Tại Khoa Phục hồi chức năng-Tâm bệnh, Bệnh viện Sản Nhi Ninh Bình, để có được mỗi bước tiến của bệnh nhi, đều cần sự phối hợp giữa chuyên môn y tế và gia đình. Nhu cầu khám, điều trị ngày càng tăng cũng đặt ra yêu cầu phát hiện sớm, can thiệp phù hợp và bền bỉ đồng hành cùng trẻ.
Nâng đỡ bằng sự kiên trì
Giờ hoạt động trị liệu, mỗi bệnh nhi tập một kỹ năng khác nhau. Có em luyện vận động, có em tập giao tiếp, phát âm; có em làm quen với những mệnh lệnh đơn giản, với ánh mắt và cử chỉ của người đối diện. Đồ chơi và giáo cụ gần gũi được đưa vào các hoạt động can thiệp, giúp trẻ thêm hứng thú, dễ hòa nhập với buổi tập.
Với chị Nguyễn Thị Dung, hơn một năm đưa con trai T.K.N. đến bệnh viện là quãng thời gian mệt mỏi nhưng đầy hy vọng. T.K.N. mắc bệnh teo cơ tủy sống, gặp khó khăn trong vận động nhưng nhận thức vẫn bình thường. Kỹ thuật viên Lê Mạnh Cường đã kiên trì tập luyện cùng em. Sau thời gian gắn bó, T.K.N. coi kỹ thuật viên như một người bạn thân.
Mỗi ngày đưa con đến tập, chị Dung chứng kiến sự hồi phục từng bước. Với gia đình, việc con hợp tác hơn trong buổi tập, làm được thêm một động tác hay chủ động tương tác cũng là niềm vui đáng quý.
Bác sĩ Đoàn Thị Thu, công tác tại khoa, cho biết việc can thiệp cần bắt đầu từ đánh giá cụ thể tình trạng và khả năng của từng trẻ. Sau khám sàng lọc, trẻ được lượng giá, thực hiện các test tâm lý phù hợp để xác định mức độ và xây dựng hướng hỗ trợ. Với can thiệp ngôn ngữ, vận động, khoa bố trí kỹ thuật viên làm việc trực tiếp với từng trẻ; gia đình cũng được hướng dẫn phối hợp luyện tập trong sinh hoạt hằng ngày.
Một trường hợp được khoa ghi nhận là bé trai 20 tháng tuổi chậm đạt các mốc phát triển, trước đó bám vịn yếu, chưa đi men được. Sau một đợt can thiệp vật lý trị liệu và vận động trị liệu, trẻ đi men tốt hơn, có thể chập chững một quãng ngắn; vận động bàn tay linh hoạt, tương tác mắt tốt hơn và nói được câu dài hơn.
Khoa cũng tiếp nhận trẻ bốn tuổi được chẩn đoán rối loạn phổ tự kỷ, ban đầu phát âm chưa rõ, ít cử chỉ giao tiếp, gọi ít đáp ứng và gặp khó khăn trong tương tác. Trẻ được can thiệp ngôn ngữ, tập giao tiếp, sửa lỗi phát âm, điều hòa cảm giác và hành vi. Sau quá trình can thiệp, trẻ nói được câu đơn giản, trả lời một số câu hỏi, thực hiện được mệnh lệnh đơn giản và đáp ứng tốt hơn khi được gọi.
Đơn nguyên Phục hồi chức năng-Tâm bệnh được thành lập ngày 11/10/2024, trực thuộc Khoa Hô hấp-Thần kinh. Ngày 26/6/2026, đơn nguyên chính thức được thành lập độc lập, trở thành Khoa Phục hồi chức năng-Tâm bệnh. Từ 400 lượt khám và 109 lượt điều trị trong giai đoạn khởi đầu, năm 2025 khoa tiếp nhận 2.247 lượt khám, 944 lượt điều trị. 9 tháng năm 2026, số lượt khám là 1.608, lượt điều trị là 992. Tính từ khi bắt đầu hoạt động đến hết tháng 9/2026, khoa có tổng cộng 4.255 lượt khám và 2.045 lượt điều trị.
Cùng với nhu cầu tăng lên, nhân lực của khoa tăng từ 8 người ban đầu lên 14 cán bộ, nhân viên y tế, tương đương mức tăng 75%. Hiện khoa có 4 bác sĩ, trong đó có 3 bác sĩ chuyên khoa I phục hồi chức năng và 1 bác sĩ tâm thần; 3 kỹ thuật viên phục hồi chức năng, 2 cử nhân tâm lý và 5 điều dưỡng.
Hệ thống cơ sở vật chất gồm các phòng can thiệp giáo dục đặc biệt, trị liệu ngôn ngữ, vận động điều hòa giác quan, hoạt động trị liệu, điện trị liệu, phòng khám và buồng bệnh. Trang thiết bị gồm máy điện xung, máy điện phân, máy siêu âm điều trị, hệ thống kéo giãn cột sống, máy kích thích phát âm, máy tập vận động chi dưới cùng các dụng cụ tập luyện và giáo cụ can thiệp. Bên cạnh thiết bị y tế, khoa bố trí đồ chơi và giáo cụ thân thiện, giúp không gian trị liệu gần gũi hơn với trẻ, hỗ trợ các em tham gia hoạt động phù hợp với lứa tuổi.
Sau khi trẻ được khám sàng lọc, đánh giá và làm các test tâm lý liên quan, đội ngũ chuyên môn xây dựng hướng điều trị phù hợp. Theo tài liệu hoạt động của khoa, trẻ can thiệp ngôn ngữ và vận động được thực hiện theo hình thức một kỹ thuật viên kèm một trẻ. Với một số bệnh lý cột sống và hình thái chi, khi tình trạng ổn định, gia đình được hướng dẫn cách hỗ trợ tại nhà và tái khám định kỳ.
Gia đình, y, bác sĩ cùng mở thêm cơ hội
Với trẻ cần phục hồi chức năng hoặc can thiệp phát triển, buổi trị liệu tại bệnh viện chỉ là một phần của hành trình. Những kỹ năng trẻ tập cần được duy trì trong sinh hoạt gia đình; cha mẹ, ông bà cần hiểu trẻ đang gặp khó khăn ở đâu và nên hỗ trợ thế nào. Sự phối hợp ấy đòi hỏi thời gian, sự kiên nhẫn và hướng dẫn đúng chuyên môn.
Bác sĩ chuyên khoa II Phạm Văn Dậu, Giám đốc Bệnh viện Sản Nhi Ninh Bình cho biết, bệnh viện sẽ tiếp tục phối hợp các bệnh viện lớn tuyến Trung ương tổ chức tập huấn, nâng cao trình độ và phương pháp điều trị cho y, bác sĩ, kỹ thuật viên. Bệnh viện cũng định hướng đầu tư thêm nhân lực, trang thiết bị hiện đại. Khoa Phục hồi chức năng-Tâm bệnh hướng tới chuẩn hóa quy trình lượng giá, chẩn đoán sớm và chuyển giao cách can thiệp cho gia đình. Khi nhận thấy trẻ có dấu hiệu chậm phát triển vận động, ngôn ngữ hoặc gặp khó khăn kéo dài trong giao tiếp, gia đình nên đưa trẻ đến cơ sở chuyên môn để được đánh giá, tư vấn.
Sự đồng hành cũng cần được mở rộng đến nhà trường và cộng đồng. Trẻ có thể cần thêm thời gian để trả lời, diễn đạt mong muốn hoặc làm quen với môi trường mới. Khi người thân, thầy cô và những người chung quanh thấu hiểu, các em có thêm cơ hội tham gia đời sống thường ngày, phát huy khả năng của mình.
Với những em nhỏ đang tập đi, tập nói hay học cách giao tiếp, tiến bộ có thể không đến trong ngày một ngày hai. Nhưng khi có kỹ thuật viên hiểu trẻ, gia đình bền bỉ ở bên và cộng đồng rộng lòng đón nhận, mỗi bước tiến nhỏ đều có thể trở thành điểm tựa cho chặng đường phía trước.
