Trí thức kiều bào chung tay tìm lời giải cho những bài toán lớn của đất nước

Bày tỏ trân trọng những tâm huyết và kiến nghị của trí thức kiều bào đối với sự phát triển của đất nước, quê hương, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có những chia sẻ, chỉ đạo quan trọng để góp phần huy động nguồn lực quý báu từ kiều bào, tiếp thêm sức mạnh cho đất nước trên chặng đường phát triển phía trước.

Yêu cầu chuyển mạnh từ chủ trương sang hành động

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm bày tỏ vui mừng khi các trí thức, chuyên gia kiều bào luôn quan tâm, theo dõi sát tình hình đất nước, cập nhật kịp thời và nắm bắt có hệ thống các nghị quyết của Đảng, chủ trương của Nhà nước, các kế hoạch và chương trình hành động.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đánh giá cao việc các chuyên gia, trí thức không chỉ nêu được đất nước cần làm gì mà còn xác định được mình có thể làm gì cho đất nước. Các đề xuất, kiến nghị tuy được trình bày ngắn gọn nhưng đều thể hiện tâm huyết và sự thấu hiểu. Đó là cách nghĩ của những người trong cuộc, là tình yêu quê hương, đất nước được thể hiện bằng việc làm cụ thể. Đó là điều rất đáng quý.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu rõ, khoảng cách phát triển giữa Việt Nam và các nước tiên tiến còn lớn. Nếu không phát triển với tốc độ cao, chúng ta sẽ không thể bắt kịp. Thế giới không ngừng tiến lên, đòi hỏi chúng ta phải nỗ lực phát triển nhanh và mạnh mẽ hơn. Chậm lại, thậm chí đứng yên, cũng đồng nghĩa với tụt hậu và không theo kịp cuộc đua phát triển của thế giới.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ rõ, Đảng, Nhà nước xác định con đường phát triển của đất nước thông qua các nghị quyết, với tầm nhìn dài hạn, từ 25 năm, 30 năm đến 50 năm, 70 năm và 100 năm, phù hợp với yêu cầu của từng giai đoạn. Trước hết, định hướng phát triển đất nước phải rõ ràng, minh bạch để mọi người đều biết, cùng tham gia và giám sát việc thực hiện có đáp ứng yêu cầu đề ra hay không. Đó là ý nghĩa quan trọng của tầm nhìn và định hướng phát triển.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, định hướng phát triển đất nước trong Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng được cụ thể hóa bằng các nghị quyết của Trung ương, Bộ Chính trị. Vừa qua, chúng ta có nghị quyết về đổi mới mô hình phát triển đất nước, không chỉ cho nhiệm kỳ Đại hội XIV mà còn với tầm nhìn trăm năm. Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, muốn phát triển, chúng ta phải xây dựng được mô hình phát triển phù hợp; muốn tăng trưởng kinh tế, phải xác định rõ động lực tăng trưởng, những nhiệm vụ cần thực hiện và những yêu cầu đổi mới so với trước đây.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, khi nhìn nhận về Việt Nam, các đối tác đánh giá chúng ta có sự ủng hộ của nhân dân. Các tầng lớp nhân dân, người Việt Nam ở trong nước và nước ngoài đều có niềm tin đối với Đảng. Đây là thế mạnh của Việt Nam. Nhiều đối tác nhận thấy Việt Nam có những điều kiện thuận lợi và thế mạnh riêng. Việt Nam cần phát huy tốt những tiềm năng, lợi thế đó để phát triển đất nước.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng bày tỏ vui mừng khi các nghị quyết của Đảng được phổ biến nhanh chóng, được tiếp nhận cả trong và ngoài nước. Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài nắm rõ tinh thần Nghị quyết 57 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia và các nghị quyết về mô hình tăng trưởng, phát triển đất nước, cũng như những nhiệm vụ cần thực hiện. Việc phổ biến, quán triệt nghị quyết được tiến hành công khai trên truyền hình để cán bộ, đảng viên và nhân dân cùng nắm vững, đồng lòng thực hiện, tham gia giám sát và đóng góp ý kiến.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ ra rằng, trước đây, tăng trưởng của chúng ta còn chậm, chưa đáp ứng yêu cầu vì chủ yếu dựa vào vốn và nguồn lao động giá rẻ. Những yếu tố đó không thể giúp Việt Nam đạt tốc độ phát triển cao. Vốn là nguồn lực quan trọng, nhưng tri thức và khoa học có ý nghĩa quan trọng hơn đối với sự phát triển. Các phát biểu của những nhà khoa học đều thể hiện tinh thần đó. Trong lao động, nếu chỉ dựa vào sức người thì hiệu quả sẽ thấp; phải chuyển sang lao động trí tuệ, lao động thông minh. Ngay cả người công nhân đứng máy cũng cần có kiến thức, kỹ năng để sử dụng thiết bị, máy móc, công nghệ và ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào các khâu sản xuất.

Khẳng định tầm quan trọng của khoa học, công nghệ đối với phát triển, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh, muốn phát triển khoa học, công nghệ, phải phát triển giáo dục, đào tạo để có nguồn nhân lực chất lượng cao, đủ khả năng hoàn thành nhiệm vụ, tiếp cận công nghệ, tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu và sự phát triển chung của thế giới. Qua đó, ứng dụng những tiến bộ khoa học, công nghệ vào nền sản xuất và sự phát triển của quốc gia.

Đề cập đến những chuyển biến trong quá trình phát triển đất nước, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng chỉ ra rằng, trước đây, chúng ta còn nhiều băn khoăn về các quy định pháp lý và thủ tục hành chính. Nếu không giải quyết được vấn đề thể chế thì không thể phát triển, bởi các quy định ràng buộc lẫn nhau, quy định này mở ra nhưng quy định khác lại hạn chế. Đến nay, nhiều vướng mắc về thể chế đã được tháo gỡ, tạo nền tảng thuận lợi hơn cho phát triển. Nhiều văn bản pháp luật, quy định của Nhà nước đã được rà soát, sửa đổi, bổ sung, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp và hoạt động nghiên cứu, ứng dụng khoa học.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định, yêu cầu cấp thiết hiện nay là nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện, chuyển mạnh từ chủ trương sang hành động. Phải xác định rõ làm gì, làm như thế nào để đạt được hiệu quả. Đây là vấn đề rất căn bản.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho biết, trong trao đổi với lãnh đạo các nước châu Âu, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng nhấn mạnh Việt Nam có nhiều tiềm năng, có chủ trương đúng đắn, có sự đồng tình, ủng hộ của nhân dân và thị trường rộng lớn với khoảng một trăm triệu dân. So với Đan Mạch có khoảng 5-6 triệu dân và Vương quốc Bỉ có khoảng 12 triệu dân, quy mô thị trường Việt Nam nhận được sự quan tâm lớn và đánh giá tích cực của các đối tác. Không chỉ có Việt Nam, ASEAN có khoảng 700 triệu dân, là khu vực rất năng động, đang phấn đấu trở thành nền kinh tế lớn thứ tư thế giới. Việt Nam sẵn sàng làm cầu nối giữa ASEAN với EU và các nước châu Âu. ASEAN có quy mô dân số lớn hơn EU. Những điều kiện đó cần được phát huy trong tổng thể quan hệ hợp tác giữa hai khu vực.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm bày tỏ đánh giá rất cao những kiến nghị, đề xuất vừa đề cập đến phạm vi quản lý chung của Nhà nước, vừa đi vào các lĩnh vực cụ thể. Chẳng hạn, chia sẻ của một trí thức về cát là rất đáng quan tâm, suy nghĩ; phải ứng dụng khoa học, công nghệ để tạo ra giá trị gia tăng. Trong bối cảnh đó, vai trò của khoa học, công nghệ và những đề xuất của cộng đồng kiều bào rất có ý nghĩa.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh, Việt Nam có tiềm năng về cát trắng, khoáng sản titan, cô-ban, đất hiếm và các nguồn nguyên liệu quý hiếm khác. Cần nghiên cứu khả năng chế biến sâu, phát triển vật liệu phục vụ công nghiệp bán dẫn, công nghệ lượng tử và các lĩnh vực công nghệ cao. Trong khi đó, một số nước cũng đang gặp khó khăn về nguồn cung. Các trung tâm khoa học có nền tảng công nghệ, còn Việt Nam có tài nguyên; hợp tác có thể góp phần tháo gỡ khó khăn, giảm sự phụ thuộc và thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ. Đây là thế mạnh để Việt Nam hợp tác và phát triển.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm bày tỏ đặc biệt quan tâm đến đề xuất hướng đi “từ rơm đến thép”. Đó là đề xuất cụ thể, có thể triển khai bằng những dự án cụ thể và rất có giá trị. Các lĩnh vực từ công nghệ lượng tử, quang học, an ninh mạng đến công nghệ vũ trụ đều có ý nghĩa đối với Việt Nam.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhìn nhận thẳng thắn rằng, vẫn còn những kiến nghị tâm huyết của trí thức kiều bào đã được ghi nhận tại các diễn đàn nhưng chưa được triển khai; đồng thời bày tỏ chia sẻ với những trăn trở này, bởi mỗi ý tưởng đều chứa đựng tâm huyết và mong muốn đóng góp cho quê hương. Thời gian qua, có những chuyên gia, trí thức trở về với ý tưởng tốt nhưng quá trình thực hiện còn gặp vướng mắc về thủ tục, cơ chế, tài chính, khiến công việc phải dừng lại. “Đó là điều chúng ta cần cùng nhau tháo gỡ để tâm huyết của các anh, chị được chuyển thành những kết quả thiết thực cho đất nước”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định, các cơ quan có trách nhiệm cần chủ động đồng hành, phối hợp giải quyết những khó khăn, tạo điều kiện thuận lợi để các chuyên gia, trí thức yên tâm đóng góp. Mỗi kiến nghị cần có đầu mối tiếp nhận, theo dõi, xử lý và phản hồi rõ ràng, không để các chuyên gia, trí thức phải tự tìm cách tháo gỡ những vướng mắc thuộc trách nhiệm của cơ quan trong nước. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước bày tỏ mong muốn sau cuộc gặp, những đề xuất sẽ được tiếp nối bằng công việc cụ thể, để cộng đồng trí thức kiều bào thấy tâm huyết của mình được trân trọng và có điều kiện phát huy.

Tiếp nối mạch nguồn tri thức hướng về quê hương

Từ những kiến nghị cụ thể của các chuyên gia, nhà khoa học, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị tập trung thực hiện bốn nhiệm vụ sau:

Thứ nhất, lấy bài toán thực tiễn của đất nước làm điểm xuất phát, gắn kết nguồn lực trí thức với nhu cầu phát triển. Các Ban, Bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp phải đặt hàng cụ thể, xác định rõ vấn đề cần giải quyết, công nghệ cần tiếp nhận, đơn vị sử dụng và sản phẩm đầu ra; chủ động tiếp nhận, tổ chức thử nghiệm, triển khai và đánh giá những giải pháp được đề xuất.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị Hội Trí thức Việt Nam tại Bỉ và Luxembourg phối hợp các đơn vị trong nước đăng ký tham gia thực hiện nhiệm vụ gắn với 20 bài toán lớn của đất nước và 10 nhóm công nghệ chiến lược quốc gia theo quy định; đồng thời theo dõi, dự báo những xu hướng công nghệ mới để chủ động nắm bắt cơ hội, từng bước vươn lên đi trước trong những lĩnh vực có khả năng.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ, danh mục công nghệ chiến lược được xác định theo yêu cầu từng giai đoạn và có thể thay đổi cùng sự phát triển của khoa học, công nghệ. Việc mời chuyên gia tham gia đóng góp phải gắn với tiếp nhận, triển khai các đề xuất; tạo điều kiện thử nghiệm trong thực tiễn, kể cả thử nghiệm có kiểm soát khi đáp ứng điều kiện và được cơ quan có thẩm quyền cho phép. Cần phát huy sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước, nhà trường, nhà khoa học và doanh nghiệp để đưa ý tưởng thành kết quả cụ thể.

Thứ hai, lựa chọn nhiệm vụ trọng điểm, tập trung nguồn lực và tổ chức thực hiện đến cùng. Hội Trí thức Việt Nam tại Bỉ và Luxembourg phối hợp Bộ Khoa học và Công nghệ, các Bộ, ngành, địa phương liên quan lựa chọn khoảng 5–10 nhiệm vụ có tính khả thi, có đối tác tiếp nhận trong nước và khả năng lan tỏa; Đại sứ quán chủ động kết nối, phối hợp triển khai.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề xuất có thể xem xét các hướng như phát triển vật liệu bán dẫn từ cát trắng, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu, ứng dụng công nghệ hạt nhân trong năng lượng, y tế và nông nghiệp xanh. Mỗi nhiệm vụ phải rõ mục tiêu, tiến độ, nguồn lực và người chịu trách nhiệm, bảo đảm điều kiện về tài chính, nhân lực, xác định cụ thể những vướng mắc và phương án tháo gỡ; tránh dàn trải, không rõ đầu mối và thời hạn hoàn thành.

Đối với nhiệm vụ ứng dụng, chỉ coi là hoàn thành khi có sản phẩm vận hành, dữ liệu kiểm chứng, người sử dụng thực tế và hiệu quả đo đếm được. Những công nghệ đã triển khai ở nước ngoài, trong đó có Vương quốc Bỉ, cần được nghiên cứu, điều chỉnh phù hợp với thực tiễn Việt Nam; khuyến khích cải tiến, sáng kiến, phát minh trong quá trình thực hiện và nhân rộng khi thành công. Việc hợp tác có thể thực hiện bằng nhiều hình thức, thông qua dự án, thỏa thuận và phân công cụ thể, không nhất thiết chuyên gia phải trực tiếp về nước.

Thứ ba, đổi mới mạnh mẽ cơ chế để trí thức ở bất cứ đâu cũng có thể đóng góp hiệu quả cho đất nước. Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, các nhà khoa học không nhất thiết phải về hẳn trong nước mới có thể cống hiến. Cần thực hiện linh hoạt các hình thức hợp đồng chuyên gia theo nhiệm vụ, làm việc từ xa, nghiên cứu chung và cơ chế tài chính phù hợp để chuyên gia trực tiếp tham gia các dự án; áp dụng khoán chi đến sản phẩm cuối cùng đối với nhiệm vụ và tổ chức đáp ứng điều kiện theo quy định. Quyền sở hữu trí tuệ phải được xác định rõ ràng; chấp nhận rủi ro, tính đến độ trễ trong nghiên cứu trên cơ sở tuân thủ quy trình, liêm chính khoa học và trách nhiệm giải trình.

Việc lựa chọn, giao nhiệm vụ và đánh giá chuyên gia phải dựa trên năng lực chuyên môn, kết quả đóng góp; tôn trọng chuyên môn, lựa chọn người giỏi nhất để thực hiện nhiệm vụ, không để thủ tục hành chính hoặc cách hiểu khác nhau gây cản trở. Khi phát sinh khó khăn, các bên phải chủ động trao đổi, thống nhất cách giải quyết, không để những vướng mắc nhỏ làm đình trệ dự án, gác lại những ý tưởng có giá trị.

Thứ tư, bảo đảm mỗi dự án hợp tác góp phần nâng cao năng lực trong nước, từng bước tiến tới tự chủ.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ ra rằng, đây cũng là mong muốn của các nhà khoa học: vận dụng kinh nghiệm làm việc ở nước ngoài để tạo ra những sản phẩm, năng lực thiết thực cho Việt Nam. Hiệu quả hợp tác phải được thể hiện bằng số kỹ sư, nhà khoa học trong nước được đào tạo, tiếp nhận công nghệ; số phòng thí nghiệm, nhóm nghiên cứu mạnh và doanh nghiệp có năng lực công nghệ được hình thành. Cùng với chuyển giao công nghệ, cần thúc đẩy hợp tác nghiên cứu, phát triển để Việt Nam từng bước làm chủ công nghệ.

Để những việc trên được triển khai thực chất, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì, phối hợp Bộ Ngoại giao, Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các Bộ, ngành liên quan tiếp nhận toàn bộ kiến nghị của Hội và các chuyên gia hôm nay. Việc thuộc thẩm quyền phải khẩn trương giải quyết theo quy định; việc vượt thẩm quyền phải chủ động báo cáo, đề xuất phương án xử lý. Trong thời hạn ba tháng, phải có phản hồi bằng văn bản cho các nhà khoa học và Hội, đồng thời xác định đầu mối cụ thể cho từng nhiệm vụ.

Đại sứ quán Việt Nam tại Bỉ, đồng thời là Phái đoàn Việt Nam bên cạnh Liên minh châu Âu, làm đầu mối thường trực, định kỳ sáu tháng rà soát tiến độ, báo cáo Bộ Ngoại giao, trao đổi với Văn phòng Trung ương Đảng và các Ban, Bộ, ngành, địa phương liên quan để phối hợp thực hiện, tháo gỡ khó khăn.

Nhấn mạnh những đề xuất, kiến nghị của các chuyên gia, trí thức thể hiện tâm huyết, sự trăn trở và trách nhiệm đối với Việt Nam, là những đóng góp rất thiết thực cho đất nước, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước bày tỏ mong muốn Hội Trí thức Việt Nam tại Bỉ và Luxembourg tiếp tục mở rộng mạng lưới với các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp tại châu Âu, giúp bạn bè châu Âu hiểu đúng về một Việt Nam đang đổi mới và hội nhập. Đặc biệt, cần quan tâm dìu dắt thế hệ trẻ, thế hệ thứ hai, thứ ba người Việt tại châu Âu để mạch nguồn tri thức tiếp tục hướng về quê hương, không bị đứt đoạn.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước mong các chuyên gia, trí thức mạnh dạn đề xuất, và sẵn sàng nhận việc. Đảng, Nhà nước, Chính phủ và các cơ quan có trách nhiệm lắng nghe, tháo gỡ vướng mắc và trả lời bằng kết quả cụ thể. Đó vừa là niềm tự hào dân tộc, vừa là trách nhiệm đối với quốc gia và định hướng phát triển của đất nước. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng bày tỏ mong muốn các nhà khoa học, chuyên gia, trí thức tiếp tục đóng góp cho đất nước bằng những việc làm cụ thể.

Khuyến khích những doanh nghiệp của gia đình, từ quy mô nhỏ và vừa, từng bước phát triển, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ, các doanh nghiệp nhỏ và vừa đang hình thành, phát triển ở Việt Nam rất cần tri thức và khoa học, công nghệ. Nhu cầu đó có ở mọi doanh nghiệp, không chỉ các doanh nghiệp Nhà nước lớn.

Nhấn mạnh Đảng, Nhà nước xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ ra rằng, phải huy động được sức mạnh của toàn dân và toàn bộ hệ thống doanh nghiệp. Doanh nghiệp nào sớm có khoa học, công nghệ sẽ đi trước, giữ vai trò dẫn dắt, như các nhà khoa học đã phát biểu hôm nay. Vốn thì quan trọng, nhưng tri thức và khoa học, công nghệ có ý nghĩa quan trọng hơn đối với sự phát triển.