Mặc dù hiểm nguy, Cố Xin vẫn kiên trì bám trụ, chèo thuyền để đưa bộ đội vượt sông. Từ đây, các đoàn tiếp tục theo hướng đường 15A, qua phà Linh Cảm, Ngã ba Đồng Lộc, nối vào đường mòn Hồ Chí Minh.
Mặc cho mưa bom, bão đạn
Cố Xin tên thật là Lưu Xuân Khuồi (sinh năm 1910), vợ là Phạm Thị Diện (sinh năm 1915), có năm người con (hai gái, ba trai), dựng nhà ở cạnh bến sông Lam, xã Hưng Xuân, huyện Hưng Nguyên cũ (nay là xã Hưng Nguyên Nam). Khi đế quốc Mỹ đánh phá các tuyến giao thông trọng điểm nhằm cắt đứt tuyến đường chi viện từ miền bắc vào miền nam, vợ chồng Cố Xin được xã giao nhiệm vụ chở bộ đội vượt sông.
Không kể ngày đêm, mặc cho mưa bom bão đạn, Cố Xin luôn vững tay chèo để đưa bộ đội qua sông an toàn. Nắm được nguồn tin bộ đội qua sông ở đoạn này, địch cho máy bay tăng cường đánh phá, phá tan nhà cửa, làng mạc, làm chết nhiều dân thường.
Những tư liệu được ghi lại trong cuốn sách về lịch sử đảng bộ địa phương phần nào nói lên sự ác liệt ở bến đò nhỏ này: “Ngày 20/5/1967, một chiếc ca-nô quân đội kéo hai xà-lan vận chuyển đạn trong đêm bị trúng thủy lôi của địch chìm tại bến đò Cố Xin. Toàn bộ 800 tấn đạn cao xạ 100 ly bị nhấn chìm dưới lòng sông. Được lệnh của cấp trên, lực lượng dân quân và nhân dân địa phương tổ chức trục vớt xà-lan và số đạn nói trên. Mấy tháng liền, hàng trăm người dân tập trung từ 18 giờ tối đến 4 giờ sáng ngày hôm sau để trục vớt, đẩy xà-lan vào bờ và bốc dỡ đạn pháo, lau chùi, cất giữ vào các nhà dân. Ngày 16/6/1967, máy bay Mỹ đánh vào khu vực ga và cầu Yên Xuân làm ba người chết, đốt cháy cửa hàng mua bán xã Hưng Xuân. Ngày 4/3/1968, máy bay Mỹ đánh vào bến đò Cố Xin trong lúc nhân dân vượt sông sang vùng bên để sản xuất, làm bốn người chết, bảy người bị thương...”.
Bà Hoàng Thị Dung, nguyên Xã đội trưởng xã Hưng Xuân cũ nhớ lại, thời điểm đó, bà được giao phụ trách đưa bộ đội vượt sông. Có ngày, máy bay giặc ném bom đến ba, bốn lần.
Mặc dù vậy, cố Khuồi vẫn kiên cường, dùng bèo tây, lá cây đùng đình để ngụy trang thuyền. Ngày 19/3/1968, sau khi thuyền chở bộ đội qua sông, trên đường quay về thì máy bay Mỹ đột ngột đến dội bom, khiến cố và một người phụ chèo ngã xuống. Trận bom ấy cũng khiến vợ cố Khuồi bị thương nặng, một thời gian sau cũng qua đời.
Ngày cha mất, ông Lưu Văn Tín (sinh năm 1949, con trai cả của cố Lưu Xuân Khuồi) đang làm ở Công ty đường sông Nghệ An. Khi nhận được tin, ông trở về chăm lo cho các em và tiếp tục thay cha mình chèo thuyền chở bộ đội vượt sông.
“Khi cha mẹ mất, cuộc sống mấy anh em rất khốn khó, bơ vơ. Lúc đó, em gái tôi mới 5 tuổi phải đi ở cho nhà người ta; còn chú Tâm (ông Lưu Văn Tâm, sinh năm 1956, em trai ông Tín) sau đó cũng xin đi bộ đội để diệt giặc, trả thù cho cha mẹ”, ông Tín nghẹn ngào kể.
Cần được quan tâm đúng mức
Trải qua bao năm tháng đầy bi hùng, Bến đò Cố Xin năm xưa giờ là lạch nước nhỏ, trở thành nơi neo đậu những chiếc thuyền chài cư dân ven sông. Dù bến đò không còn hoạt động nữa, nhưng tên Bến đò Cố Xin vẫn vang vọng trong lòng người dân địa phương.
Còn về các con của vợ chồng Cố Xin, phần lớn đều sinh sống, làm ăn ở gần bến đò xưa, nơi gắn bó với cuộc đời các bậc sinh thành, và tuổi thơ đầy nhọc nhằn, lam lũ. Hiện gia đình còn lưu giữ tấm ván còn lại của chiếc thuyền bị bom đánh vỡ năm ấy. Giữa cảnh thiếu thốn thời chiến, anh em ông Tín dùng để kê chỗ nằm trong căn lều cũ.
Bến đò Cố Xin được xếp hạng Di tích lịch sử cấp tỉnh vào tháng 12/2024. Theo quyết định của Ủy ban nhân dân huyện Hưng Nguyên cũ về việc phê duyệt Quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500, Di tích Lịch sử Bến đò Cố Xin với tổng diện tích được quy hoạch gần 1.200 ha và gồm các hạng mục: Lối vào, bia dẫn tích, cây xanh, thảm cỏ, mặt nước...
Việc Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An xếp hạng Bến đò Cố Xin là Di tích lịch sử cấp tỉnh tiếp tục khẳng định giá trị lịch sử, khoa học của di tích; đồng thời, nhằm tri ân công lao to lớn của Cố Xin và nhân dân địa phương trong cuộc kháng chiến giành độc lập, tự do cho dân tộc; giáo dục truyền thống yêu nước, cách mạng hào hùng cho thế hệ trẻ.
Thế nhưng, hiện nay, ngoài tấm biển chỉ dẫn mang dòng chữ “Di tích lịch sử cấp tỉnh: Bến đò Cố Xin” được đặt ở phía ngoài con đường đê ven sông Lam, thì Di tích Bến đò Cố Xin hiện vẫn chỉ là một bãi sông nhỏ với vài bụi tre và lối xuống quanh co, trơn trượt bùn đất.
Trước thực trạng này, các con Cố Xin bày tỏ nguyện vọng các chính quyền địa phương và các đơn vị liên quan sớm đầu tư xây dựng các hạng mục của di tích. Đây cũng chính là kiến nghị của bà Nguyễn Thị Hồng, Bí thư kiêm Trưởng thôn Hưng Xuân 1 và nhân dân địa phương.
Ông Cao Anh Đức, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Hưng Nguyên Nam cho biết: Việc tôn tạo, đầu tư các hạng mục thuộc Di tích Bến đò Cố Xin được địa phương xác định là việc làm ý nghĩa, cần thiết. Tuy nhiên, bên cạnh cần giải quyết các vướng mắc liên quan đất đai, công trình trên đất, công tác đầu tư còn phụ thuộc nguồn vốn đầu tư công hằng năm.
Trong điều kiện hiện nay, xã đang ưu tiên đầu tư các công trình cấp bách hơn và các công trình xây dựng nông thôn mới. Địa phương cũng đã có những dự tính về việc triển khai các hạng mục thuộc Di tích Bến đò Cố Xin thời gian tới nhằm tôn tạo, phát huy giá trị di tích trong giáo dục truyền thống cách mạng của quê hương.
