Bán ý tưởng có dễ?

Các tác giả có ý tưởng được mua cho biết con đường đưa ý tưởng vào cuộc sống đã được rút ngắn nhờ sự kết nối này. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều ý tưởng dù gây được sự chú ý nhưng chưa tìm được nhà đầu tư. Thách thức cho các tác giả vẫn còn ở phía trước…

Ý tưởng nào dễ bán?

Luật sư Nguyễn Văn Viễn, Viện trưởng Viện Sở hữu trí tuệ Việt Nam, cho rằng ai nghĩ ra cái gì mà người khác chưa làm tức đã sở hữu được một tài sản quý giá. Chỉ riêng tính mới lạ đã có thể khiến ý tưởng được “chộp” ngay với giá rất cao. Nhưng có lẽ đó là góc nhìn của những nhà đầu tư chịu chấp nhận rủi ro, hoặc sẽ “thắng” lớn.

Thực tế tại sàn giao dịch lại khác, việc giải đáp những thắc mắc liên quan đến giá trị thực tiễn của ý tưởng là việc... “chẳng dễ chịu” chút nào đối với các tác giả, nhất là những người quen làm việc trong môi trường kỹ thuật. Các doanh nghiệp dù đang “lùng sục” ý tưởng cũng không dễ dàng bỏ qua cho những điều mơ hồ, thiếu thuyết phục. Đơn cử như với ý tưởng sáng chế ra “dụng cụ cấy lúa thẳng lưng”, tác giả Nguyễn Thạch Lam đã phải trả lời những chất vấn về khả năng mà dụng cụ cơ giới có khối lượng xấp xỉ 20 ki lô gam có thể gây tổn thương cho cây mạ, so sánh mức hao phí so với cấy tay... Ở một giao dịch khác, anh Lê Hoài Việt-người rao bán ý tưởng chế tạo “thiết bị làm mát ô tô trong một phút” cũng gặp phải một yêu cầu “cắc cớ”, đòi hỏi phân tích về sức cạnh tranh của thiết bị này so với loại remote kích hoạt hệ thống làm mát điều khiển từ xa có thể sẽ xuất hiện nay mai...

Điều này cho thấy, phần lớn giới làm ăn xem trọng tính an toàn trong đầu tư vẫn chuộng những ý tưởng đã được chuyển hóa thành giải pháp sáng chế hoặc dự án khả thi. Dưới góc độ của nhà đầu tư tài chính, ông Trần Phương  Bình, Tổng giám đốc Ngân hàng Thương mại cổ phần Đông Á, đã khẳng định tại một diễn đàn về ý tưởng sáng tạo diễn ra gần đây rằng: “Ngân hàng không tài trợ tín dụng cho ý tưởng mà chỉ tài trợ cho những dự án cụ thể để thực hiện ý tưởng. Đó là những giải pháp được thẩm định là sẽ mang lại hiệu quả xã hội, và đương nhiên là ngân hàng có thể thu hồi vốn”. Mặt khác, đối với những giải pháp hoặc dự án có tính chất phức tạp, vấn đề mà nhà đầu tư quan tâm là tác giả có cùng với họ thực hiện ý tưởng đến nơi đến chốn không. Theo ông Nguyễn Nam Trung, Tổng giám đốc Công ty Quảng cáo sáng tạo StormEye, dự án có sự hợp tác triển khai của tác giả ý tưởng sẽ hấp dẫn đầu tư hơn là những ý tưởng được rao mua đứt bán đoạn. “Nhà đầu tư thậm chí cần sự cam kết của tác giả ý tưởng mới đồng ý bỏ tiền đầu tư”, ông Trung cho biết.

Nhu cầu khá phổ biến hiện nay của các doanh nghiệp là tìm mua các giải pháp phát triển, cải tiến công nghệ, sản phẩm trên nền tảng hoạt động sẵn có của công ty. Trên thực tế, trang web www.ytuong.com.vn sau hơn một năm hoạt động đã có hàng trăm mẩu quảng cáo rao mua ý tưởng loại này. Qua hai phiên giao dịch tại sàn vừa qua, ngoài 100 giao dịch tự do, đã có hơn chục doanh nghiệp chính thức đặt hàng với các nhà sáng tạo. Những đơn đặt hàng này khá phong phú và cụ thể như: slogan cho doanh nghiệp, dự án sản xuất laptop giá rẻ, cổng giao dịch điện tử thanh toán trên Internet qua thẻ ATM, ý tưởng mới về sản phẩm, linh kiện liên quan đến ô tô... Theo một số người đặt hàng, loại ý tưởng này vừa dễ bán vì sáng tạo theo... đơn đặt hàng, lại có giá vì chủ doanh nghiệp (cũng là người “ra đề”) rất sợ để lọt cả nhược điểm lẫn giải pháp khắc phục vào tay đối thủ. Thậm chí, nhiều doanh nghiệp đang có nhu cầu cho biết họ sẵn sàng dành những khoản tài trợ giúp tác giả triển khai giải pháp và chia sẻ lợi nhuận một khi doanh nghiệp kinh doanh thành công nhờ giải pháp đó.

Nghệ thuật rao bán và tác động của giá cả

Có thể thấy nhược điểm chung của các tác giả khi lên sàn rao bán ý tưởng là không nêu rõ được ý muốn của mình đối với nhà đầu tư cũng như những quyền lợi cho người mua nếu đầu tư vào ý tưởng. Cũng có người kêu gọi hợp tác đầu tư nhưng lại không nêu rõ đang cần thêm bao nhiêu vốn. Trong khi đó, người mua luôn muốn mọi thứ phải rõ ràng, cụ thể. Việc người lên sàn thiếu kỹ năng rao bán, thiếu sự chuẩn bị đã làm giảm đáng kể sức hấp dẫn của ý tưởng cũng như tính thuyết phục của mức giá chào bán. Có lẽ do nhiều tác giả chưa có kinh nghiệm nên phần lớn các mức giá đưa ra đều bị đánh giá “cần xem xét lại”, hoặc dừng ở mức “hẹn gặp để bàn bạc thêm”. Ngay như ý tưởng sáng chế “keo tự vá bánh xe (gắn máy) và bơm hơi tiện dụng” của tác giả Trần Dân Tiến, là ý tưởng thu hút khá nhiều người quan tâm nhưng với mức giá chào bán 800 triệu đồng, bước đầu chỉ được một doanh nghiệp đề nghị sẽ bàn thêm để mua riêng sáng chế bơm hơi tiện dụng. Hoặc mơ ước hợp tác sản xuất 1 triệu đèn mini phát hiện tiền giả với tổng vốn đầu tư dự kiến 5,5 tỷ đồng của tác giả Trần Văn Tín chỉ được quan tâm đặt hàng với số lượng vài ngàn cái. Trong khi đó, bản quyền sáng chế “thiết bị làm mát ô tô trong một phút” với giá bán đứt 15 triệu đồng đã được một doanh nghiệp nhanh chóng đặt mua ngay tại sàn sau khi nghe chào bán.

Nhìn lại một số ý tưởng giao dịch thành công vừa qua, phần lớn đều chưa có những tính toán thuyết phục về hiệu quả đầu tư, không loại trừ một số ý tưởng được mua vì sự cảm kích, vì mục đích hỗ trợ cho tác giả hoặc vì muốn góp phần thúc đẩy một loại hình giao dịch sáng tạo mới. Thực tế cho thấy người rao bán ý tưởng cần phải xuất hiện ngày càng chuyên nghiệp hơn tại các phiên giao dịch.

Tầm quan trọng của độc quyền ý tưởng

Theo các chuyên gia trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, việc công bố ý tưởng là một nghệ thuật: công bố ở đâu, khi nào, như thế nào để có thể nêu được điểm hay, điểm hấp dẫn của ý tưởng nhằm thu hút nhà đầu tư. Luật sư Nguyễn Văn Viễn từng lưu ý về tầm quan trọng của độc quyền ý tưởng rằng: “Một khi tác giả đánh mất sự độc quyền, ý tưởng sẽ bị xuống giá trầm trọng bởi nhà đầu tư không được độc quyền khai thác ý tưởng đó”.

Theo ông Viễn, kinh tế thị trường vốn rất “kỵ” hai chữ “độc quyền” nhưng sở hữu trí tuệ lại là lĩnh vực duy nhất được pháp luật bảo hộ độc quyền. Tuy nhiên, cái khó ở đây là nhà nước chỉ nhận bảo hộ các ý tưởng chưa được công bố ở bất kỳ nơi nào. Vì vậy, ông khuyến cáo các tác giả cần làm các thủ tục đăng ký bảo hộ độc quyền sáng chế, sở hữu công nghiệp hay quyền tác giả trước khi lên sàn giao dịch.

Do tình hình xử lý vi phạm quyền sở hữu trí tuệ ở Việt Nam vẫn còn quá nhiêu khê, nhiều tác giả lên sàn rao bán ý tưởng đã không thể che giấu tâm lý e ngại bị “chộp” mất bản quyền. Điều này khiến hiệu quả trình bày ý tưởng không cao, sức thuyết phục kém. Rao bán ý tưởng quả là không dễ, nhất là khi mô hình sàn giao dịch còn quá mới mẻ và hoạt động của nó mới chỉ bắt đầu.

Nghệ thuật rao bán và tác động của giá cả

Có thể thấy nhược điểm chung của các tác giả khi lên sàn rao bán ý tưởng là không nêu rõ được ý muốn của mình đối với nhà đầu tư cũng như những quyền lợi cho người mua nếu đầu tư vào ý tưởng. Cũng có người kêu gọi hợp tác đầu tư nhưng lại không nêu rõ đang cần thêm bao nhiêu vốn. Trong khi đó, người mua luôn muốn mọi thứ phải rõ ràng, cụ thể. Việc người lên sàn thiếu kỹ năng rao bán, thiếu sự chuẩn bị đã làm giảm đáng kể sức hấp dẫn của ý tưởng cũng như tính thuyết phục của mức giá chào bán. Có lẽ do nhiều tác giả chưa có kinh nghiệm nên phần lớn các mức giá đưa ra đều bị đánh giá “cần xem xét lại”, hoặc dừng ở mức “hẹn gặp để bàn bạc thêm”. Ngay như ý tưởng sáng chế “keo tự vá bánh xe (gắn máy) và bơm hơi tiện dụng” của tác giả Trần Dân Tiến, là ý tưởng thu hút khá nhiều người quan tâm nhưng với mức giá chào bán 800 triệu đồng, bước đầu chỉ được một doanh nghiệp đề nghị sẽ bàn thêm để mua riêng sáng chế bơm hơi tiện dụng. Hoặc mơ ước hợp tác sản xuất 1 triệu đèn mini phát hiện tiền giả với tổng vốn đầu tư dự kiến 5,5 tỷ đồng của tác giả Trần Văn Tín chỉ được quan tâm đặt hàng với số lượng vài ngàn cái. Trong khi đó, bản quyền sáng chế “thiết bị làm mát ô tô trong một phút” với giá bán đứt 15 triệu đồng đã được một doanh nghiệp nhanh chóng đặt mua ngay tại sàn sau khi nghe chào bán.

Nhìn lại một số ý tưởng giao dịch thành công vừa qua, phần lớn đều chưa có những tính toán thuyết phục về hiệu quả đầu tư, không loại trừ một số ý tưởng được mua vì sự cảm kích, vì mục đích hỗ trợ cho tác giả hoặc vì muốn góp phần thúc đẩy một loại hình giao dịch sáng tạo mới. Thực tế cho thấy người rao bán ý tưởng cần phải xuất hiện ngày càng chuyên nghiệp hơn tại các phiên giao dịch.

Tầm quan trọng của độc quyền ý tưởng

Theo các chuyên gia trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, việc công bố ý tưởng là một nghệ thuật: công bố ở đâu, khi nào, như thế nào để có thể nêu được điểm hay, điểm hấp dẫn của ý tưởng nhằm thu hút nhà đầu tư. Luật sư Nguyễn Văn Viễn từng lưu ý về tầm quan trọng của độc quyền ý tưởng rằng: “Một khi tác giả đánh mất sự độc quyền, ý tưởng sẽ bị xuống giá trầm trọng bởi nhà đầu tư không được độc quyền khai thác ý tưởng đó”.

Theo ông Viễn, kinh tế thị trường vốn rất “kỵ” hai chữ “độc quyền” nhưng sở hữu trí tuệ lại là lĩnh vực duy nhất được pháp luật bảo hộ độc quyền. Tuy nhiên, cái khó ở đây là nhà nước chỉ nhận bảo hộ các ý tưởng chưa được công bố ở bất kỳ nơi nào. Vì vậy, ông khuyến cáo các tác giả cần làm các thủ tục đăng ký bảo hộ độc quyền sáng chế, sở hữu công nghiệp hay quyền tác giả trước khi lên sàn giao dịch.

Do tình hình xử lý vi phạm quyền sở hữu trí tuệ ở Việt Nam vẫn còn quá nhiêu khê, nhiều tác giả lên sàn rao bán ý tưởng đã không thể che giấu tâm lý e ngại bị “chộp” mất bản quyền. Điều này khiến hiệu quả trình bày ý tưởng không cao, sức thuyết phục kém. Rao bán ý tưởng quả là không dễ, nhất là khi mô hình sàn giao dịch còn quá mới mẻ và hoạt động của nó mới chỉ bắt đầu.