Bài toán củng cố lương thực toàn cầu

Hệ thống lương thực toàn cầu đang chịu thách thức kép từ tình trạng gián đoạn chuỗi cung ứng và các hiện tượng thời tiết cực đoan. Trong bối cảnh rủi ro do biến động địa chính trị ngày càng gia tăng, việc củng cố khả năng tự chủ và nâng cao sức chống chịu của hệ thống lương thực trở thành bài toán khó mà nhiều nước cần sớm tìm được lời giải.

Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) vừa gióng lên hồi chuông cảnh báo về nguy cơ xảy ra cú sốc nghiêm trọng đối với mạng lưới nông nghiệp và lương thực toàn cầu, khi tình trạng xung đột ở Trung Đông làm gián đoạn chuỗi cung ứng và đẩy chi phí sản xuất tăng cao. Khi giá năng lượng leo thang, toàn bộ chuỗi sản xuất nông nghiệp, từ vận hành máy móc, gieo trồng đến vận chuyển nông sản đều chịu ảnh hưởng trực tiếp.

Ngoài ra, nhiều nhà máy phân bón tại vùng Vịnh, một trong những trung tâm sản xuất phân bón quan trọng hàng đầu thế giới, phải ngừng hoạt động sau khi xung đột bùng phát. Eo biển Hormuz, nơi trung chuyển khoảng 30% lượng phân bón toàn cầu, cũng bị phong tỏa khiến giá mặt hàng này tăng khoảng 50% so với thời điểm trước khi chiến sự nổ ra.

Áp lực về giá đã ảnh hưởng trực tiếp sinh kế của người nông dân, có nguy cơ gây gián đoạn chu kỳ sản xuất nông nghiệp tại nhiều nước. Theo giới chuyên gia, phân bón là vật tư đầu vào quan trọng trong sản xuất nông nghiệp, nhất là với các loại cây trồng năng suất cao như lúa mì. Khi chi phí tăng, nông dân buộc phải tính toán lại kế hoạch sản xuất, thu hẹp diện tích canh tác, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, dẫn tới năng suất sụt giảm trong vụ mùa sắp tới. Tác động từ giá phân bón tăng cao đã bắt đầu lan rộng ở nhiều vựa lương thực trên thế giới.

Tại Australia, quốc gia xuất khẩu lúa mì hàng đầu thế giới, nông dân đang cắt giảm diện tích gieo trồng trong năm nay, làm dấy lên lo ngại sản lượng thu hoạch giảm nghiêm trọng.

FAO cảnh báo cú sốc hệ thống với mạng lưới nông nghiệp và lương thực toàn cầu

27/05/2026 09:03

Tổng Giám đốc FAO Khuất Đông Ngọc cho rằng, hệ lụy từ tình trạng gián đoạn chuỗi cung ứng phân bón có thể không đến ngay lập tức, mà được cảm nhận rõ rệt vào giai đoạn thu hoạch. Khi sản lượng giảm, giá thực phẩm sẽ tăng vọt, gây sức ép lên nguồn cung lương thực toàn cầu. Các nhà phân tích cảnh báo, nếu xu hướng hiện nay tiếp diễn, một cuộc khủng hoảng lương thực toàn diện có nguy cơ bùng phát trong vòng 6 đến 12 tháng tới.

Bên cạnh thách thức từ tình trạng gián đoạn chuỗi cung ứng phân bón, hiện tượng nắng nóng cực đoan kéo dài cũng tác động nghiêm trọng đối với hệ thống lương thực toàn cầu, khi làm suy giảm năng suất cây trồng, gia tăng tỷ lệ tử vong ở vật nuôi.

Báo cáo do FAO và Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) công bố cho thấy, nguồn cung lương thực tại nhiều khu vực đang đứng trước nguy cơ sụt giảm do tần suất và cường độ các đợt nắng nóng gia tăng.

Tổng Thư ký WMO Celeste Saulo nhận định, thời tiết khắc nghiệt làm bộc lộ rõ và trầm trọng hơn điểm yếu vốn có trong hệ thống nông nghiệp. Năng suất ngô tại một số khu vực trên toàn cầu đã giảm khoảng 10%, trong khi lúa mì cũng ghi nhận mức giảm tương tự và dự tính tiếp tục giảm sút nếu nhiệt độ toàn cầu tăng quá 1,5°C.

Những xáo trộn hiện nay một lần nữa cho thấy mức độ dễ tổn thương của hệ thống lương thực toàn cầu trước cú sốc nguồn cung, khí hậu cực đoan và biến động trên thị trường quốc tế. Trong đó, những quốc gia phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu, có năng lực sản xuất nội địa hạn chế và các nước nghèo là đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề hơn cả. Để đứng vững trước biến động toàn cầu, FAO kêu gọi các nước nhanh chóng triển khai biện pháp tăng cường khả năng chống chịu của hệ thống lương thực, bao gồm xây dựng dự trữ chiến lược, đa dạng hóa nguồn cung và đầu tư vào sản xuất nông nghiệp trong nước.