Cùng với chủ trương tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững, nông dân xã Kiến Xương, tỉnh Hưng Yên đã và đang đẩy mạnh tích tụ ruộng đất, hình thành các mô hình sản xuất nông nghiệp đại điền. Mô hình này không chỉ giúp giảm chi phí, nâng cao hiệu quả kinh tế mà còn tạo điều kiện thuận lợi để cơ giới hóa, ứng dụng khoa học-kỹ thuật, từng bước xây dựng nền nông nghiệp hiện đại.
Chị Trần Thị Lanh, thôn Giáo Nghĩa, xã Kiến Xương, là một trong những người mạnh dạn sản xuất lúa quy mô lớn. Từ năm 2013, chị Lanh bắt đầu thuê, mượn ruộng của những hộ dân không còn nhu cầu canh tác tại địa phương. Đến nay, chị đã tích tụ được khoảng 100 ha ruộng, phân bố tại bảy vùng sản xuất lớn. Trên cơ sở thổ nhưỡng, điều kiện từng vùng, chị lựa chọn cơ cấu giống lúa phù hợp nhằm nâng cao năng suất và chất lượng.
Vụ xuân năm nay, gia đình chị gieo cấy các giống lúa chủ lực như: TBR 225, Đài Thơm 8, ST Ngọc Nương, một số giống lúa nếp và TBR 125; trong đó triển khai mô hình canh tác lúa hữu cơ với diện tích 10 ha. Chị Lanh đã đầu tư đồng bộ hệ thống máy móc, thiết bị hiện đại như máy làm đất, máy gặt đập liên hợp, máy cấy, máy bay không người lái phun thuốc bảo vệ thực vật, máy gieo mạ...
Nhờ đó, toàn bộ quy trình từ làm đất, cấy, chăm sóc, thu hoạch đến sấy, bảo quản đều khép kín. Vào cao điểm vụ cấy, gia đình chị thuê từ 15-20 lao động. Với mức độ cơ giới hóa cao, chỉ khoảng 15 ngày, gia đình chị gieo cấy xong toàn bộ 100 ha ruộng, bảo đảm đúng khung thời vụ.
Xã Kiến Xương còn nhiều hộ dân mạnh dạn tích tụ ruộng đất, phát triển sản xuất đại điền, như gia đình chị Phạm Thị Hồng ở thôn Thượng Phúc. Ban đầu chỉ có khoảng ba mẫu ruộng, từ sáu năm nay, gia đình chị Hồng từng bước thuê, mượn ruộng của các hộ dân không còn canh tác.
Đến nay, gia đình chị đã tích tụ được 10 ha ruộng, phân bố tại bốn cánh đồng. Gia đình chị đầu tư máy cày, máy cấy, máy gieo mạ, không chỉ phục vụ sản xuất của gia đình mà còn làm dịch vụ cấy thuê cho nông dân trong vùng. Với diện tích hiện có, chị Hồng chỉ mất bốn ngày để hoàn thành khâu cấy. Mỗi vụ, gia đình chị thu hơn 50 tấn thóc. Lợi nhuận đạt khoảng 400 triệu đồng/năm.
Theo đồng chí Nguyễn Văn Linh, Trưởng phòng Kinh tế xã Kiến Xương, xã phấn đấu trong những năm tới hình thành từ 70-100 mô hình tích tụ ruộng đất với tổng diện tích khoảng 500 ha, góp phần xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, hiệu quả và bền vững.
Ở nhiều xã vùng nông thôn thành phố Hải Phòng, người trẻ hầu như không còn làm ruộng mà chọn làm việc tại khu công nghiệp hoặc lĩnh vực dịch vụ. Người còn lại phần lớn đã cao tuổi và canh tác thủ công trên những diện tích nhỏ hẹp, manh mún, tốn nhiều công chăm sóc mà thu nhập không đáng kể. Điều này khiến nhiều diện tích đất nông nghiệp bị bỏ hoang.
Tuy nhiên, nhiều nông dân, nhất là những người trẻ có tâm huyết với sản xuất nông nghiệp, đã thay đổi cách nghĩ, cách làm. Anh Trần Mạnh Hùng, tại xã Nguyễn Bỉnh Khiêm, thành phố Hải Phòng, đã tích tụ được hàng chục héc-ta đất lúa. Năm 2025, anh thuê trọn 45 ha đất của một dự án trồng ớt bị bỏ hoang.
Từ bãi đất hoang, anh từng bước biến nơi đây thành cánh đồng màu mỡ, canh tác hai vụ lúa mỗi năm. Hiện, anh Hùng là thành viên tích cực của Câu lạc bộ Đại Điền Hải Phòng với 120 thành viên là những người có tâm huyết với nông nghiệp, dám nghĩ, dám làm.
Cùng với các địa phương vùng Đồng bằng sông Hồng, nhiều xã của Thành phố Hà Nội cũng đang gặt hái thành công với mô hình tích tụ ruộng đất. Nhiều mô hình canh tác quy mô lớn từ 10-40 ha đã được hình thành tại xã Hòa Xá, nhờ sự vào cuộc của các tổ chức đoàn thể và hợp tác xã nông nghiệp. Các hợp tác xã tiên phong đã chứng minh hiệu quả kinh tế cao từ mô hình này.
Tại Hòa Xá, ngoài các mô hình lúa quy mô lớn, mô hình trồng sen bách diệp trên diện tích gần 8 ha cũng mang lại thu nhập ổn định. Nhiều hộ chuyển đổi sang các loại cây có giá trị kinh tế cao như lúa nếp cái hoa vàng. Mô hình tích tụ ruộng đất được triển khai linh hoạt, phù hợp với điều kiện của từng địa phương. Các hợp tác xã đóng vai trò then chốt trong việc liên kết, thuê, thầu đất đai từ các hộ dân, tạo điều kiện xây dựng những cánh đồng mẫu lớn.
Theo Hội Nông dân Thành phố Hà Nội, tích tụ ruộng đất là giải pháp tất yếu để hiện đại hóa nông nghiệp, nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị sản xuất. Những mô hình tích tụ ruộng đất để sản xuất nông nghiệp quy mô lớn tại Thành phố Hà Nội nói riêng và các địa phương vùng Đồng bằng sông Hồng nói chung đang từng bước khẳng định hiệu quả, góp phần thay đổi diện mạo nông thôn, nâng cao thu nhập cho người dân và hướng tới nền nông nghiệp hiện đại, bền vững.
Tuy nhiên, hiện nay, hình thức tích tụ ruộng đất tại các địa phương vẫn chủ yếu là thuê, mượn do người dân tự thỏa thuận, thời gian thuê còn ngắn. Trước thực tế đó, nông dân mong muốn tiếp tục được quan tâm đầu tư hoàn thiện hạ tầng giao thông, thủy lợi nội đồng; hỗ trợ quảng bá, xây dựng thương hiệu, bao bì, nhãn mác và mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm.
Theo các chuyên gia nông nghiệp, để nâng cao hiệu quả mô hình cánh đồng mẫu lớn, Nhà nước cần nghiên cứu điều chỉnh chính sách theo hướng nới lỏng hạn điền và tăng thời hạn sử dụng đối với đất nông nghiệp, cũng như có chính sách khuyến khích tích tụ ruộng đất.
Tuy nhiên, quá trình tích tụ đất đai phải đi đôi với bảo đảm sinh kế bền vững. Các hộ nông dân nhượng đất cần được hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp hoặc tham gia chuỗi giá trị nông sản, như trở thành công nhân nông trại, xã viên hợp tác xã.
Ngoài ra, các hình thức kinh tế hợp tác, liên kết nông dân cần được phát huy trên cơ sở góp đất. Qua đó, mô hình cánh đồng lớn do hợp tác xã hoặc doanh nghiệp liên kết tổ chức sản xuất, chia sẻ lợi nhuận, để nông dân không mất đất mà vẫn được hưởng lợi từ quy mô lớn.
