Một Cộng đồng ASEAN đoàn kết, tự cường sẽ đóng góp tích cực vào việc định hình hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển cho khu vực châu Á và toàn thế giới.
Chủ động ứng phó các cú sốc toàn cầu là nội dung được tập trung bàn thảo tại nhiều hội nghị lớn của ASEAN trong thời gian qua, như Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 48 tại Cebu, Philippines; Diễn đàn Tương lai ASEAN lần thứ 3 tại Hà Nội… Vấn đề này được ASEAN quan tâm trong bối cảnh Hiệp hội đang đối mặt những thách thức đa tầng, đan xen. Thị trường năng lượng toàn cầu bước vào giai đoạn bất ổn nghiêm trọng do ảnh hưởng của cuộc xung đột tại Trung Đông, nơi thời gian qua chứng kiến xu hướng năng lượng trở thành một công cụ quan trọng để gây sức ép trong các cuộc cạnh tranh, đối đầu. Sự biến động giá năng lượng và gián đoạn chuỗi cung ứng đẩy nền kinh tế khu vực trước nhiều rủi ro.
Như các khu vực khác, Đông Nam Á cũng phải đối phó các thách thức an ninh phi truyền thống, như sự gia tăng tình trạng biến đổi khí hậu, các hình thái thời tiết cực đoan, tội phạm mạng, sự nổi lên của các công nghệ mới… Bên cạnh đó, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn cũng là một thách thức với ASEAN. Nằm ở vị trí trung tâm của khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương rộng lớn, ASEAN có vai trò quan trọng đối với chuỗi cung ứng toàn cầu. Vị trí địa lý này khiến các nước ASEAN đứng trước không ít áp lực trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị ngày càng gay gắt.
Trước nhiều thách thức, hàng loạt biện pháp đã được các nước trao đổi và thống nhất để tăng cường sức chống chịu như thúc đẩy vận hành Mạng lưới điện ASEAN, hướng tới sớm phê chuẩn Hiệp định khung ASEAN về an ninh dầu khí, thúc đẩy phê chuẩn nhanh Nghị định thư nâng cấp Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN (ATIGA 2.0).
Phát biểu tại Diễn đàn Tương lai ASEAN lần thứ 3, Thủ tướng Lào Sonexay Siphandone kêu gọi khu vực chủ động nâng cao năng lực tự cường để thích ứng kịp thời các xu hướng mới, nhất là trong bối cảnh công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi một cách sâu sắc cách thức sống và làm việc của người dân cũng như quỹ đạo phát triển của các quốc gia. ASEAN cũng chú trọng gắn kết với các đối tác bên ngoài, mở rộng hợp tác về kinh tế số, chuyển đổi xanh, tự cường chuỗi cung ứng.
Năm 2026 có ý nghĩa quan trọng với ASEAN bởi đây là năm đầu tiên triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045. Việc đảm nhận cương vị Chủ tịch ASEAN năm 2026 trong bối cảnh môi trường quốc tế tiềm ẩn những diễn biến phức tạp và khó lường, nhất là những tác động từ cuộc xung đột tại Trung Đông đối với an ninh, kinh tế khu vực là “bài kiểm tra” về năng lực chèo lái, dẫn dắt và gắn kết nội khối của Philippines.
Tổng thống Philippines Ferdinand Romualdez Marcos Jr., Chủ tịch ASEAN năm 2026 nêu rõ, những khó khăn hiện nay không làm chia rẽ ASEAN mà trở thành động lực để các nước thành viên tăng cường phối hợp, lắng nghe và hành động hiệu quả hơn, đồng thời duy trì tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN.
Trong khi đó, Thủ tướng Timor Leste Xanana Gusmao nhấn mạnh, giữa bối cảnh thế giới bị bủa vây bởi xung đột, căng thẳng địa chính trị, thách thức đối với luật pháp quốc tế và sự phát triển vũ bão của AI, ASEAN tiếp tục là một hình mẫu chuẩn mực về khả năng đối thoại, tinh thần hợp tác và sự dung hòa khác biệt. Timor Leste cam kết sẵn sàng học hỏi kinh nghiệm để cùng các nước ASEAN xây dựng một khu vực tự cường và thịnh vượng.
Lịch sử gần 60 năm tồn tại cho thấy, không ít lần “con tàu” ASEAN thành công vượt qua những cơn sóng dữ. Bước vào một giai đoạn phát triển mới với nhiều biến động của tình hình khu vực và quốc tế, các nước thành viên ASEAN tiếp tục nêu cao tinh thần đoàn kết, sẵn sàng đón nhận các cơ hội và chủ động ứng phó thách thức, tiếp tục lan tỏa những câu chuyện thành công về phát triển và hội nhập khu vực.
