Đây là những vấn đề trọng tâm được các nhà quản lý, chuyên gia và doanh nghiệp trao đổi tại Hội thảo “An ninh năng lượng cho chuyển đổi xanh trong kỷ nguyên số”, tổ chức ngày 23/10 tại Hà Nội.
Ngày 23/10, tại Hà Nội, Tạp chí điện tử An ninh mạng Việt Nam tổ chức Hội thảo “An ninh năng lượng cho chuyển đổi xanh trong kỷ nguyên số”, dưới sự chỉ đạo của Cục An ninh mạng (A05), Bộ Công an, với sự đồng hành của Tổng công ty Khí Việt Nam (PV GAS) trong vai trò đối tác chiến lược.
Hội thảo tập trung thảo luận những thách thức đối với an ninh năng lượng, giải pháp đa dạng hóa nguồn cung, bảo vệ hạ tầng trọng yếu và ứng dụng công nghệ số nhằm nâng cao hiệu quả vận hành, tăng cường năng lực quản trị rủi ro.
Với thông điệp “Dữ liệu tin cậy, vận hành an toàn, nguồn cung liên tục”, hội thảo khẳng định mối liên hệ ngày càng chặt chẽ giữa an ninh mạng và an ninh năng lượng, hướng tới xây dựng hệ thống năng lượng an toàn, có khả năng chống chịu, phục vụ chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển kinh tế bền vững.
Chủ động bảo vệ hạ tầng năng lượng trọng yếu
Phát biểu khai mạc, ông Vũ Duy Hiền, Phó Tổng Thư ký, Chánh Văn phòng Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, nhấn mạnh chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đang tạo ra những thay đổi sâu sắc trong nền kinh tế, mở ra nhiều cơ hội nhưng đồng thời đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa các lĩnh vực.
Theo ông, năng lượng có mối liên hệ mật thiết với nhiều ngành kinh tế. Vì vậy, hội thảo là dịp để cơ quan quản lý, doanh nghiệp năng lượng, giới chuyên gia và cộng đồng công nghệ gặp gỡ, chia sẻ kinh nghiệm, tìm kiếm những hướng hợp tác phù hợp.
Doanh nghiệp năng lượng hiểu rõ yêu cầu sản xuất, kinh doanh và vận hành; các đơn vị công nghệ có thế mạnh nghiên cứu, phát triển và ứng dụng giải pháp; trong khi cơ quan quản lý cùng các tổ chức chuyên môn đóng vai trò định hướng, hỗ trợ và thúc đẩy phối hợp.
Khi các nguồn lực này được kết nối hiệu quả, những trao đổi có thể vượt ra ngoài việc chia sẻ thông tin, hướng tới giải quyết các nhu cầu cụ thể của doanh nghiệp.
Ông Vũ Duy Hiền cho rằng, kết nối không đơn thuần là tạo cơ hội để các bên gặp nhau, mà quan trọng hơn là giúp doanh nghiệp hiểu rõ nhu cầu của nhau, giúp các đơn vị công nghệ tiếp cận bài toán thực tế và tạo điều kiện để những giải pháp phù hợp được chia sẻ rộng rãi.
Với vai trò kết nối cộng đồng doanh nghiệp và chuyên gia an ninh mạng, Hiệp hội An ninh mạng quốc gia mong muốn mở rộng hợp tác với các ngành kinh tế trọng điểm, trong đó có năng lượng.
Ông cũng đánh giá cao vai trò của truyền thông chuyên ngành trong việc tạo diễn đàn trao đổi, kết nối các bên liên quan và thúc đẩy hợp tác sau hội thảo.
Theo ông, giá trị của một diễn đàn không chỉ nằm ở số lượng đại biểu hay các nội dung được trình bày, mà còn ở những mối liên hệ được hình thành và hiệu quả hợp tác có thể tiếp tục phát huy trong thực tiễn.
Phát biểu tại hội thảo, Thượng tá Triệu Mạnh Tùng, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng (A05), Bộ Công an, nhấn mạnh, hạ tầng năng lượng là một trong những hạ tầng đặc biệt quan trọng, có thể trở thành mục tiêu trong các cuộc xung đột.
Nếu hệ thống năng lượng bị tê liệt, nhiều lĩnh vực khác có thể bị ảnh hưởng, từ thông tin liên lạc đến hoạt động điều khiển, giám sát và vận hành.
Theo Thượng tá Triệu Mạnh Tùng, nguy cơ tấn công mạng vào hạ tầng trọng yếu đã trở thành thách thức hiện hữu, đòi hỏi doanh nghiệp phải chủ động nhận diện rủi ro, xác định hệ thống cần ưu tiên bảo vệ và triển khai các biện pháp phòng ngừa phù hợp.
Ông đề nghị các đơn vị nâng cao năng lực giám sát, ứng phó và khôi phục sau sự cố; đồng thời tăng cường phối hợp với cơ quan chức năng và tổ chức chuyên môn.
Đặc biệt, các hệ thống công nghệ thông tin (IT), công nghệ vận hành công nghiệp (OT) và dữ liệu cần được bảo vệ phù hợp với đặc thù từng hệ thống, ngay từ giai đoạn đầu tư, thiết kế đến tổ chức vận hành.
Từ bảo đảm nguồn cung đến nâng cao khả năng chống chịu
Trong tham luận “Năng lượng trong giai đoạn phát triển mới của kinh tế Việt Nam”, TS Nguyễn Huy Hoạch, đại diện Hiệp hội Năng lượng Việt Nam, cho rằng, vai trò của năng lượng đối với nền kinh tế đang có những thay đổi quan trọng.
Sự phát triển của kinh tế số, trí tuệ nhân tạo, trung tâm dữ liệu và công nghiệp công nghệ cao đặt ra yêu cầu ngày càng lớn về tính liên tục, độ tin cậy và chất lượng nguồn cung.
Theo chuyên gia, đối với các doanh nghiệp công nghệ cao, giá điện là yếu tố quan trọng nhưng sự ổn định của nguồn cung có ý nghĩa đặc biệt. Vì vậy, bảo đảm an ninh năng lượng không chỉ là có đủ điện, đủ nhiên liệu, mà còn phải cung cấp đúng nơi, đúng thời điểm, với chất lượng và chi phí phù hợp.
Trong khi đó, hệ thống năng lượng phải đối mặt với những nguy cơ ngày càng phức tạp. Biến đổi khí hậu có thể gây hạn hán, ảnh hưởng đến thủy điện; nắng nóng cực đoan làm gia tăng phụ tải; biến động địa chính trị tác động đến thị trường nhiên liệu và chuỗi cung ứng. Quá trình số hóa cũng mở rộng nguy cơ tấn công mạng vào hệ thống điều khiển và dữ liệu vận hành.
Tiến sĩ Nguyễn Huy Hoạch đề xuất bốn nhóm giải pháp: đa dạng hóa nguồn cung; nâng cao năng lực dự phòng, phục hồi; tăng hiệu quả sử dụng năng lượng; và bảo vệ hạ tầng số, dữ liệu.
Theo đó, dự phòng không chỉ là công suất nguồn điện mà còn bao gồm nhiên liệu, thiết bị, hạ tầng truyền tải, dữ liệu sao lưu, hệ thống điều khiển và nhân lực ứng phó.
Đồng thời, sử dụng năng lượng hiệu quả cần được xem như một nguồn lực quan trọng, bởi mỗi đơn vị năng lượng tiết kiệm được đều góp phần giảm chi phí, hạn chế phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài và hỗ trợ phát triển bền vững.
Ở góc độ an ninh phi truyền thống, tham luận của nhóm tác giả thuộc Viện An ninh phi truyền thống, Đại học Quốc gia Hà Nội, do Thạc sĩ Lưu Văn Vinh trình bày, nhấn mạnh năng lượng là hạ tầng nền tảng của nhiều hạ tầng khác.
Một sự gián đoạn năng lượng có thể ảnh hưởng dây chuyền đến sản xuất, y tế, giao thông, thông tin liên lạc và các dịch vụ thiết yếu.
Vì vậy, an ninh năng lượng cần được đặt trong tổng thể quản trị an ninh quốc gia, với sự tham gia của cơ quan quản lý, doanh nghiệp, lực lượng bảo vệ, chính quyền địa phương và cộng đồng.
Nhóm tác giả đề xuất tăng cường cảnh báo sớm bằng dữ liệu và AI, đa dạng hóa nguồn cung, công nghệ, phát triển các biện pháp bảo vệ nhiều lớp và nâng cao năng lực chống chịu tại địa phương.
Đáng chú ý, việc phát triển nguồn năng lượng phân tán, hệ thống lưu trữ và lưới điện quy mô nhỏ có khả năng vận hành độc lập được xem là giải pháp góp phần duy trì hoạt động của bệnh viện, trung tâm dữ liệu và các dịch vụ thiết yếu khi hệ thống điện lớn gặp sự cố.
Bảo đảm an ninh năng lượng trong giai đoạn mới
Tại hội thảo, ông Hồ Diên Vượng, Phó Giám đốc Chi nhánh Kinh doanh LNG, đại diện Tổng công ty Khí Việt Nam (PV GAS) trình bày về giải pháp đa dạng hóa nguồn cung LNG nhằm bảo đảm an ninh năng lượng và phục vụ chuyển dịch năng lượng.
Là đơn vị thành viên của Tập đoàn Công nghiệp-Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam), PV GAS tham gia phát triển chuỗi giá trị khí từ thu gom, vận chuyển, chế biến, tàng trữ đến kinh doanh các sản phẩm khí, đồng thời đầu tư phát triển hạ tầng LNG nhằm đáp ứng nhu cầu năng lượng cho sản xuất điện và công nghiệp.
Cùng với phát triển nguồn cung, yêu cầu bảo đảm an toàn hệ thống công nghệ và dữ liệu vận hành ngày càng trở nên cấp thiết.
Trong tham luận về bảo vệ hệ thống IT/OT ngành năng lượng, ông Nguyễn Trung Nghĩa, chuyên gia tư vấn an ninh mạng của Công ty cổ phần Công nghệ An ninh mạng quốc gia Việt Nam (NCS), cho rằng một sự cố an ninh mạng có thể tác động trực tiếp đến sản xuất, chất lượng dịch vụ và an toàn vận hành.
Khác với môi trường công nghệ thông tin thông thường, nhiều hệ thống điều khiển công nghiệp phải duy trì hoạt động liên tục, khó dừng để cập nhật phần mềm hoặc xử lý lỗ hổng bảo mật.
Trong một nhà máy có thể tồn tại nhiều thế hệ thiết bị và công nghệ của các nhà cung cấp khác nhau. Các kết nối giữa mạng IT và OT, cùng hoạt động truy cập từ xa của nhà thầu, cũng làm gia tăng yêu cầu kiểm soát an toàn.
Để giải quyết những thách thức này, NCS đề xuất mô hình bảo vệ gồm bốn lớp năng lực: nhận diện, quản lý tài sản; bảo vệ và phát hiện mối đe dọa; giám sát, điều phối xử lý; và tổ chức nguồn lực phối hợp ứng phó.
Doanh nghiệp cần kiểm soát quyền truy cập, giám sát thay đổi cấu hình hệ thống điều khiển, xây dựng phương án sao lưu, phục hồi và diễn tập ứng phó sự cố.
Theo chuyên gia, điều quan trọng là các giải pháp an ninh mạng phải phù hợp với điều kiện vận hành thực tế, bảo đảm phát hiện sớm nguy cơ nhưng không làm gián đoạn hoạt động sản xuất.
Bên cạnh đó, hội thảo cũng đề cập khả năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo để tối ưu sử dụng năng lượng, hỗ trợ quản trị phát thải, gắn với yêu cầu bảo đảm chất lượng và tính toàn vẹn của dữ liệu.
Các nội dung trao đổi cho thấy bảo đảm an ninh năng lượng trong giai đoạn mới đòi hỏi cách tiếp cận toàn diện, kết hợp giữa đa dạng hóa nguồn cung, sử dụng năng lượng hiệu quả, bảo vệ hạ tầng trọng yếu và nâng cao khả năng ứng phó, phục hồi.
