Ưu tiên chuẩn hóa và liên thông dữ liệu

Chuyển đổi số quốc gia đang bước vào giai đoạn đòi hỏi những kết quả thực chất, được đo lường bằng chất lượng dịch vụ công, hiệu quả quản trị và năng suất của nền kinh tế. Tuy nhiên, những nút thắt về hạ tầng tính toán, cơ chế đầu tư, khả năng liên thông dữ liệu và trách nhiệm khai thác hệ thống vẫn là những rào cản cần tháo gỡ.

100 ngày tháo gỡ điểm nghẽn chuyển đổi số. (Ảnh: TTXVN)
100 ngày tháo gỡ điểm nghẽn chuyển đổi số. (Ảnh: TTXVN)

Trao đổi với phóng viên Báo Nhân Dân, ông Lê Hồng Việt, Tổng Giám đốc FPT Smart Cloud (Tập đoàn FPT), cho rằng, trong 12 tháng tới, ưu tiên hàng đầu cần tập trung vào chuẩn hóa, kết nối và quản trị dữ liệu. Đây là nền tảng quyết định hiệu quả các khoản đầu tư công nghệ, đồng thời mở đường cho ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản lý nhà nước và phát triển kinh tế.

dlee5371.jpg
Ông Lê Hồng Việt, Tổng Giám đốc FPT Smart Cloud (Tập đoàn FPT). (Ảnh: Hồng Ánh)

Phóng viên: Thưa ông, chuyển đổi số quốc gia đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao về năng lực hạ tầng, đặc biệt khi trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển nhanh chóng. Trong khi đó, các trung tâm dữ liệu tại Malaysia, Thái Lan đang thu hút mạnh dòng vốn đầu tư quốc tế. Ông nhìn nhận thế nào về nguy cơ thiếu hụt hạ tầng phục vụ AI của Việt Nam trong 3-5 năm tới?

Ông Lê Hồng Việt: Đây là thách thức cần được nhìn nhận nghiêm túc. Khi các tập đoàn công nghệ lớn như Microsoft, Google, AWS đầu tư trung tâm dữ liệu tại Malaysia hay Thái Lan, lợi ích mang lại vượt ra ngoài quy mô hạ tầng. Những dự án này kéo theo cả chuỗi cung ứng công nghệ, từ ưu tiên phân bổ các dòng chip AI thế hệ mới đang khan hiếm toàn cầu, tiếp cận công nghệ tản nhiệt bằng chất lỏng tiên tiến đến thu hút hệ sinh thái doanh nghiệp phụ trợ về cáp quang, phần mềm và bảo mật.

Nếu chậm tháo gỡ các nút thắt về cơ chế đầu tư và năng lượng, dòng vốn này sẽ chảy sang các nước láng giềng. Việt Nam có nguy cơ trở thành thị trường tiêu thụ dịch vụ AI, phải mua lại năng lực tính toán và thiết bị với chi phí cao hơn, tiến độ chậm hơn.

Bài toán lớn tiếp theo là quy mô vốn. Cuộc đua phần cứng AI, đặc biệt là GPU, tiêu tốn nguồn lực khổng lồ, trong khi chi phí xây dựng các siêu trung tâm dữ liệu lên tới hàng tỷ USD. Doanh nghiệp nội địa khó có thể một mình đáp ứng toàn bộ nhu cầu tính toán của nền kinh tế. Nếu hạ tầng trong nước chỉ đủ phục vụ các nhu cầu cốt lõi, còn doanh nghiệp thương mại, giải trí và startup phải thuê dịch vụ ở Thái Lan hoặc Singapore vì giá thành thấp hơn, nguy cơ "chảy máu dữ liệu" người dùng ra nước ngoài sẽ gia tăng. Vì vậy, cần kết hợp năng lực đầu tư của doanh nghiệp Việt Nam với dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).

Để đánh giá đúng cung-cầu, cần thống kê năng lực tính toán thực tế ở cấp quốc gia, phân tách rõ hạ tầng phục vụ huấn luyện mô hình, tinh chỉnh và suy luận. Đồng thời, phải đo lường riêng nhu cầu xử lý dữ liệu cốt lõi, dữ liệu quan trọng và nhu cầu tính toán của doanh nghiệp Việt Nam đang sử dụng máy chủ nước ngoài.

Song song với đó, bài toán năng lượng cần được ưu tiên giải quyết. Malaysia đã áp dụng cơ chế "luồng xanh" (Green Lane) từ tháng 8/2023, rút ngắn thời gian đấu nối điện cho trung tâm dữ liệu từ 3-4 năm xuống còn khoảng 12 tháng. Gần đây, Hà Nội cũng đã đưa trung tâm dữ liệu vào nhóm dự án ưu tiên giải quyết thủ tục đầu tư. Cơ chế ưu tiên này cần được nhân rộng trên toàn quốc, nhất là trong khâu đấu nối nguồn điện mới.

Phóng viên: Một trong những biểu hiện của điểm nghẽn chuyển đổi số khu vực công là tiến độ giải ngân còn chậm. Tỷ lệ giải ngân kinh phí chuyển đổi số đến ngày 17/6/2026 mới đạt 12,1%. Mô hình thuê dịch vụ điện toán đám mây có thể tháo gỡ bài toán này ra sao, thưa ông?

Ông Lê Hồng Việt: Luật Chuyển đổi số và Nghị định 224/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 là bước tiến quan trọng về tư duy quản lý hạ tầng số. Việc cho phép sử dụng kinh phí chi thường xuyên để thuê dịch vụ điện toán đám mây (Cloud) có sẵn đã tháo gỡ một nút thắt lớn của khu vực công: thời gian chuẩn bị đầu tư.

Thay vì tự mua sắm máy chủ, xây dựng trung tâm dữ liệu rồi tổ chức vận hành theo mô hình đầu tư tài sản (CapEx), cơ quan nhà nước có thể chuyển sang thuê dịch vụ theo nhu cầu thực tế (OpEx).

Ưu thế của Cloud là khả năng đáp ứng linh hoạt theo biến động tải lượng của hành chính công. Cổng tuyển sinh đại học có thể bùng nổ giao dịch trong vài ngày cao điểm; hệ thống hóa đơn điện tử cần vận hành liên tục 24/7; trong khi cơ sở dữ liệu y tế cần không gian lưu trữ an toàn cho bệnh án suốt nhiều thập kỷ. Thuê dịch vụ giúp cơ quan nhà nước tiếp cận năng lực tính toán cần thiết, tránh đầu tư dàn trải gây dư thừa, lãng phí.

Tuy nhiên, thuê Cloud chỉ giúp cắt giảm một số thủ tục đầu tư thiết bị, chưa mặc nhiên đẩy nhanh giải ngân nếu quy trình thực thi nội bộ không theo kịp. Các cơ quan cần chuẩn hóa danh mục dịch vụ, phương thức lập dự toán, nghiệm thu và thanh toán theo chất lượng cung cấp. Đơn vị sử dụng vẫn phải có đội ngũ công nghệ thông tin am hiểu nghiệp vụ để giám sát cam kết chất lượng dịch vụ, kiểm soát chi phí, điều phối sao lưu và khôi phục dữ liệu.

Đặc biệt, ranh giới trách nhiệm phải được phân định rõ ràng. Cơ quan nhà nước có thể thuê hạ tầng máy chủ, thuê dịch vụ vận hành của doanh nghiệp, nhưng không thể chuyển giao trách nhiệm pháp lý và bảo vệ dữ liệu công dân trước người dân.

fpt-cloud-ra-mat-10-dich-vu-moi-uu-viet-dong-hanh-cung-doanh-nghiep-tang-toc-chuyen-doi-va-sang-tao.jpg
Mô hình thuê dịch vụ điện toán đám mây (Cloud). (Ảnh: Hồng Ánh)

Phóng viên: Cùng với Cloud, tác nhân AI (AI Agent) đang mở ra khả năng tự động hóa nhiều quy trình hành chính và điều hành doanh nghiệp. Cần chuẩn bị những điều kiện gì để đưa công nghệ này vào vận hành thực tế một cách an toàn, hiệu quả?

Ông Lê Hồng Việt: Cần nhìn nhận AI Agent như một hệ thống được trao quyền thực hiện công việc thay vì chỉ là công cụ hỏi đáp. Càng có khả năng truy xuất chéo hệ thống và thao tác tự động, AI càng phải được kiểm soát chặt chẽ.

Trong khu vực công, cần thiết lập kỷ luật số, không để cán bộ tự ý đưa hồ sơ nghiệp vụ lên các công cụ AI bên ngoài cơ chế quản lý của tổ chức, nhằm hạn chế rủi ro sử dụng AI ngoài kiểm soát. AI Agent nên đảm nhiệm vai trò trợ lý, hỗ trợ tổng hợp, đối chiếu hồ sơ và đề xuất phương án. Cán bộ có thẩm quyền vẫn phải là người kiểm tra, phê duyệt cuối cùng đối với những thao tác có tác động pháp lý.

Bên cạnh đó, cần tránh tâm lý dùng "dao mổ trâu để giết gà" khi lạm dụng các mô hình ngôn ngữ lớn đắt đỏ cho mọi tác vụ. Với những nghiệp vụ chuyên biệt, quy trình lặp lại, việc triển khai các mô hình ngôn ngữ nhỏ được tinh chỉnh theo từng lĩnh vực có thể giúp tăng tốc độ xử lý, tiết kiệm chi phí GPU. Kết hợp với kiến trúc điện toán đám mây lai (Hybrid Cloud), dữ liệu công dân có thể được lưu trữ, xử lý trên hạ tầng dùng riêng tại Việt Nam, trong khi năng lực tính toán được mở rộng linh hoạt khi cần thiết.

Phóng viên: Nếu chỉ được chọn một điểm nghẽn ưu tiên tháo gỡ trong 12 tháng tới để tạo chuyển biến rõ rệt cho chuyển đổi số quốc gia, ông sẽ chọn vấn đề nào? Đồng thời, cần thay đổi cách đánh giá trách nhiệm ra sao đối với những hệ thống đã đầu tư nhưng kém hiệu quả?

Ông Lê Hồng Việt: Nếu chỉ chọn một điểm nghẽn, tôi sẽ tập trung vào bài toán liên thông và quản trị dữ liệu giữa các cơ quan, tổ chức.

Thiếu máy chủ, GPU hay công nghệ hiện đại, chúng ta có thể giải quyết bằng vốn đầu tư hoặc thuê dịch vụ Cloud. Thiếu nhân lực công nghệ, Nhà nước có thể hợp tác với doanh nghiệp. Nhưng dữ liệu hành chính quốc gia thì không thể mua hay thuê từ bên ngoài. Nếu dữ liệu thiếu chuẩn xác, không thể chia sẻ, mọi khoản đầu tư lớn vào phần cứng hay AI đều vấp phải quy luật "rác đầu vào, rác đầu ra".

Trong 12 tháng tới, cần đẩy nhanh chuẩn hóa, kết nối và đồng bộ dữ liệu dùng chung với Cơ sở dữ liệu tổng hợp quốc gia. Thông qua các nền tảng chia sẻ, điều phối dữ liệu, cơ quan nhà nước có thể khai thác thông tin theo thẩm quyền, giảm đối soát thủ công và hỗ trợ giải quyết các quy trình liên ngành. Vì chia sẻ dữ liệu đòi hỏi thay đổi quy trình nghiệp vụ và phương thức phối hợp, sự chỉ đạo trực tiếp của người đứng đầu giữ vai trò quyết định.

Cùng với đó, cần phân định rạch ròi giữa trách nhiệm cung cấp hệ thống đạt chuẩn và trách nhiệm tổ chức khai thác. Nếu hệ thống không đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, nhà cung cấp phải chịu trách nhiệm. Nếu hệ thống vận hành tốt nhưng thiếu dữ liệu, thiếu người dùng, trách nhiệm thuộc về đơn vị triển khai. Nếu yêu cầu đầu tư ban đầu xa rời thực tế, trách nhiệm phải được xem xét từ khâu quyết định đầu tư.

Khâu nghiệm thu cần chuyển từ đếm số lượng thiết bị, phần mềm sang đánh giá khả năng tích hợp, độ ổn định của luồng dữ liệu và hiệu quả nghiệp vụ sau triển khai. Cần có cơ chế đánh giá định kỳ, đo lường mức độ sử dụng thực tế và mạnh dạn dừng những hệ thống "sống mòn", tránh tiếp tục duy trì ngân sách chỉ vì đã trót đầu tư.

Suy cho cùng, người dân không cần biết dịch vụ công đang chạy trên nền tảng đám mây nào. Điều họ kỳ vọng là thủ tục được giải quyết nhanh hơn, thực hiện thực chất nguyên tắc "chỉ khai báo một lần" và dịch vụ vận hành thông suốt. Công nghệ chỉ thực sự tạo ra giá trị khi bước ra khỏi các văn bản quy hoạch để chuyển hóa thành tiện ích cụ thể phục vụ người dân.

Có thể bạn quan tâm