Tại xã biên giới Yên Khương, những ngày này, sương phủ mù các triền núi. Hơi lạnh len theo từng khe suối, bám vào mái nhà, hàng rào và những dãy chuồng trại rải rác ven bản. Nhiệt độ ban ngày tối đa 15 độ C, về đêm hạ xuống khoảng 7 độ C. Trong cái rét cắt da ban sớm, đám gia súc nép trong chuồng phủ kín bạt và phên, tránh những cơn gió lạnh.
Theo thống kê mới nhất, tổng số trâu, bò của Yên Khương là 915 con. Với người dân nơi đây, mỗi con gia súc không chỉ là tư liệu sản xuất mà còn là của để dành, là chỗ dựa cho những mùa giáp hạt. Bởi vậy, khi mùa đông đến sớm và rét sâu hơn những năm trước, nỗi lo đói rét cho đàn vật nuôi hiện rõ trên từng khuôn mặt người dân.
Trong căn chuồng nhỏ nằm bên con dốc, ông Vi Văn Thực trải thêm lớp rơm khô cho 3 con bò của gia đình. Khói bếp từ ngôi nhà sàn kế bên bay sang, quyện với hơi sương lạnh.
Ông Thực kể, trước đây gia đình quen thả rong bò trên nương, nhưng vài năm trở lại đây, rét đậm kéo dài khiến gia súc dễ suy kiệt, thậm chí chết rét nếu chủ quan.
“Giờ cứ nghe dự báo dưới 12 độ C là đưa bò về, không dám cho ra ngoài. Mất công một chút nhưng đỡ lo”, ông nói.
Cách đó không xa, ông Vi Văn Sơn cũng đang chuẩn bị thức ăn cho đàn bò. Thân cây chuối được thái nhỏ, trộn với cám và rơm khô.
“Năm nào xã cũng tuyên truyền, có khi cán bộ thú y xuống tận nơi hướng dẫn. Nhà nào cũng cố gắng làm chuồng kín, dự trữ thức ăn từ sớm”, ông Sơn chia sẻ.
Theo ông Lương Văn Tứ, Trưởng phòng Kinh tế, Ủy ban nhân dân xã Yên Khương, bài học rút ra sau nhiều mùa đông khắc nghiệt là không thể trông chờ vào may rủi thời tiết.
Xã xác định phòng chống đói rét cho gia súc là nhiệm vụ trọng tâm mỗi dịp cuối năm. Từng bản, từng hộ được rà soát số lượng đàn, hướng dẫn cụ thể biện pháp che chắn chuồng trại, dự trữ rơm rạ, ủ chua thức ăn và tiêm phòng dịch bệnh.
Tại xã Mường Lát, địa bàn rộng và địa hình chia cắt khiến công tác phòng chống đói rét cho đàn gia súc gặp nhiều khó khăn trong mùa đông.
Nhiệt độ những ngày này dao động từ 5-14 độ C, sáng sớm mặt đất lạnh cóng hơi nước. Toàn xã hiện có hơn 13.000 gia súc, phân bố rải rác tại các thôn, bản.
Ở thôn Tén Tằn, gia đình ông Hà Văn Cường đang nuôi 34 con bò. Từ đầu năm mới đến nay, gia đình liên tục giữ đàn bò gần nhà để tiện chăm sóc. Ông Cường cho biết, để chuẩn bị cho mùa đông, ông đã thu gom rơm rạ, trồng thêm cỏ, dự trữ thức ăn từ trước.
“Nuôi nhiều thì lo nhiều, không chuẩn bị kỹ là thiệt hại lớn”, ông nói. Gia đình anh Hà Thanh Toàn, với 6 con trâu và 11 con bò, cũng không giấu được nỗi vất vả trong những ngày rét đậm. “Trời lạnh quá, đêm phải ra kiểm tra chuồng mấy lần. Nhiệt độ ngày đêm chênh lệch rất nhiều. Cán bộ xã nhắc liên tục là không được để trâu bò lang thang trên núi”, anh Toàn chia sẻ.
Theo Chánh văn phòng Đảng ủy xã Mường Lát Lương Văn Hùng, trong công tác phòng chống đói rét cho trâu bò dịp đông giá, điều quan trọng nhất là nâng cao trách nhiệm của từng cấp, từng cá nhân. Xã phân công rõ thành viên ban chỉ đạo phụ trách từng bản.
Trưởng bản chịu trách nhiệm theo dõi đàn gia súc trên địa bàn, nếu để xảy ra thiệt hại do chủ quan sẽ phải báo cáo cụ thể.
Tại xã Trung Lý, một xã vùng cao biên giới khác, công tác phòng chống cũng được triển khai sớm.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Trần Văn Thắng chia sẻ, ngay từ khi có dự báo không khí lạnh tăng cường, xã đã ban hành kế hoạch cụ thể, yêu cầu các hộ chăn nuôi củng cố chuồng trại, dự trữ thức ăn và chủ động tiêm phòng cho đàn gia súc.
“Chúng tôi coi việc bảo vệ đàn vật nuôi là bảo vệ tài sản của người dân, không để bị động, bất ngờ khi rét đậm, rét hại xảy ra”, ông Thắng nhấn mạnh.
Những chuồng trại được quây kín trong mùa đông năm nay ở nhiều địa phương cho thấy một sự thay đổi rõ rệt trong cách người dân ứng phó với giá rét.
Sự chuyển biến ấy nằm trong kế hoạch phòng chống đói rét cho đàn gia súc được triển khai trên phạm vi toàn tỉnh. Thanh Hóa hiện có hơn 120.000 con trâu và gần 230.000 con bò.
Các xã, phường được yêu cầu triển khai kế hoạch phòng chống đói rét từ cuối mùa thu, tăng cường cán bộ thú y bám cơ sở, hướng dẫn người dân vệ sinh, khử trùng chuồng trại, tiêm phòng định kỳ và điều chỉnh phương thức chăn nuôi phù hợp với thời tiết.
Ông Lương Xuân Vũ, Phó Chi cục trưởng Chăn nuôi và Thú y tỉnh Thanh Hóa cho biết:
Chi cục đã chủ động tham mưu cho chính quyền địa phương trong việc bảo đảm thức ăn và phòng chống dịch bệnh cho đàn gia súc mùa đông; đồng thời, đẩy mạnh tuyên truyền để người dân đầu tư sửa chữa chuồng trại, dự trữ đủ thức ăn, tăng cường khử trùng tiêu độc, tiêm phòng vắc-xin đầy đủ.
Thực tế tại các xã vùng cao cho thấy, nơi nào chủ động chuẩn bị chuồng trại, thức ăn và phòng bệnh, nơi đó hạn chế được thiệt hại do rét đậm, rét hại.
Người dân đã dần từ bỏ thói quen thả rông, biết tận dụng phế phụ phẩm nông nghiệp, trồng ngô sinh khối, ủ chua cỏ, bổ sung thức ăn tinh và nước uống ấm cho đàn vật nuôi trong những ngày giá rét.
Mùa đông vùng biên còn kéo dài. Trong cái lạnh thấm sâu vào từng bản làng, những chuồng trại được quây kín, những bó rơm khô chất cao bên hiên nhà là cách người dân gìn giữ tài sản của mình, giữ vững sinh kế nơi phên giậu Tổ quốc.
