Nghệ thuật sân khấu truyền thống
Nghệ thuật sân khấu truyền thống Nhật Bản nổi bật nhất là Kịch Noh, Kịch Kabu-ki - nghệ thuật hát múa và Múa rối Bunraku. Ðây là hai thể loại sân khấu đặc biệt, được UNESCO công nhận là "Di sản văn hóa phi vật thể và truyền khẩu nhân loại" Kịch Noh có từ thế kỷ 14, là gốc của nhiều loại hình nghệ thuật đại chúng, dân gian và cung đình. Kịch Noh là một "mẫu" cho nền mỹ học truyền thống của Nhật Bản.
Ðây là một hình thức biểu diễn trên sân khấu thiết kế giản đơn, đạo cụ thường là chiếc quạt, mặt nạ với tên gọi theo cảm xúc của mặt nạ được thể hiện, âm nhạc dân gian với nhạc cụ truyền thống, lời là những câu thơ thất - ngũ, ít câu, ít chữ, nhưng nhiều ẩn ý. Những vở nổi tiếng như: Phu nhân Aoi, Chiếc trống đỏ tươi, Áo khoác lông chim, Vương miện, Gió rừng thông...
Kịch Kabuki có từ năm 1603, gồm ba thể loại: chuyện lịch sử, chuyện đời và múa (shosagoto), kịch thường có độ dài từ 2 - 5 giờ, sân khấu biểu diễn có ở gần khắp các thành phố lớn như: Fukuoka, Kyoto, Nagoya, Osaka, Tokyo, Kyana... Các vở kịch Kabuki nổi tiếng đã có từ bốn thế kỷ nay: Kho báu của trung thần, Yoshitshune và ngàn cây hoa anh đào, Suganara và những bút tích truyền lại...
Nói tới nước Nhật Bản là nghĩ ngay tới truyền thống tinh thần samurai, tinh thần võ sĩ đạo trở thành văn hóa samurai đặc trưng của người Nhật Bản. Trà đạo, một nét tinh hoa văn hóa cốt cách người Nhật Bản, thể hiện qua những kiểu pha trà, uống trà... mang đến nhiều triết lý cuộc sống mà ngày nay ảnh hưởng không ít đến các nền văn hóa khác trên thế giới.
Nghệ thuật xếp giấy Origami, từ những mảnh giấy nhỏ xếp thành vạn vật, làm say mê không chỉ người Nhật Bản mà đã trở thành niềm say mê của rất nhiều người trên thế giới, lập thành hội, câu lạc bộ khắp nơi. Nghệ thuật cắm hoa Ikebana, với ý nghĩa Thiên - Ðịa - Nhân, tạo ra muôn vàn kiểu dáng trình bày hoa thành những tác phẩm nghệ thuật bằng hoa, lá tuyệt mỹ.
Ðặc biệt là nghệ thuật Bonsai, uốn cây cổ thụ theo nhiều hình thể với một diện tích "siêu" nhỏ. Ðây là một kiểu "chơi" mang nhiều tính cách phương Ðông tổng hợp, theo dáng thế của cây: chokkan - thẳng đứng, moiyogi - phóng khoáng, shakan - nghiêng, kengai - thác đổ, sekijoju - rễ phủ trên đá, hokidachi - chổi, ikadabuki - song thụ tam thụ... Nghệ thuật Bonsai cũng trở nên thịnh hành trên thế giới, phát triển ở nhiều nước châu Á.
Từ nghệ thuật vẽ tranh truyền thống có tuổi hàng nghìn năm, được tiếp nối sang tới thế kỷ 21, Nhật Bản đã làm giới trẻ từ Á sang Âu mê say với các tranh truyện Anime - Manga, họ ăn, mặc, bắt chước các nhân vật trong truyện tạo thành một trào lưu văn hóa Anime, một kiểu thời trang Manga.
Các lễ hội trong năm
Ở Nhật Bản, mỗi mùa đều có những lễ hội khác nhau, mang đậm bản sắc văn hóa và tín ngưỡng của mỗi vùng. "Hatsumode" là dịp đầu tiên đến đền chùa để cầu nguyện cho sức khỏe, cũng như mong ước những điều may mắn sẽ đến trong năm mới. Những đền chùa nổi tiếng đều chật ních người trong buổi "hatsumode" này, cũng như trong những ngày đầu tiên của năm.
Ngày 3 tháng 2 hằng năm là lễ "setsubun", nghĩa là ngày kết thúc mùa đông lạnh giá, tính theo lịch âm. Người Nhật Bản thường mua đậu tương rang và vãi quanh nhà để xua đuổi ma quỷ và đọc "oni wa soko, fuku wa uchi" (tạm dịch: Ðiều không may thì ra ngoài, hạnh phúc thì vào trong nhà).
Hanami - Lễ hội ngắm hoa anh đào, từ tháng 3 đến tháng 5 hằng năm, mùa hoa anh đào nở, hoa anh đào cũng là biểu tượng của nước Nhật Bản.
Hanami - tiếng Nhật có nghĩa là ngắm hoa (hana=hoa; mi = ngắm) - là một lễ hội truyền thống của xứ sở thần mặt trời khi mùa hoa anh đào đến (cuối tháng 3 đến đầu tháng 4). Hanami cũng là dịp để mọi người vui chơi (các công ty thì xem đây như cơ hội để đồng nghiệp giao lưu, sinh hoạt). Ngày này, người dân kéo đến uống rượu, ca hát, chụp ảnh... Trong bữa tiệc này, những thức ăn như bánh snack, rượu sake và những thức uống khác đều được sử dụng. Và vì thế, giống như lễ hội beer ở Ðức (tháng 10 hằng năm) chung quanh các nơi ngắm hoa sẽ có rất nhiều nhà vệ sinh công cộng.
Trước khi mùa hè bắt đầu, những lễ hội được tổ chức ven sông được gọi là "kawabiraki", và thường bắn pháo hoa "hanabi - taikai". Người Nhật Bản thường mặt áo kimono mùa hè "yukata" khi tham gia lễ hội. Ngày 7-7 hằng năm có lễ hội "tanabata" - Lễ hội ngắm sao hay lễ hội vợ chồng chàng Ngâu. Trẻ em Nhật tin rằng những điều ước của mình sẽ trở thành hiện thực nếu viết những lời ước trên những tờ giấy sặc sỡ "tanzaku" và treo lên những cành tre trong dịp này.
Obon - Lễ Phật, ngày 13-16-8, với người Nhật Bản, đạo Phật có ý nghĩa rất quan trọng, lễ Phật cầu nguyện cho bình yên, an lạc trong cuộc sống. Ngoài ra Nhật Bản còn có Lễ hội gọi là Tuần lễ vàng, vào cuối tháng 4, đầu tháng 5, đây là tuần lễ có ngày sinh nhật của mấy triều Nhật hoàng, là ngày Hiến pháp Nhật Bản được ban hành... Là tuần lễ cầu cho quốc thái dân an.
Trên đây là một số lễ hội tiêu biểu cho nhiều vùng tại đất nước mặt trời mọc, tuy nhiên có hàng nghìn lễ hội khác nhau được tổ chức hằng năm, tùy theo phong tục truyền thống của mỗi địa phương, mà bạn có thể thấy ở ngay gần nơi mình đang sống và làm việc. Thí dụ có những lễ hội nhảy múa "bon-odori", mà bạn có thể tham gia cùng với mọi người nhảy trong một vòng tròn, nhịp nhàng với điệu nhạc dân ca "min-yo".
Nhật Bản là quốc gia có sự phát triển nhanh chóng, từ một nước nghèo những năm sau chiến tranh thế giới thứ 2, trong vòng chưa tới 30 năm, Nhật Bản đã trở thành một cường quốc về kinh tế, khoa học kỹ thuật. Những thay đổi cuộc sống do sự giàu có mang lại vẫn không làm những nét văn hóa truyền thống của Nhật Bản bị mất đi, mà ngược lại còn được trân trọng lưu giữ, bảo tồn, phát triển như báu vật thời gian, di sản nhân loại.
