Bài 2: Nâng cao năng lực quản trị địa phương

Chất lượng đội ngũ cán bộ ở cấp cơ sở chưa đồng đều, một bộ phận còn gặp khó khăn để thích ứng yêu cầu nhiệm vụ mới, nhất là trong điều hành ngân sách, quản lý đầu tư, xây dựng.

Cần tiếp tục sắp xếp, kiện toàn tổ chức bộ máy

Khi giảm tầng nấc trung gian, mở rộng phạm vi quản lý và tăng cường tính tự chủ của địa phương thì yêu cầu đặt ra về năng lực lãnh đạo, quản lý, điều hành và tổ chức thực hiện của chính quyền địa phương phải cao hơn, nhất là việc chuyển từ phương thức quản lý hành chính theo quy trình sang quản trị địa phương theo kết quả, hiệu quả đang đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ đối với đội ngũ cán bộ, công chức và toàn bộ hệ thống chính quyền địa phương.

Tuy vậy, nhiều nơi vẫn đang loay hoay tìm giải pháp hoàn thiện vị trí việc làm, cơ cấu lại đội ngũ; tình trạng chênh lệch biên chế vẫn tồn tại, nhất là thiếu nhân lực chất lượng cao, nhân lực trong các lĩnh vực đòi hỏi chuyên môn sâu, tạo ra thách thức lớn cho việc bảo đảm tính thực chất và hiệu quả của quá trình phân cấp, phân quyền.

Hệ thống quy định, hướng dẫn liên quan tổ chức bộ máy, cơ chế tài chính, quản lý tài sản công chưa được hoàn thiện đồng bộ, dẫn đến khó khăn trong tổ chức thực hiện và xử lý các tình huống phát sinh.

Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Cần Thơ Đồng Văn Thanh cho rằng: Để mô hình chính quyền địa phương hai cấp vận hành tối ưu, trở thành công cụ giải phóng nguồn lực phát triển kinh tế-xã hội, Cần Thơ xây dựng cơ chế phối hợp liên thông các lĩnh vực có tính liên ngành cao như đất đai, xây dựng, đầu tư, tài chính, môi trường. Linh hoạt tổ chức bộ máy phù hợp cho các xã, phường quy mô lớn, thay vì áp dụng cứng một khung bình quân chung; ưu tiên đào tạo, bố trí nhân lực cho các lĩnh vực "nóng" như công nghệ thông tin, đất đai, tư pháp-hộ tịch. Địa phương kiến nghị các cơ quan Trung ương xem xét điều chỉnh tăng khung số lượng chức danh lãnh đạo cấp xã đối với địa bàn trọng điểm; ban hành hướng dẫn vị trí việc làm viên chức cho các đơn vị sự nghiệp công lập cấp xã vừa hình thành và sớm liên thông các phần mềm chuyên ngành để tháo gỡ triệt để các rào cản công nghệ.

Yêu cầu cốt lõi của mô hình chính quyền địa phương hai cấp là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, phát huy tính chủ động, tự chịu trách nhiệm của địa phương, nhưng hiệu quả không chỉ phụ thuộc vào việc giao thẩm quyền mà còn ở cả khả năng bảo đảm các điều kiện thực hiện tương ứng. Thực tế vừa qua, khối lượng nhiệm vụ giao về cấp xã tăng quá nhanh (gần 1.400 nhiệm vụ) nhưng chưa đi kèm đầy đủ quy trình, phần mềm, nhân lực và kinh phí.

Khung tổ chức bộ máy cấp xã (bình quân 4,5 phòng/đơn vị hành chính theo Nghị định số 370/2025/NĐ-CP) chưa đủ linh hoạt so với các địa bàn có dân số lớn, khối lượng hồ sơ đất đai, xây dựng, tài chính phức tạp.

Nhiều ý kiến đề nghị Bộ Nội vụ tham mưu Chính phủ sửa đổi Nghị định số 370 theo hướng tăng số phòng chuyên môn cấp xã và tương đương lên năm phòng để kịp thời nâng cao chất lượng quản lý nhà nước; điều chỉnh quy định về định mức công chức cấp xã bảo đảm phù hợp tình hình thực tế. Bộ Xây dựng sớm ban hành hướng dẫn chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của ban quản lý dự án xây dựng cấp xã; các bộ: Văn hóa, Thể thao và Du lịch; Xây dựng; Nông nghiệp và Môi trường; Công thương khẩn trương có hướng dẫn chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của trung tâm cung ứng dịch vụ sự nghiệp công cấp xã.

Đối với mô hình trung tâm phục vụ hành chính công các cấp, Phó Giám đốc Sở Nội vụ tỉnh Bắc Ninh Nguyễn Văn Phương chia sẻ, việc tổ chức hiện nay thiếu thống nhất, gây khó khăn trong quản lý, vận hành và đánh giá hiệu quả. Chính phủ cần ban hành hướng dẫn tổ chức bộ máy thống nhất trên phạm vi toàn quốc, trong đó quy định cụ thể về số lượng biên chế (công chức hay viên chức), quy định thống nhất về các phòng, bộ phận chuyên môn trực thuộc, cũng như cơ chế phối hợp giữa trung tâm với các cơ quan, đơn vị liên quan trong giải quyết thủ tục hành chính.

Đại biểu Quốc hội Trần Thị Hoa Ry (Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc, Đoàn Cà Mau) và nhiều ý kiến cho rằng: Một trong những vấn đề lớn là phân cấp chưa thực chất; cụ thể, nhiều nhiệm vụ được chuyển xuống cơ sở nhưng quyền quyết định cuối cùng vẫn thuộc cấp trên. Điều này dẫn đến tình trạng “giao việc nhưng chưa giao quyền”. Như vậy, trên thực tế chỉ giảm tầng nấc mà không giảm việc, không tối ưu quy trình, ở không ít nơi đã diễn ra tình trạng chuyển áp lực từ cấp trên xuống cấp dưới, làm nghẽn hệ thống ngay tại nơi gần dân nhất.

Đề cập giải pháp giải quyết những bất cập, khó khăn, đại biểu Quốc hội Trịnh Xuân An (Đoàn Đồng Nai, Ủy viên hoạt động chuyên trách Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại) đề xuất và kiến nghị: Thời gian tới, các cơ quan có trách nhiệm nghiên cứu phân cấp, phân quyền triệt để hơn nữa cho địa phương về biên chế, thẩm quyền, ngân sách; “khoán” biên chế cho tỉnh tính theo quy mô và đặc thù; đẩy mạnh chuyển đổi số.

Phát huy đầy đủ tính hiệu quả theo mục tiêu đề ra

Ngày 19/6, Văn phòng Trung ương Đảng ban hành Thông báo số 100-TB/VPTW, thông báo kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại cuộc làm việc với Ban Chỉ đạo Trung ương về sơ kết một năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị, mô hình chính quyền ba cấp, nêu rõ: Giao Ban Tổ chức Trung ương chủ trì, phối hợp chặt chẽ với Đảng ủy Chính phủ, Đảng ủy Quốc hội, Đảng ủy Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể Trung ương, Đảng ủy các cơ quan Đảng Trung ương, Quân ủy Trung ương, Đảng ủy Công an Trung ương, các ban Đảng Trung ương, Văn phòng Trung ương Đảng, các tỉnh ủy, thành ủy tiếp tục hoàn thiện báo cáo sơ kết để trình hội nghị sơ kết toàn quốc (ngày 1/7/2026).

Việc làm rõ các nội dung gợi ý định hướng được nêu tại thông báo chính là cơ sở cốt lõi giúp mô hình phát huy đầy đủ tính hiệu quả theo mục tiêu đề ra. Qua đó giúp nhìn nhận, đánh giá sâu rộng thực trạng để bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ giữa mô hình tổ chức với hệ thống pháp luật hiện hành; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và phân định thẩm quyền theo hướng giao thực quyền nhiều hơn cho địa phương gắn với hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực, tăng cường trách nhiệm giải trình, trách nhiệm của người đứng đầu.

Vấn đề cũng sẽ được làm rõ, chính là tiếp tục rà soát, hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của từng cấp chính quyền theo hướng tinh gọn, rõ trách nhiệm, giảm tầng nấc trung gian và nâng cao tính chủ động trong quản lý, điều hành.

Đồng thời, hoàn thiện vị trí việc làm, cơ cấu lại đội ngũ cán bộ, công chức, chú trọng đổi mới tư duy quản trị theo hướng chuyển từ quản lý hành chính truyền thống sang quản trị phát triển.

Trong công tác cán bộ, tiếp tục đổi mới công tác đánh giá dựa trên kết quả thực hiện nhiệm vụ, chất lượng phục vụ và sản phẩm đầu ra; xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức có bản lĩnh, năng lực đổi mới sáng tạo, khả năng thích ứng và tinh thần trách nhiệm cao, đáp ứng yêu cầu quản trị địa phương trong giai đoạn phát triển mới.

Đại biểu Trần Thị Hoa Ry (Đoàn Cà Mau) và đông đảo cử tri, các đại biểu Quốc hội rất quan tâm đến vấn đề - Đó là tình trạng các cán bộ cấp xã đang phải làm nhiều việc cùng lúc sau tinh gọn; đề nghị giám sát toàn diện mô hình hai cấp để tháo gỡ vướng mắc, cải thiện đời sống cán bộ cơ sở và phân cấp thực chất. Vấn đề này đã được nêu trong báo cáo tổng hợp ý kiến cử tri của Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tại các diễn đàn của Quốc hội, phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, trong đó kiến nghị Đảng và Nhà nước quan tâm chỉ đạo tháo gỡ khó khăn khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đồng thời xem xét chính sách đối với cán bộ, công chức cấp cơ sở và người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố...

Từ những yêu cầu thực tiễn được phản ánh từ địa phương, theo Thứ trưởng Bộ Nội vụ Vũ Chiến Thắng, một nhiệm vụ quan trọng là tiếp tục nâng cao chất lượng dữ liệu theo nguyên tắc “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”; từng bước chuyển từ phương thức quản lý dựa trên hồ sơ, giấy tờ sang quản trị dựa trên dữ liệu và bằng chứng; nâng cao năng lực dự báo, giám sát, điều hành và ra quyết định của chính quyền địa phương.

Các nguồn lực bảo đảm cho vận hành hiệu quả mô hình chính quyền địa phương hai cấp cũng không thể thiếu, nhất là điều kiện về nguồn lực tài chính, nhân lực, cơ sở vật chất, hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng số; gắn trách nhiệm với quyền hạn và kết quả thực hiện nhiệm vụ. Cần có cơ chế hỗ trợ phù hợp các địa phương còn khó khăn, nhất là vùng miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo nhằm bảo đảm sự phát triển hài hòa, thu hẹp khoảng cách về năng lực quản trị và chất lượng cung ứng dịch vụ công giữa các địa phương.