Phường Chợ Quán chính thức được thành lập từ ngày 1/7/2025 trên cơ sở hợp nhất diện tích tự nhiên và quy mô dân số của phường 1, phường 2, phường 4 thuộc quận 5 (cũ), có diện tích là 1,28km2 và dân số là 63.545 người. Mặc dù phường Chợ Quán mới được thành lập nhưng tên gọi Chợ Quán đã có lịch sử và truyền thống lâu đời, việc đặt tên phường Chợ Quán chính là nhằm khẳng định truyền thống lâu đời, đồng thời tôn vinh nét đặc trưng của vùng đất vốn gắn bó mật thiết với lịch sử hình thành và phát triển Sài Gòn-Thành phố Hồ Chí Minh.
Theo học giả Vương Hồng Sển, Chợ Quán vốn là vùng đất hình thành từ 3 làng cổ: Tân Kiểng, Nhơn Giang, Bình Yên. Học giả khả kính này có ghi lại trong sách “Sài Gòn năm xưa”: “Gọi là Chợ Quán vì thuở trước chợ nhóm họp dưới gốc những cây me đại thọ lối nhà thương Chợ Quán… Chung quanh chợ có nhiều quán xá lốc cốc tựu một chỗ nên đặt tên làm vậy”. Còn theo Ủy ban nhân dân phường Chợ Quán, địa danh có thể được xem là nổi tiếng nhất và gắn liền với tên gọi của phường chính là địa danh Nhà thương Chợ Quán (tiền thân của Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới thành phố). Đặc biệt, trong khuôn viên bệnh viện còn có Di tích lịch sử quốc gia Khu trại giam Bệnh viện Chợ Quán, là nơi đồng chí Trần Phú, Tổng Bí thư đầu tiên của Đảng Cộng sản Đông Dương (nay là Đảng Cộng sản Việt Nam), bị thực dân Pháp giam giữ và hy sinh.
Nằm cạnh bệnh viện, còn có một địa danh lịch sử khác được gọi là Nhà đèn Chợ Quán. Công trình này được xây dựng từ năm 1912, là nhà máy nhiệt điện trọng yếu đầu tiên tại Đông Dương, từng giữ vai trò vận hành hệ thống chiếu sáng cho toàn bộ khu vực Sài Gòn-Chợ Lớn và các vùng phụ cận. Nhà đèn Chợ Quán từng là nơi bùng nổ những cuộc đấu tranh của công nhân đứng lên chống lại sự bóc lột của thực dân Pháp, cũng là nơi từng chứng kiến cuộc chiến đấu hào hùng của quân dân ta và giai cấp công nhân khu vực. Vì những ý nghĩa lịch sử đó nên vào cuối năm 2022, Bia tưởng niệm Nhà đèn Chợ Quán đã được khánh thành như một địa chỉ đỏ để ghi nhớ lịch sử của phong trào công nhân.
Ngoài ra, còn có Nhà thờ Chợ Quán, được xây dựng lại năm 1882 (sau nhiều lần xây trước đó), là nhà thờ cổ nhất ở Thành phố Hồ Chí Minh còn tồn tại đến nay. Nằm ở số 120 Trần Bình Trọng, nhà thờ mang đậm kiến trúc Gothic với mái ngói đỏ, vòm cửa cao và những ô kính màu rực rỡ. Không chỉ là nơi hành lễ của giáo dân, công trình còn gắn bó sâu đậm với cộng đồng Công giáo vùng Chợ Quán. Trong phường, còn có 16 cơ sở tôn giáo: Chùa Thiện Mỹ, chùa Phổ Minh, chùa Thiện Phước, chùa Vạn Thiện, chùa Quan Âm, Nhà thờ Mai Khôi, Thánh Thất Cao Đài Bàu Sen…
Theo Ủy ban nhân dân phường Chợ Quán, vừa ổn định tổ chức và địa điểm làm việc xong, phường tổ chức ngay “Ngày hội Tiếp nhận hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp hưu trí xã hội” vì địa bàn rộng, nhiều người cao tuổi, nhiều hoàn cảnh đáng quan tâm cần phải giải quyết sớm. Bởi ngày hội của phường nhưng là ngày vui của dân. Nên trong hai ngày vui 26, 27/7/2025, tại chín điểm tiếp nhận hồ sơ trên địa bàn, Ủy ban nhân dân phường Chợ Quán đã tổ chức đợt cao điểm tiếp nhận hồ sơ và nhận được sự đồng thuận và phản hồi tích cực từ đông đảo người dân, đặc biệt là người cao tuổi. Các lực lượng tình nguyện viên đã hỗ trợ tận tình trong việc hướng dẫn kê khai, kiểm tra hồ sơ, số hóa dữ liệu và giải đáp thắc mắc cho người dân.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Chợ Quán Nguyễn Võ Xuân Kỳ cho biết, qua hai ngày đã thu nhận được 468 hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp xã hội hưu trí. Đây là minh chứng cho sự chủ động, tận tâm và trách nhiệm của chính quyền địa phương trong việc triển khai chính sách an sinh xã hội đến đúng đối tượng thụ hưởng. Ngoài ra, Trung tâm Phục vụ hành chính công phường sẽ thực hiện tất cả các nhu cầu về thủ tục hành chính cho người dân từ trực tiếp đến trực tuyến. Về bộ máy, Trung tâm tuyển chọn và hướng dẫn thực hiện các quy trình, thủ tục, đều đáp ứng 100% các thao tác, công việc…
Trong giai đoạn 2025-2030, định hướng phát triển của phường Chợ Quán đến năm 2030 đạt chỉ tiêu nhà ở bình quân 24,21m2/người, diện tích sàn nhà ở gia tăng mới khoảng 78.000m2. Mỗi người dân được tập luyện 1 môn thể dục-thể thao miễn phí. Tỷ lệ người dân tham gia bảo hiểm y tế hơn 98%. Phường đang tập trung về kinh tế, phấn đấu có 50 doanh nghiệp hoạt động trên 1.000 dân. Tại Đại hội Đảng bộ Ủy ban nhân dân phường lần thứ 1, nhiệm kỳ 2025-2030, 100% đảng viên đã biểu quyết thông qua hệ thống chỉ tiêu: Thực hiện có hiệu quả chương trình “Giảm nghèo bền vững” theo tiêu chí của thành phố. Các ngành thuộc Ủy ban nhân dân phường đều xếp loại hằng năm từ hoàn thành tốt trở lên. Hằng năm, có 100% chi bộ trực thuộc tổ chức thực hiện hiệu quả công trình “Dân vận khéo”… Toàn đảng bộ quyết thực hiện tốt nhiệm vụ được giao, làm rạng danh thêm địa danh “Chợ Quán” hôm nay.
