Ngày 7/9/2011, Natcom chính thức kinh doanh tại một quốc gia vừa trải qua thảm họa động đất tàn khốc. Sau 15 năm, doanh nghiệp hiện chiếm 53% thị phần di động, vận hành hơn 2.800 trạm phát sóng và khoảng 4.500 km cáp quang. Theo Viettel Global, hệ thống của Natcom đóng góp khoảng 90% hạ tầng cáp quang Haiti. Dự án cũng đã hoàn vốn.
Những con số ấy cho thấy Natcom đã đi từ vị thế người đến sau thành nhà mạng dẫn đầu. Nhưng “hoa nở trong đá” không chỉ là câu chuyện về thị phần. Trong điều kiện tưởng như chỉ đủ sức tồn tại, doanh nghiệp vẫn mở ra những năng lực mới cho mình và cho xã hội Haiti.
Mầm xanh từ một quyết định không rời đi
Điểm khởi đầu của Natcom tại Haiti đã mang trong nó một nghịch lý. Chỉ ba ngày sau trận động đất năm 2010, khi Port-au-Prince bị tàn phá nặng nề và tương lai của dự án trở nên mờ mịt, Viettel vẫn quyết định quay lại, tiếp tục cam kết đầu tư.
Từ điểm xuất phát ấy, những người Natcom vừa dựng mạng, kéo cáp, xây trạm, vừa học cách vận hành doanh nghiệp giữa thiên tai, dịch bệnh, thiếu điện, thiếu nhiên liệu và bất ổn xã hội.
Những năm gần đây, khi an ninh xấu đi, nhiều cán bộ người Việt phải chuyển về sinh hoạt và làm việc tập trung tại trụ sở. Doanh nghiệp phải dự phòng nhiên liệu, nguồn điện, đường truyền và tìm các tuyến di chuyển an toàn để duy trì hoạt động.
Trong hoàn cảnh đó, viễn thông không còn đơn thuần là một dịch vụ. Khi nhiều con đường bị chia cắt, kết nối trở thành một trong số ít “con đường” vẫn đưa được thông tin đi qua. Mỗi trạm phát sóng còn hoạt động, mỗi tuyến cáp được khôi phục cũng giúp đời sống xã hội tiếp tục vận hành.
Sự bám trụ ấy tạo nên một quan hệ đặc biệt với cộng đồng. Người dân chỉ cho đội kỹ thuật những tuyến đường an toàn; ở chiều ngược lại, Natcom đưa internet, thiết bị và điện mặt trời tới trường học, đồng thời hỗ trợ người dân trong những giai đoạn khó khăn.
Những “mầm xanh” đầu tiên của Natcom vì thế không chỉ mọc lên từ cột trạm hay những tuyến cáp quang. Chúng lớn lên từ việc doanh nghiệp không rời đi khi thị trường khó khăn nhất, và từ niềm tin được bồi đắp giữa những con người cùng cần đến nhau.
Khi mỗi kết nối nở thêm một giá trị mới
Khi Natcom đã đạt quy mô lớn, động lực tăng trưởng không thể chỉ dựa vào việc có thêm thuê bao. Câu hỏi mới là mỗi kết nối có thể tạo thêm bao nhiêu giá trị cho người dân, doanh nghiệp và Chính phủ Haiti.
5G xuất hiện trong bối cảnh ấy. Theo Tổng Giám đốc Natcom Nguyễn Công Thắng, tại những khu vực có mật độ sử dụng cao, mở rộng 4G theo cách truyền thống sẽ ngày càng khó giải quyết nhu cầu dung lượng. Natcom phải chuẩn bị thêm năng lực mạng cho nhiều năm tới.
“5G không bắt đầu từ trạm 5G. Nó bắt đầu từ việc chuẩn bị một mạng lưới đủ tốt để 5G có thể phát huy hiệu quả”, ông Thắng nói.
Trước mắt, 5G giúp nâng năng lực mạng. Nhưng giá trị lâu dài sẽ được quyết định bởi những sản phẩm và dịch vụ phát triển trên hạ tầng mới. Nếu giai đoạn trước là “làm thế nào để có thêm kết nối”, thì giai đoạn mới là biến kết nối thành công cụ phục vụ đời sống và tạo thêm cơ hội kinh tế.
NatCash và NatTransfer đang cho thấy hướng đi đó rõ hơn.
NatCash bước vào một thị trường mà các đối thủ đã có nhiều năm hoạt động. Đến nay, ví điện tử này có hơn 2,5 triệu người dùng và đạt 51% thị phần năm 2025. Phía sau đó là gần 5 triệu thuê bao viễn thông, hơn 60.000 đại lý và năng lực công nghệ từ core ví, eKYC đến AML, phát hiện gian lận.
Nhưng tài chính số buộc Natcom học một cách kinh doanh khác. Khi tiền đi qua hệ thống, khách hàng cần nhiều hơn đường truyền ổn định. Giao dịch phải an toàn, nạp rút thuận tiện và số dư được bảo vệ.
Đổi lại, chiếc điện thoại không còn chỉ dùng để gọi điện hay truy cập internet. Người dân có thể chuyển tiền, thanh toán, nhận lương, trợ cấp hoặc kiều hối. Kết nối bắt đầu “nở” thành một công cụ kinh tế.
Natcom đặt mục tiêu doanh thu dịch vụ NatCash tăng từ khoảng 16 triệu USD năm 2026 lên 111 triệu USD vào năm 2030. Nếu đạt kế hoạch, tỷ trọng đóng góp vào doanh thu Natcom sẽ tăng từ khoảng 7% lên 22%.
Kiều hối là một phần quan trọng trong kế hoạch đó. Ngày 27/11/2025, Natcom thành lập NatTransfer, công ty kiều hối đầu tiên tại các thị trường quốc tế của Viettel.
Theo Ngân hàng Trung ương Haiti, khoảng 4,6 tỷ USD kiều hối đã về nước năm 2025. Natcom đặt mục tiêu năm đầu đưa 40-60 triệu USD trực tiếp vào NatCash, tương đương 1-1,5% thị trường. NatCash đảm nhiệm thanh toán trong nước, còn NatTransfer kết nối với các công ty chuyển tiền quốc tế.
Nếu tiền đi thẳng vào ví, người dùng có thể tiếp tục thanh toán thay vì phải rút toàn bộ thành tiền mặt. Giai đoạn 2026-2028, Natcom dự kiến mở rộng thanh toán, chi trả và chi lương. Xa hơn, doanh nghiệp hướng tới tín dụng dựa trên dữ liệu và một triệu khoản vay vi mô vào năm 2030.
“Hoa nở trong đá” không phải là phép màu
Thị phần, thuê bao hay quy mô mạng lưới chưa thể giải thích hết vì sao Natcom có thể mở rộng sang những dịch vụ liên quan trực tiếp tới tiền. Một phần câu trả lời nằm trong cách doanh nghiệp hiện diện tại Haiti suốt 15 năm.
Khi bất ổn gia tăng, đội ngũ Natcom liên tục thích ứng để mạng lưới không bị gián đoạn. Từ dự phòng điện, nhiên liệu và đường truyền, tìm tuyến đi an toàn… đến tổ chức lại nơi ở và nơi làm việc. Những giải pháp không xuất hiện trên báo cáo thị phần ấy lại quyết định khả năng đứng vững của doanh nghiệp.
Tinh thần “We are one” được hình thành trong chính hoàn cảnh đó. Người Việt Nam và người Haiti cùng làm việc, duy trì mạng lưới và coi trụ sở Natcom là nơi an toàn trong những thời điểm bất trắc. Họ trở thành một cộng đồng cùng chia sẻ rủi ro.
Từ sự hiện diện bền bỉ ấy, niềm tin được tích lũy. Người dân sử dụng NatCash, đại lý duy trì mạng lưới giao dịch, ngân hàng, doanh nghiệp và các tổ chức kết nối với hệ sinh thái, Chính phủ ủng hộ quá trình phát triển dịch vụ số.
Nếu chỉ nhìn kết quả hôm nay, “hoa nở trong đá” có thể được hiểu như một kỳ tích. Nhưng đó không phải phép màu. Đó là kết quả của hàng nghìn quyết định nhỏ được lặp lại trong 15 năm, từ quay lại thay vì rời đi, nối lại một tuyến cáp, giữ cho một trạm phát sóng hoạt động, đưa internet tới trường học và tiếp tục phục vụ khi thị trường khó khăn.
“Sau 15 năm, chúng tôi đã góp phần đưa kết nối từ một dịch vụ trở thành một phần của đời sống”, ông Nguyễn Công Thắng nói.
Ông gọi giai đoạn đang mở ra là “trận đánh thứ hai”. Nếu mục tiêu giai đoạn 2011-2025 là kết nối Haiti, thì từ năm 2026 đến 2030, Natcom muốn làm cho kết nối tạo ra nhiều giá trị hơn cho người dân, doanh nghiệp và Chính phủ.
Sau những “đóa hoa” của hạ tầng, thị phần và tài chính số, Natcom hướng tới một giá trị bền vững hơn, trở thành một phần trong năng lực số của Haiti. Ý nghĩa lớn nhất của hành trình “hoa nở trong đá” không nằm ở việc doanh nghiệp đã vượt qua bao nhiêu nghịch cảnh, mà ở chỗ giữa nghịch cảnh ấy, họ vẫn tạo thêm cơ hội để cuộc sống tiếp tục đi lên.
