Xây dựng "lá chắn" kiên cố trước sóng dữ, kiến tạo sinh kế bền vững

Hiện nay, thành phố Cần Thơ đang phải đối mặt với tình trạng sạt lở bờ sông, rạch với tần suất và mức độ ngày càng nghiêm trọng. Trước nguy cơ đe dọa trực tiếp đến tính mạng, tài sản của người dân cũng như hệ thống cơ sở hạ tầng, chính quyền thành phố đã chủ động triển khai hàng loạt dự án kè chống sạt lở khẩn cấp và đã thu được nhiều kết quả tích cực.

Một trong những dấu ấn nổi bật nhất trong thời gian qua là dự án kè kênh Cái Sắn tại xã Vĩnh Trinh. Với tổng mức đầu tư khoảng 100 tỷ đồng và chiều dài hơn 876m, công trình đã chính thức hoàn thành và đưa vào sử dụng vào cuối tháng 9/2025. Đáng chú ý, dự án này đã cán đích vượt tiến độ so với kế hoạch đề ra, kịp thời trở thành tấm khiên bảo vệ cuộc sống và sản xuất cho người dân địa phương.

Trước đây, khu vực ven kênh Cái Sắn vốn là nỗi ám ảnh của người dân khi sạt lở thường xuyên xảy ra, làm hư hỏng nhà cửa và đe dọa nghiêm trọng đến tuyến đường giao thông huyết mạch. Bà Võ Thị Mai, một hộ dân sống sát tuyến kè, không giấu được sự phấn khởi: “Có bờ kè kiên cố này, tôi và những hộ dân nơi đây không còn nơm nớp lo sợ sạt lở mỗi khi mùa mưa lũ đến. Giờ đây người dân an tâm sinh sống, đầu tư sản xuất phát triển kinh tế, ổn định cuộc sống”.

Không chỉ dừng lại ở việc ngăn dòng nước dữ, các công trình kè còn đóng vai trò quan trọng trong việc chỉnh trang đô thị và kết nối giao thông nông thôn. Tại tuyến sông Ô Môn-một trong những khu vực có địa chất và thủy văn phức tạp nhất thành phố Cần Thơ đã triển khai xây dựng hệ thống kè dài 14km đi qua xã Thới Lai và phường Ô Môn. Những đoạn kè này không chỉ bảo vệ nhà dân, trường học, các ngôi chùa Khmer cổ kính ven sông mà còn đảm bảo huyết mạch giao thông thủy luôn được thông suốt.

Dù mang lại hiệu quả rõ rệt, nhưng việc xây dựng kè chống sạt lở vẫn đang vấp phải không ít thách thức. Theo ông Huỳnh Thanh Việt, Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi thành phố Cần Thơ, việc xây dựng kè tại các đoạn xung yếu phát huy hiệu quả rất cao, nhưng nguồn lực để thực hiện lại là một bài toán khó.

Khó khăn lớn nhất chính là kinh phí. Trong khi số lượng các điểm sạt lở nguy hiểm phát sinh ngày càng nhiều, thì nguồn ngân sách của thành phố lại có hạn. Các công trình kè kiên cố đòi hỏi chi phí đầu tư cực kỳ lớn. Bên cạnh đó, công tác giải phóng mặt bằng và tái định cư thường xuyên gặp cảnh "nghẽn cổ chai", dẫn đến tình trạng dự án bị kéo dài, đội vốn và làm giảm hiệu quả đầu tư ban đầu.

Để giải quyết những nút thắt về tài chính và đảm bảo tính bền vững, Cần Thơ đang chuyển dịch sang chiến lược triển khai đồng bộ giữa giải pháp công trình và phi công trình. Thay vì chỉ tập trung vào các khối bê tông cốt thép (kè cứng), thành phố đang chú trọng phát triển các mô hình kè sinh thái (kè mềm).

Mô hình kè sinh thái được đánh giá là "nhất cử lưỡng tiện" khi sử dụng các vật liệu bản địa, gần gũi với thiên nhiên như cừ dừa, cừ tràm, rọ đá kết hợp với trồng các loại cây giữ đất như bần, tràm. Giải pháp này không chỉ có chi phí thấp, phù hợp với ngân sách địa phương mà còn tạo ra những vành đai xanh bền vững. Bộ rễ của các loài cây thủy sinh này sẽ đan chặt vào nhau, giúp giữ đất, chắn sóng tự nhiên và thích ứng tốt với các kịch bản biến đổi khí hậu.

Song song với việc xây dựng, thành phố cũng đặt ra thứ tự ưu tiên rõ ràng: tập trung nguồn lực cho các khu vực xung yếu, mật độ dân cư cao. Đối với những khu vực sạt lở đặc biệt nghiêm trọng, nơi mà việc xây kè quá tốn kém hoặc không mang lại hiệu quả tuyệt đối, chính quyền thành phố kiên quyết thực hiện phương án di dời, tái định cư để đưa người dân đến nơi an toàn.

Trong kỷ nguyên số, việc phòng chống thiên tai không chỉ dựa vào kinh nghiệm mà còn cần đến sự hỗ trợ của khoa học kỹ thuật. Cần Thơ đang tăng cường công tác quan trắc và siêu âm lòng sông. Việc áp dụng công nghệ giúp đưa ra các cảnh báo sớm về nguy cơ sạt lở, giúp chính quyền và người dân thoát khỏi thế bị động, từ đó có những biện pháp ứng phó kịp thời, giảm thiểu tối đa thiệt hại về người và của.

Có thể nói, hệ thống kè chống sạt lở tại Cần Thơ đang dần hoàn thiện, không chỉ đóng vai trò là "lá chắn" bảo vệ bờ xôi ruộng mật mà còn là nền tảng để người dân miền sông nước kiến tạo sinh kế, hướng tới một tương lai phát triển bền vững và an toàn hơn trước những biến động của thiên nhiên.