh tuyên truyền, và còn tham gia in ấn, phát hành...

Cũng theo đồng chí Lê Quốc Minh, thực hiện lời dạy của các lãnh tụ phong trào cách mạng vô sản thế giới, phát huy kinh nghiệm hoạt động trong suốt 30 năm bôn ba ở nước ngoài từ năm 1911 đến 1941, trong đó báo chí chính là một vũ khí sắc bén, sau khi trở về nước tại Pắc Bó (Cao Bằng), Bác Hồ đã cho ra đời Báo Việt Nam Độc lập để tuyên truyền cách mạng, vận động quần chúng nhân dân đấu tranh đánh Pháp, đuổi Nhật, giành lấy độc lập, bình đẳng, tự do.

Từ cái nhìn có tính liên kết giữa tờ báo cách mạng những tháng ngày quyết liệt và sục sôi của 85 năm trước đến thực tiễn phát triển báo chí ngày hôm nay, đồng chí Lê Quốc Minh cho rằng, ở thời điểm hiện tại, nền báo chí cách mạng Việt Nam, đội ngũ những người làm báo Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ để vượt lên những thách thức của kỷ nguyên thế giới phẳng, của những cơn bão mạng xã hội; để thích ứng với thời đại số, không ngừng đồng hành với xã hội hiện đại; để từ đó đáp ứng kỳ vọng to lớn của Đảng và nhân dân trong sự nghiệp phát triển đất nước. Trong bối cảnh đó, nhìn lại dòng chảy báo chí nước nhà, quan sát sự ra đời và thực hiện sứ mệnh lịch sử của các tờ báo cách mạng qua mỗi chặng đường, trong đó có Báo Việt Nam Độc lập, chúng ta nhận ra nhiều kinh nghiệm quý báu mang giá trị đương đại. Ở đó có những bài học vừa cổ điển, có tính truyền thống mẫu mực, vừa mới mẻ đối với người làm báo hôm nay, thậm chí với cả công tác thông tin-truyền thông cũng như đối với cả thế hệ những người làm báo trẻ-những đại diện của đời sống công nghệ và xu thế thay đổi nhanh, thích ứng linh hoạt.

Tại buổi tọa đàm, các đại biểu tập trung thảo luận 5 nội dung trọng tâm. Đó là: Bối cảnh ra đời, vai trò và đóng góp lịch sử của Báo Việt Nam Độc lập; Bảo tồn và phát huy giá trị tờ báo gắn với địa chỉ đỏ Cao Bằng; Báo chí đồng hành cùng phát triển địa phương và truyền thông chính sách; Báo chí địa phương trong giai đoạn chuyển đổi số và sắp xếp tổ chức bộ máy; những ký ức, trải nghiệm của các thế hệ người làm báo từng gắn bó với Báo Việt Nam Độc lập.

Nội dung các tham luận tập trung đề xuất nhiều giải pháp nhằm bảo tồn, phát huy giá trị của Báo Việt Nam Độc lập gắn với Khu di tích Quốc gia đặc biệt Pác Bó; khai thác hiệu quả các giá trị lịch sử, văn hóa của báo chí cách mạng phục vụ giáo dục truyền thống, phát triển du lịch và truyền thông số. Từ cách lựa chọn đề tài, ngôn ngữ diễn đạt đến hình thức thể hiện, Báo Việt Nam Độc lập đã đặt nền móng cho phong cách báo chí Hồ Chí Minh: ngắn gọn, dễ hiểu, thiết thực và hướng tới hành động…

Phát biểu bế mạc tọa đàm, Bí thư Tỉnh ủy Cao Bằng Phan Thăng An khẳng định: Báo Việt Nam Độc lập là di sản quý báu của báo chí cách mạng Việt Nam và là niềm tự hào của quê hương cội nguồn cách mạng Cao Bằng. Những giá trị lịch sử, tư tưởng và nghề nghiệp báo chí cách mạng mà tờ báo để lại cần tiếp tục được bảo tồn, nghiên cứu và phát huy trong thời đại mới. Đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của truyền thông đa nền tảng, báo chí càng phải giữ vững bản lĩnh chính trị, thực hiện tốt vai trò định hướng dư luận, lan tỏa khát vọng phát triển đất nước, góp phần củng cố niềm tin xã hội và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Đồng chí Phan Thăng An nêu rõ, tỉnh Cao Bằng sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan báo chí, các nhà khoa học và các tổ chức chuyên môn để phát huy giá trị của Báo Việt Nam Độc lập, biến di sản báo chí cách mạng thành nguồn lực phục vụ giáo dục truyền thống, phát triển văn hóa, du lịch và khơi dậy khát vọng phát triển quê hương, đất nước.

Hơn 100 năm qua, giá trị mà Báo Việt Nam Độc lập để lại vẫn tiếp tục lan tỏa trong đời sống báo chí hôm nay tinh thần phụng sự Tổ quốc, phụng sự nhân dân và khát vọng độc lập, là sợi chỉ đỏ xuyên suốt của nền báo chí cách mạng Việt Nam hiện đại trong kỷ nguyên số hôm nay.

Theo thông tin từ Sưu tập Báo Việt Nam Độc lập (1941-1945) của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, “từ số 131 đến số 186, báo là cơ quan tuyên truyền của Liên tỉnh Hội Việt Minh Cao Bằng-Bắc Kạn. Từ số 187 đến số 235 là cơ quan tuyên truyền của Việt Minh ba tỉnh Cao-Bắc-Lạng. Báo ra 2 trang in thạch trên giấy học sinh thời đó khổ 20 x 30cm. Mỗi tháng ra 3 kỳ, mỗi kỳ in trên dưới 400 bản… Từ tháng 8/1941 đến khi Chủ tịch Hồ Chí Minh đi Trung Quốc tháng 8/1942, báo ra được trên 30 số. Sau khi Người ra nước ngoài, đồng chí Phạm Văn Đồng trực tiếp phụ trách tờ báo cho đến tháng 4/1945...”.

Một số nguồn tư liệu cũng cho biết: “Báo Việt Nam Độc lập ngừng xuất bản vào năm 1976, cùng với việc giải thể Khu tự trị Việt Bắc, với 35 năm đóng góp cho báo chí cách mạng Việt Nam”.