Đón các anh về

Hành trình của "Ðoàn quân lặng lẽ"

 Năm nay, nhân kỷ niệm 60 năm Ngày Thương binh - liệt sĩ, đoàn công tác Quân khu 4 có nhiệm vụ bàn giao 222 hài cốt liệt sĩ đã hy sinh trên đất bạn Lào cho 28 tỉnh, thành phố miền bắc, do đồng chí Trung tá Hồ Huy Hiền làm Trưởng đoàn. Ðoàn khởi hành ngày 29-5 từ Nghĩa trang hữu nghị Việt-Lào, huyện Anh Sơn, Nghệ An ra Thanh Hóa, Ninh Bình, Thái Bình, Quảng Ninh, Hải Phòng, Nam Ðịnh, Hà Nam, Hải Dương... đến Hà Nội chiều ngày 8-6.

Nói về cuộc "hành hương" lần này, Trung tá Hồ Huy Hiền xúc động  cho biết:  Quân khu 4 có sáu đội quy tập hài cốt liệt sĩ từ các mặt trận trên chiến trường nước bạn. Ðây là đợt bàn giao hài cốt liệt sĩ lần thứ hai do Quân khu đảm nhiệm. Ðoàn chỉ có 14 sĩ quan, quân nhân với bốn chiếc xe chở hài cốt liệt sĩ.  Cuộc hành trình trang nghiêm, lặng lẽ, mọi quy định giống như một đơn vị đang hành quân .

Mỗi lần đến địa giới hành chính của một tỉnh mới, đoàn dừng lại, thắp hương "thông báo" cho các liệt sĩ biết đoàn đang ở địa phận tỉnh nào, quê hương của những liệt sĩ nào. Ðoàn dừng chân ở đâu, nhân dân địa phương biết đều mang hương, hoa quả đến thắp hương, cầu mong cho linh hồn các liệt sĩ được siêu thoát. Ðảng ủy, chính quyền địa phương tổ chức đón nhận, làm lễ truy điệu trọng thể.

Ông Hồ Huy Hiền  còn cho biết:  222 bộ hài cốt liệt sĩ được bàn giao  đều được xác minh đúng tên tuổi, địa chỉ. Có nhiều bộ hài cốt khi quy tập còn lưu được đầy đủ  họ tên, quê quán trong chiếc lọ pê-ni-xi-lin nút kín. Ðội quy tập căn cứ  bốn tiêu chí: danh sách các đơn vị đã từng chiến đấu ở tại chiến trường có quân nhân hy sinh bàn giao lại và có sơ đồ kèm theo; di vật của liệt sĩ để lại; đồng đội cũ nay còn sống cung cấp địa chỉ; dựa vào những thông tin của các già làng, trưởng bản của các bộ tộc Lào còn sống kể lại, đối chiếu với hồ sơ gốc.

Tuy nhiên, cũng có những trường hợp đặc biệt, đoàn công tác đến từng gia đình tìm hiểu hoàn cảnh, nguyện vọng của gia đình, thân nhân của từng liệt sĩ trước khi bàn giao. Và, cũng có những chuyện lạ... mà khi đi cùng đoàn công tác chúng tôi ghi lại được.

 "Mẹ lại có thêm một người con"

Ðó là lời của bà Nguyễn Thị Thỉnh, mẹ của liệt sĩ Nguyễn Hữu Hội, ở xã Thụy Phương, huyện Từ Liêm, thành phố Hà Nội khi đoàn công tác đến gặp gỡ gia đình làm công tác bàn giao hài cốt liệt sĩ. Ngước nhìn lên tấm ảnh người con trai cả, gương mặt trẻ trung trong sáng, qua làn khói hương, mẹ nghẹn ngào kể chuyện trong dòng nước mắt.

- Ðây là ảnh anh ấy chụp trước lúc lên đường, hồi tháng 4-1969. Mẹ giữ mãi, mới đây các em nó mới mang đi phục chế lại.  Lúc hy sinh Hội mới hai mươi tuổi đầu...

 Nói đến đây mẹ nấc nghẹn,  lấy khăn lau nước mắt.

Chị Lý Thị Lợi là vợ liệt sĩ Hội đỡ lời mẹ:

- Chúng tôi cưới nhau mới được hơn bốn tháng thì anh ấy đi bộ đội. Tôi sinh con được 18 tháng thì nhận được giấy báo tử.  Nhà tôi hy sinh ở chiến trường Lào. Lúc ấy tôi như người điên dại đến mấy tháng trời... Con nhỏ, các em đông, là con dâu trưởng, thương mẹ chồng, tôi ở vậy nuôi con chăm sóc các em đỡ đần bố mẹ... 

Khó khăn  mấy rồi cũng qua đi. Các em ai nấy đều đã yên bề gia thất, ổn định cuộc sống. Ðến năm 2001, gia đình  mời một nhà ngoại cảm tìm giúp hài cốt liệt sĩ. Họ tìm được một hài cốt liệt sĩ ở Nghĩa trang liệt sĩ Phú Hòa tỉnh Thừa Thiên - Huế. Gia đình mừng lắm, chính quyền xã đã tổ chức đón về nghĩa trang liệt sĩ của địa phương. Từ đó trở đi mỗi khi Tết đến xuân về, dịp 27-7, gia đình, tổ chức đoàn thể đều làm lễ dâng hương tưởng niệm.

Nay gia đình nhận được thông báo: Liệt sĩ Nguyễn Hữu Hội sinh năm 1949. Quê quán: Xã Thụy Phương, huyện Từ Liêm - Hà Nội. Cấp bậc: Thượng sĩ, Tiểu đội trưởng. Ðơn vị: K16. Hy sinh ngày 13-2-1973; được quy tập từ Nghĩa trang Phu Phả Xay, huyện Phả Xay, tỉnh Xiêng Khoảng - Lào. Thật bất ngờ! Cả nhà vừa mừng vừa tủi. Ðơn vị quy tập còn lưu giữ được di vật của liệt sĩ để lại, địa chỉ gia đình và bức ảnh hai mẹ con chị khi cháu mới đầy ba tháng.

- Xin các anh  đưa con tôi về đây, gia đình xin đón nhận. - Mẹ Thỉnh nói trong nước mắt. - Thôi thì anh trước gia đình đón về, anh sau do Quân đội tìm được đều là bộ đội, là các con của mẹ cả. Anh nào mẹ cũng coi như con đẻ. Chính quyền xã cũng làm thủ tục để mai đưa anh ấy vào nghĩa trang liệt sĩ địa phương. Các con nằm bên nhau. Mẹ còn sống ngày nào, thì còn hương khói cầu siêu cho các con ngày ấy.