Cải thiện số lượng, chất lượng việc làm trong ngành điện tử trong nước

Chương trình do Phòng Thương mại và công nghiệp Việt Nam (VCCI), Đại sứ quán Nhật Bản và Văn phòng Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) tại Việt Nam tổ chức, với sự tham gia của đại diện VCCI, Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, Tổng liên đoàn lao động Việt Nam và nhiều doanh nghiệp đa quốc gia (MNE) tại Việt Nam.

Theo TS Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch VCCI, ngành điện tử là biểu tượng của kinh tế Việt Nam khi ghi tên nước ta vào danh sách những quốc gia xuất khẩu các sản phẩm điện tử, tạo việc làm cho 500 nghìn lao động trong nước. Tuy công nghiệp điện tử là ngành công nghệ cao, nhưng lực lượng lao động Việt Nam chủ yếu là lắp ráp, chỉ tham gia vào giai đoạn tạo ra giá trị gia tăng thấp nhất, đóng góp cho ngân sách thấp nhất. Trong chuỗi giá trị thế giới, các doanh nghiệp Việt Nam không tham gia được nhiều, các nhà cung ứng phụ trợ đều là doanh nghiệp nước ngoài.

Trong những năm gần đây, ngành điện tử Việt Nam đã hòa mình với ngành điện tử khu vực và thế giới, trở thành một bộ phận của thị trường sản phẩm điện tử quốc tế thông qua các cam kết hội nhập kinh tế khu vực và quốc tế. Việt Nam đang là điểm đến hấp dẫn của dòng vốn FDI trong ngành công nghiệp điện tử, song nước ta cũng đang gặp phải không ít thách thức như công nghiệp điện tử mới dừng ở mức độ gia công, doanh nghiệp điện tử trong nước chưa đóng góp nhiều trong chuỗi cung ứng hàng điện tử.

Thời gian qua, VCCI đã phối hợp với ILO thực hiện dự án “Cải thiện số lượng và chất lượng việc làm thông qua các phương thức thực hành lao động trách nhiệm trong ngành điện tử tại Việt Nam (dự án MNED) nhằm khuyến khích các MNE đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội thông qua trách nhiệm trong lao động thực tiễn tại Việt Nam, với sự tập trung đặc biệt vào ngành điện tử. Trong năm đầu tiên của dự án, dự ánh đã hoàn thành hai nghiên cứu về tình hình việc làm và lao động cũng như thực hành trách nhiệm xã hội lao động (SRLPs) trong lĩnh vực thiết bị điện tử tại Việt Nam. Dựa trên các nghiên cứu này, dự án đã phối hợp với VCCI và các bên tổ chức các cuộc đối thoại chính sách, đối thoại ba bên cấp cao. Các đề xuất đối thoại cấp cao sẽ hỗ trợ ILO trong việc phát triển kế hoạch hành động quốc gia , xác định vai trò và trách nhiệm của Chính phủ, người sử dụng lao động và các tổ chức lao động cũng như các MNE hoạt động trong lĩnh vực này.

Thứ trưởng Lao động, Thương binh và Xã hội Phạm Minh Huân nhận định, trong bối cảnh tham gia Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), các hiệp định thương mại thế hệ mới (FTAs), quá trình hội nhập của Việt Nam đang đặt ra nhiều thách thức. Vì vậy, hệ thống chính sách pháp luật của chúng ta cần tiếp tục đổi mới cải cách mạnh mẽ hơn nữa để tận dụng các cơ hội và vượt qua thách thức.

Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội đã trình Quốc hội sửa đổi các chính sách về Bộ luật Lao động, Luật Việc làm, Luật Bảo hiểm xã hội các luật khác có liên quan nhằm thực hiện các tiêu chuẩn lao động và từng bước thực hiện quan hệ lao động. Trên các diễn đàn ba bên, Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, VCCI, Tổng Liên đoàn lao động Việt Nam có nhiều đối thoại chính sách để dánh giá đúng thực trạng, các thách thức, yêu cầu điều chỉnh chính sách cho phù hợp hơn.

Thực hiện Nghị quyết của Quốc hội, việc sửa đổi Bộ luật Lao động sẽ tiến hành trong năm 2017, theo hướng tôn trọng hơn các tiêu chuẩn lao động, tạo điều kiện tốt hơn cho thương lượng, tạo các quan hệ lao động hài hòa, ghi nhận quyền của người lao động trong lựa chọn tổ chức đại diện của họ để có một quan hệ lao động hài hòa ổn định. Trên cơ sở đó, có cơ hội việc làm tốt hơn.

Ông Huân cũng mong muốn, trong thời gian tới, trong việc phối hợp quan hệ ba bên và đối thoại chính sách, cần tìm ra những điểm yếu, những thách thức và những cơ hội để tận dụng các cơ hội, giúp các hệ thống doanh nghiệp trong nước mạnh lên, người lao động có việc làm bền vững hơn, có thu nhập tốt hơn, đóng góp cho sự phát triển của đất nước.

* Nghiên cứu về điều kiện lao động trong ngành điện tử ở Việt Nam của ILO cho thấy, ngành điện tử Việt Nam là ngành công nghiệp FDI chủ đạo, lao động kỹ năng thấp, lắp ráp hàng loạt. Các doanh nghiệp lựa chọn di chuyển chủ yếu do nhân công rẻ và dồi dào. Hầu hết công nhân là nữ và còn trẻ (79%), tỷ lệ bỏ việc thấp (1-4%).

Một số kết quả chính đáng lưu ý như

- Về số giờ làm thêm: Do chu kỳ sản xuất biến động, dẫn đến thời giờ làm thêm quá tải, hơn 300 giờ/ năm. Đây cũng là nguyên nhân công nhân khiếu nại chủ yếu, là khía cạnh mà thanh tra lao động phát hiện vi phạm nhiều nhất.

- Về lương và trợ cấp: Thù lao thường vượt quá mức lương tối thiểu. Tuy nhiên, mức lương thấp trong ngành cũng có mức độ liên hệ nhất định đến giờ làm thêm quá tải; Thanh tra lao động phát hiện vi phạm trong thanh toán trợ cấp và thanh toán ốm đau, thai sản muộn, không đóng bảo hiểm xã hội hoặc đóng chậm.

- Về quan hệ lao động và các đối thoại: Có đình công, tuy không lan rộng nhưng tự phát và không phải do công đoàn dẫn dắt; Tại các doanh nghiệp còn ít thực hành đối thoại (thí dụ về những khiếu nại về thời giờ làm việc, chất lượng đồ ăn và đòi tăng lương); Sự hiện diện của công nhân xưởng trong Ban Công đoàn còn thấp…