Ứng phó nắng, hạn kéo dài

Tại tỉnh Nghệ An từ đầu năm đến nay, mưa ít, hạn hán, nắng nóng kéo dài khiến 4.000 ha lúa bị hạn, nhiều diện tích ngô bị cháy nắng. Trong đó, huyện Nghi Lộc bị gần 1.500 ha, huyện Hưng Nguyên 1.000 ha... Dự báo, một tuần nữa nếu không có mưa, sẽ có khoảng 10.000 ha lúa cùng nhiều diện tích cây trồng khác bị ảnh hưởng hoặc chết.

Trưởng phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN và PTNT) huyện Hưng Nguyên Hoàng Đức Ân cho biết: Hiện nay các sông Hoàng Cần, Kẻ Gai, kênh Lê Xuân Đào… đều cạn kiệt nước, khiến 80% máy bơm trên hệ thống thủy lợi này không thể hoạt động, làm 1.000 ha lúa ở các xã: Hưng Phúc, Hưng Tây, Hưng Yên Bắc, Hưng Yên Nam… bị hạn nặng. Huyện đang huy động các trạm bơm Hưng Lĩnh, Hưng Xuân bơm tạo nguồn hỗ trợ cho các vùng giữa của huyện; chỉ đạo các xã lắp đặt máy bơm dầu, bơm lên hệ thống thủy lợi để có nước phục vụ sản xuất. Tuy nhiên, giải pháp này cũng chỉ cứu được một số ít diện tích vì nước không có nhiều.

Dẫn chúng tôi đi thực tế, Phó Chủ tịch UBND xã Hưng Tây, huyện Hưng Nguyên Cao Minh Lực chia sẻ: “Toàn xã hiện có khoảng 115 ha lúa bị hạn, thiếu nước trầm trọng. Các tuyến kênh lấy nước phục vụ sản xuất nay đã bị cạn kiệt. Xã đã vận động người dân tận dụng các nguồn nước sẵn có ở các hồ, đấu để cứu lúa. Trong đó, hồ nước rộng năm héc-ta vốn là chỗ lấy đất làm gạch trước đây, bây giờ trở thành nguồn cung cấp nước chính cho những xứ đồng ở hai xóm Đại Huệ và Phúc Điền”.

Tại Quảng Trị, nắng nóng gay gắt liên tục xuất hiện nhiều tháng nay cùng với sự thiếu hụt lượng nước khiến ruộng đồng nứt nẻ, sông suối khô cạn, tạo điều kiện cho mặn xâm nhập sớm. Trên sông Hiếu, nước mặn từ cửa biển Cửa Việt đã xâm nhập sâu đến huyện Cam Lộ. Do mặn xâm nhập làm trạm bơm Hiếu Bắc trên sông Hiếu phải ngừng bơm tưới cho ruộng đồng đang khô nứt nẻ. Người dân địa phương đối mặt với một mùa khô hạn khốc liệt, ảnh hưởng mọi mặt đời sống sinh hoạt, sản xuất, kinh doanh.

Trước tình hình nêu trên, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Quảng Trị Hà Sỹ Đồng yêu cầu Công ty cổ phần Nước sạch Quảng Trị tìm giải pháp bảo đảm cung cấp đủ nước sinh hoạt cho người dân. Trước mắt, công ty đã lập hồ sơ thiết kế, xây dựng công trình đập dâng trên sông Vĩnh Phước để tích trữ nguồn nước cho Nhà máy nước Tân Lương hoạt động. Giám đốc Sở NN và PTNT Quảng Trị Hồ Xuân Hòe cho biết, do mưa ít cho nên lượng nước ở các hồ chứa lớn còn khoảng 60%, các hồ chứa nhỏ còn khoảng 30 - 40% dung tích thiết kế. Mặt khác, lượng nước các sông, suối và các kênh cạn kiệt, khiến khoảng 1.500 ha lúa bị hạn hán. Để ứng phó với nắng, hạn, tỉnh đã chuyển gần 700 ha lúa thiếu nước sang sản xuất cây trồng khác.

Vụ mùa năm nay, huyện Như Xuân (Thanh Hóa) phấn đấu gieo cấy gần 2.400 ha lúa nhưng đến thời điểm này các địa phương mới gieo cấy được 30% diện tích. Nhằm khắc phục tình trạng thiếu nước, các địa phương đã sử dụng máy bơm để bơm nước từ ao, hồ phục vụ gieo cấy lúa. Còn tại huyện Quảng Xương,“đến nay toàn huyện đã gieo cấy được hơn 6.600 ha lúa, chỉ còn 90 ha nằm cuối kênh tưới thuộc các xã: Quảng Văn, Quảng Long, Quảng Ninh thiếu nước phục vụ sản xuất. Các địa phương đang huy động máy bơm để bơm chuyển nước nhằm bảo đảm gieo cấy cho các diện tích còn lại và tiếp tục tạo nguồn nước tưới dưỡng, chăm sóc cho lúa” - Trưởng phòng NN và PTNT huyện Quảng Xương Lê Đại Hiệp cho biết.

Theo dự báo từ nay đến khoảng ngày 20-7, ở Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ tiếp tục xuất hiện nhiều đợt nắng nóng cùng hạn hán gay gắt, nguy cơ sẽ có thêm nhiều diện tích cây trồng bị ảnh hưởng. Vì vậy, các địa phương cần tranh thủ nguồn nước phục vụ gieo cấy. Đối với những vùng nguy cơ thiếu nước cần chuyển sang các cây trồng cạn. Để phòng, chống nắng, hạn khốc liệt, người dân Nghệ An chuyển sang làm đất, gieo trồng vào chiều tối và sáng sớm. Ở các vùng trọng điểm chè ở huyện Anh Sơn, Thanh Chương hay vùng trọng điểm cam, cây ăn quả ở huyện Quỳ Hợp, Nghĩa Đàn, người dân đang lắp hệ thống tưới nhỏ giọt, tưới phun tự động... vừa tiết kiệm nước, vừa tránh ra nắng.

Tại các huyện miền núi ở Hà Tĩnh, người dân cũng đang gồng mình chống chọi với nắng, hạn để cứu cây trồng. Ông Võ Kim Sơn, ở thôn Đất Đỏ, xã Kỳ Trung, huyện Kỳ Anh cho biết: “Gia đình tôi trồng hơn một héc-ta chè. Rút kinh nghiệm từ những năm trước, năm nay, chúng tôi đã đầu tư thêm hệ thống tưới liên hoàn bằng giếng khoan vòi phun sương tự động vừa không mất thời gian, vừa bảo đảm tưới đều trên khắp diện tích”.

Theo UBND xã Kỳ Trung, đến nay, hơn 30 ha chè ở xã đã được lắp đặt hệ thống tưới hiện đại này. Bí thư Đảng ủy xã Sơn Kim 2 (huyện Hương Sơn) Cao Kỷ Vị cho biết, hiện xã có hơn 100 ha chè bị héo và cháy lá do nắng, hạn. Để hạn chế thiệt hại, người trồng chè đã huy động tối đa các loại máy bơm chuyên dụng, đào thêm giếng để bơm tưới chống hạn.

Năm nay, bên cạnh các máy bơm chuyên dụng chống hạn, nhiều hộ gia đình đã cải tiến các thiết bị không chuyên dụng làm máy bơm nước, tưới chống hạn cho cây chè như gắn thêm thiết bị hút, đẩy nước vào động cơ xe máy và máy cắt cỏ để làm máy bơm di động.

Theo ông Vy Văn Lâm, thôn Thượng Kim (Sơn Kim 2), phương pháp tưới này có giá thành thấp, không bị phụ thuộc vào một nguồn điện cố định nên rất cơ động trong việc cung cấp nước tưới. Ngoài ra, hiện nay ở Hà Tĩnh còn hơn 10.000 ha cây ăn quả có múi đang đối mặt nhiều nguy cơ do nắng nóng gay gắt. Để hạn chế thiệt hại, người dân đã có nhiều sáng tạo nhằm bảo vệ cây trồng. Chị Trần Huyền Ân, ở xã Hương Trạch, huyện Hương Khê cho biết, để giữ độ ẩm cho 100 gốc bưởi Phúc Trạch, chúng tôi sử dụng phương pháp nuôi cỏ dại. Khi cỏ dại mọc cao, sẽ cắt bớt lấy ngọn ủ vào gốc. Phương pháp này giúp giảm bốc hơi nước cũng như giữ ẩm cho đất.

Vụ hè thu năm nay, tỉnh Quảng Bình gieo cấy gần 15 nghìn ha lúa. Hiện nay, các hồ đập nhỏ của tỉnh đang cạn dần gây khó khăn cho sản xuất. Giám đốc Sở NN và PTNT tỉnh Quảng Bình Mai Văn Minh cho biết, để chủ động đối phó với nắng, hạn, Sở khuyến cáo người dân sử dụng nguồn nước hợp lý, tiết kiệm, áp dụng quy trình tưới tiết kiệm bằng cách tưới ẩm; kịp thời điều chỉnh quy trình vận hành của các công trình thủy lợi, bố trí nhiều máy bơm dã chiến để bơm tận dụng nguồn nước từ ao, hồ. Đồng thời, các huyện trong tỉnh đã tu sửa một số công trình ngăn mặn nhằm hạn chế đến mức thấp nhất diện tích bị xâm nhập mặn. Trong những ngày nắng nóng cao điểm này, người nông dân Quảng Bình có nhiều biện pháp ứng phó như chăm sóc, bón thúc cho cây lúa lúc sáng sớm và chiều muộn. Ở những nơi khô hạn, thì khoan giếng tưới cho cây.

Đợt nắng nóng gay gắt lần này diễn ra đúng thời điểm người dân các huyện ngoại thành Hà Nội đang tập trung gieo cấy vụ mùa, cho nên đã ảnh hưởng không nhỏ đến tiến độ gieo cấy và khả năng sinh trưởng, phát triển của cây trồng. Tuy nhiên, để bảo đảm gieo cấy trong khung thời vụ, bà con nông dân các huyện Thanh Oai, Chương Mỹ tranh thủ lúc chiều muộn và sáng sớm để ra đồng gieo cấy lúa.

Nhằm bảo đảm an toàn cho người dân và sản xuất nông nghiệp, Sở NN và PTNT Hà Nội đề nghị các quận, huyện, thị xã tuyên truyền, khuyến cáo người dân không gieo cấy khi nhiệt độ ngoài trời từ 370 C trở lên; đồng thời các địa phương cần đẩy mạnh ứng dụng, mở rộng diện tích gieo mạ khay, máy cấy; chủ động điều tiết đủ nước phục vụ sản xuất. Người dân cần tranh thủ thời gian chiều tối, sáng sớm để gieo cấy, bảo đảm đúng khung thời vụ gieo trồng, phấn đấu hoàn thành trước ngày 5-7.

Đối với diện tích lúa mới cấy, cần duy trì mực nước trên mặt ruộng từ 2 - 3 cm để dưỡng cây, hạn chế thiệt hại do nắng nóng; thường xuyên kiểm tra ruộng, kịp thời cấy lại những diện tích bị hư hại.