Bảo tồn sân khấu rô-băm

Nếu như sân khấu dù-kê có cốt truyện được xây dựng trên nền nhạc hát, múa, đối thoại kết hợp diễn xuất, thì sân khấu rô-băm dùng ngôn ngữ múa để diễn tả “chuyện xưa tích cũ”, xoay quanh các câu chuyện thần thoại, truyền thuyết, lịch sử… Những điệu múa là nét độc đáo của rô-băm, loại kịch múa cổ điển sân khấu cung đình của người Khmer xưa. Nghệ sĩ rô-băm là những nông dân chân đất. Sau những đêm diễn, họ lại trở về với ruộng đồng, với bao bộn bề của cuộc sống đời thường.

Khoảng đầu thế kỷ 20 là thời hoàng kim của nghệ thuật rô-băm. Thuở ấy, sau khi thu hoạch xong vụ mùa, những “nghệ sĩ nông dân” này rủ nhau tập hợp lại, hăng hái sửa sang đạo cụ, phục trang, phông màn… để chuẩn bị các chuyến lưu diễn khắp nơi trong vùng có đông đồng bào dân tộc Khmer. Đoàn rô-băm đến đâu cũng đều được bà con Khmer đón chào nhiệt tình; các nghệ sĩ rô-băm luôn hết lòng đem tài năng của mình phục vụ bà con trong các phum, sóc. Vào những đêm trăng sáng, tại các bãi đất trống, sân chùa, tiếng trống, tiếng kèn, tiếng nhạc… của đoàn rô-băm xa xa vọng lại như thúc giục, như gọi mời. Phum sóc về đêm rộn rã tiếng nói cười, đông đảo bà con say sưa xem các đoàn rô-băm biểu diễn từ đêm này đến đêm khác.

Thuở trước, trên vùng đất Sóc Trăng có hơn năm đoàn rô-băm quần chúng. Theo thời gian, các đoàn rô-băm dần tan rã, phần vì thiếu kinh phí hoạt động, phần vì tác động của xã hội hiện đại kéo theo các phương tiện giải trí phát triển rầm rộ. Ngày nay, Sóc Trăng chỉ còn duy nhất đoàn rô-băm Ba Sak ở ấp Bưng Chông, xã Tài Văn, huyện Trần Đề đang “thoi thóp” tồn tại. “Nghiệp diễn đã ngấm vào máu của mỗi diễn viên. Dù có cực nhọc, xa xôi đến đâu, anh chị em trong đoàn vẫn đem hết khả năng diễn xuất của mình để phục vụ bà con. Những năm qua, do không có nguồn kinh phí, giới trẻ thờ ơ và người xem thưa thớt với nghệ thuật dân tộc này, khiến đoàn của chúng tôi chỉ biểu diễn cầm chừng, chờ ngày tan rã” - Trưởng Đoàn rô-băm Ba Sak Lâm Thị Hương chia sẻ.

Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Sóc Trăng Lâm Vĩnh Phương cho biết: Loại hình nghệ thuật sân khấu rô-băm của đồng bào Khmer Nam Bộ thật sự đang dần bị mai một. Hiện nay, Sóc Trăng đang làm hồ sơ khoa học đề xuất công nhận rô-băm là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Theo đó, tỉnh tiếp tục thực hiện các biện pháp hiệu quả nhằm bảo tồn loại hình nghệ thuật độc đáo này.